Του Χριστόφορου Κατσαδιώτη*
Στο τέλος του Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του Ιδρύματος της Λουί Βουιτόν (Louis Vuitton) στο δάσος της Βουλώνης, λίγο έξω από το κέντρο του Παρισιού, που να στεγάσει έργα σύγχρονης τέχνης.
Ένα επιβλητικό σκάφος που κινείται από τον αέρα είναι η πρώτη αίσθηση του κτηρίου. Ίσως να μοιάζει και με έντομο που ξεβράστηκε μέσα στο δάσος. Δίνει την εντύπωση πως έχει πανιά ή φτερά, πάντως είναι κάτι που έχει κίνηση και μοιάζει να μη νοιάζεται για γεωμετρικούς νόμους. Νερό κυλάει ρυθμικά από τις σκάλες και περικυκλώνει το κτήριο, το οποίο είναι φτιαγμένο από γυαλί και οι ενώσεις του αποτελούνται από σίδερο και ξύλο. Σαν μια φουτουριστική κατασκευή του Ντα Βίντσι ή του Ιουλίου Βερν, άλλοι μιλούν για τα 12 σύννεφα από γυαλί...
Είναι σχεδιασμένο από τον διάσημο Αμερικάνο αρχιτέκτονα Φρανκ Γκέρι* (Frank Gehry). Ο ίδιος έχει επιμεληθεί σχέδια σπουδαίων σύγχρονων κτηρίων, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως το Σιάτ / Ντέι Μπίνλντινγκ (Chiat / Day Building) με τα γιγαντιαία κυάλια και το συναυλιακό κέντρο της Γουόλτ Ντίσνεϊ, σαν καράβι με μεταλλικά κατάρτια, στο Λος Άντζελες, το μουσείο Γκούγκενχαϊμ στο Μπιλμπάο και πάρα πολλά ακόμη σε ολόκληρο τον κόσμο, με τα πιο σύγχρονα υλικά του αιώνα μας.
Με αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, ο ιδιοκτήτης της Λουί Βουιτόν, Mπερνάρ Αρνό (Bernard Arnault), είναι ξανά στην επικαιρότητα. Σκοπός, να εκθέσει τη συλλογή των έργων σύγχρονης τέχνης η οποία ανήκει στο ίδρυμα. Κόστισε 300 εκατομμύρια ευρώ, τρεις φορές επάνω το προβλεπόμενο ποσό, οι εργασίες διήρκησαν δέκα χρόνια, έχει έκταση 11.700 τετραγωνικά μέτρα και θα περιλαμβάνει 1.000 έργα σύγχρονης τέχνης, τοποθετημένα σε 11 λιτούς, ξεκούραστους για το μάτι, χώρους. Είναι τέτοια η μυστικοπάθεια του ιδιοκτήτη, που ενώ χρονικά είμαστε μετά τα εγκαίνια, ακόμη δεν έχει ανακοινώσει ποια έργα θα περιλαμβάνονται και πότε θα τοποθετηθούν. Επίσης, θέλησε τα εγκαίνια να γίνουν πριν την πολύ μεγάλη έκθεση σύγχρονης τέχνης με συμμετοχή γκαλερί από ολόκληρο τον κόσμο, της Φιάκ (Fiac), και να αποτελεί το άνοιγμα του μουσείου του ένα παγκόσμιο γεγονός!
Τα τοπικά μέσα επικοινωνίας, έχουν ασχοληθεί αρκετά με αυτό και εκτός από τους τουρίστες και οι ίδιοι οι Γάλλοι κάνουν ουρά έξω από τον εκθεσιακό χώρο για να απολαύσουν το ίδιο το κτήριο, μια και ώς τώρα, αποτελεί το κυρίως έργο τέχνης. Ακόμη και μια ώρα πριν ανοίξουν οι πόρτες του μουσείου, υπάρχει κόσμος που περιμένει... σε καθημερινή βάση.
Αυτή τη στιγμή περιλαμβάνονται έργα μόνο 16 καλλιτεχνών, όχι από τα πρωτοκλασάτα ονόματα που διαθέτει στη συλλογή και μάλλον με σκοπό να πει "τα βλέμματα τώρα, είναι στραμμένα στην κατασκευή", ενώ δίνονται καθημερινά και συναυλίες. Ίσως το έργο με το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι του Αργεντινού Aντριάν Βιλάρ Ρόχας, με τον τίτλο "Εκεί που ζουν οι σκλάβοι" («Where the slaves live»), ένα ζωντανό γλυπτό σε σχήμα βυτιοφόρου, το οποίο αποτελείται από στρώσεις μπετόν και χώματος. Προχωρώντας γύρω από αυτόν τον όγκο, αναγνωρίζει κανείς ό,τι εξέχει, όπως ένα κομμάτι πλαστικής ζακέτας, ένα παπούτσι, σάπιο ψωμί, μουχλιασμένο μήλο, διάφορα φυτά που βγαίνουν από σπόρους που πέφτουν από τα δέντρα, μια φτερούγα πουλιού και ό,τι υπολείμματα μπορεί να έχει η Γη. Είναι σαν ένα δείγμα του πλανήτη που προσγειώθηκε σε μια από της βεράντες του κτηρίου.
Αυτή η μεγάλη επιχειρηματική κίνηση αποτελεί παράλληλα και ένα είδος «εκδίκησης» του μεγάλου αφεντικού Μπερνάρ Αρνό προς το άλλο μεγάλο αφεντικό που ακούει στο όνομα Φρανσουά Πινό (Francois Pinault). Είναι και οι δύο πάμπλουτοι, αλλά και οι σημαντικότεροι συλλέκτες στην Ευρώπη, ίσως στον πλανήτη, των σπουδαιότερων έργων τέχνης ζώντων καλλιτεχνών. Ανταγωνίζονται μεταξύ τους και «παίζουν» με εκατομμύρια, μια ιστορία που θυμίζει τους Σκρουτζ και Ρόμπαξ.
Η πρώτη «μάχη» μεταξύ τους ήταν τη δεκαετία του '80, όταν ο Πινό αγόρασε τον διάσημο οίκο δημοπρασιών Κρίστις και λίγο αργότερα ο Αρνό αγόρασε τον οίκο δημοπρασιών Φίλιπς, χάνοντας περισσότερα από 100 εκατομμύρια ευρώ. Από τότε συλλέγουν έργα τέχνης, επεκτείνουν τις επιχειρήσεις τους και ανταγωνίζονται ποιος θα κάνει την πιο έξυπνη κίνηση.
Ο Αρνό είναι επίσης ιδιοκτήτης ακόμα πολλών γνωστών προϊόντων πολυτελείας και τα ποσά που επενδύει είναι υπέρογκα, ενδεικτικά, για το «Γκρίλο» ("Grillo"), ένα πολύπτυχο έργο του Μπασκιά, το οποίο δημιούργησε ο καλλιτέχνης τέσσερα χρόνια πριν τον θάνατό του, το απέκτησε για 6,5 εκατομμύρια και η σημερινή τιμή του έργου αυτού υπολογίζεται τετραπλάσια.
Ο Πινό είναι και αυτός επιχειρηματίας στον χώρο της μόδας (Γκούτσι, Σαν Λορέν, κ.ά.) αλλά και ιδιοκτήτης δύο μουσείων σύγχρονης τέχνης στη Βενετία, του Παλάτσιο Γκράσι (Le Palazzo Grassi) και του Λα Πούντα ντε λα Ντογκάνα (Dogana). Η συλλογή του περιλαμβάνει 3.000 έργα, ζωγραφικής, γλυπτά, φωτογραφίες, βίντεο αρτ και εγκαταστάσεις. Και αυτός επενδύει πολύ μεγάλα ποσά, όπως π.χ. το 1996, όταν αγόρασε τον «Σκύλο Μπαλόνι» ("Baloon Dog") του Tζεφ Κουνς για 2,5 εκατομμύρια και η σημερινή του τιμή κυμαίνεται στα 40 εκατομμύρια ευρώ, και άλλα ακόμη παρεμφερή παραδείγματα...
Ανήκουν σε αυτούς έργα τέχνης καλλιτεχνών όπως οι Μπασκιά, Τζεφ Κουνς, Ντάμιεν Χίρστ, Τακάσι Μουρακάμι, Ρίτσαρντ Σερρά, Γκίλμπερτ και Τζόρτζ, Αντρέα Γκούρσκι και πολλών ακόμη, μεταξύ των οποίων και η νεαρή Καμίλ Χενρό που στην τελευταία Μπιενάλε της Βενετίας, απέσπασε τον Αργυρό Λέοντα.
Η κόντρα σαφώς έχει προσωπικό χαρακτήρα. Πρόσφατα ο Πινό παρήγγειλε δέκα έργα, δεκαπέντε τόνων χάλυβα το καθένα, στον Αμερικανό γλύπτη Ρίτσαρντ Σερά (Richard Serra) και ο Αρνό αντεπιτέθηκε αγοράζοντας από τον ίδιο καλλιτέχνη ένα έργο σαράντα τόνων.
Ο Αρνό έχει προσλάβει υπεύθυνη της συλλογής του την πρώην διευθύντρια του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης του Παρισιού Σουζάν Παζέ (Suzanne Page) και χρησιμοποιεί ιδιαίτερα τα έργα τέχνης που κατέχει για την προώθηση των εταιρειών του, με εκθέσεις αλλά και με την ανάθεση στους καλλιτέχνες έργων του για τον σχεδιασμό προϊόντων. Αντίθετα, ο Πινό, συμβουλεύεται εδώ και είκοσι χρόνια, τον έμπορο τέχνης Μαρκ Μπλοντό (Marc Blondeuau) και συνήθως δεν ανακατεύει την τέχνη με τις επιχειρήσεις.
Πάντως, για όσους δεν ενδιαφέρονται για τις φίρμες της μόδας, για το τι κάνουν οι συλλέκτες, πώς αποκτούν τα έργα και πόσο κοστίζουν, η σημαντική είδηση είναι πως ο επισκέπτης μπορεί να απολαύσει εικαστικά έργα μαζεμένα σε έναν χώρο με ιδιαίτερη αισθητική. Και, τέλος, πως το κτήριο αυτό είναι πρωτοποριακό, όσο το κέντρο Τέχνης Πομπιντού στο Παρίσι τη δεκαετία του '70.
* Αυτή την περίοδο, στο Κέντρο Τέχνης Πομπιντού γίνεται η αναδρομική έκθεση του αρχιτέκτονα Φρανκ Γκέρι (Frank Gehry) και θα διαρκέσει έως τις 26 Ιανουαρίου 2015.
* Ο Xριστόφορος Κατσαδιώτης είναι εικαστικός
