Του Λέανδρου Πολενάκη
Στα χρόνια του '60, όταν πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματά μας ο Μάτεσις, ήθελε αρετή και τόλμη για να αψηφήσει κάποιος την πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα, χλευάζοντας ανοιχτά την αρχοντοχωριάτικη, μικρομέγαλη, νεόπλουτη από τις συμφορές του πολέμου ελληνική αστική τάξη.
Το ένδυμα του «παραλόγου» ήταν ένα προσωπείο, ώστε να μπορέσει ο συγγραφέας να μιλήσει ελεύθερα για όσα βάραιναν την ψυχή του. Με «παράλογα» έργα, όπως η «Τελετή», «Το φάντασμα του κυρίου Ραμόν Νοβάρο», αιφνιδίασε την εφησυχάζουσα συνείδηση των πολλών, θέλοντας να την ξυπνήσει από το όνειρο του «καλού γάμου», της «καριέρας», της με κάθε μέσο κοινωνικής ανόδου. Άλλο ζήτημα εάν ο όρος «θέατρο του παραλόγου» υπεξαιρέθηκε από το πνευματικό κατεστημένο, λειτουργώντας πλέον ως ακόμη ένα βολικό ζωτικό ψεύδος μια ετικέτα ευκαιρίας που «φοριόταν» σε πλείστα όσα ευτελή προϊόντα εισαγωγής, κυρίως εξ εσπερίας.
Ο Μάτεσις το κατάλαβε εγκαίρως και θέλησε να πάει πιο πέρα, με τα μυθιστορήματα και με τα ύστερα θεατρικά του έργα: από την άρνηση και την καταγγελία, στην κατάφαση και στην επαγγελία. Στον «Παλαιό των ημερών», στη «Μητέρα του σκύλου», στον «Περιποιητή φυτών» στο «Προς Ελευσίνα», το «παράλογο» μεταβάλλεται δραματικά από προσωπείο και πρόσχημα σε ουσία και πάθος. Το παράλογο και το μάταιο του βίου στον ώριμο Μάτεσι βρίσκει τη μυστική ώρα του, γίνεται ωραίο. Η ανίερη θεατρική «Τελετή» μεταβάλλεται σε μια εν δυνάμει τελετουργία. Η «Εξορία» γίνεται νόστος, το ιερό και το βέβηλο, η ζωή και ο θάνατος, ως αδιαίρετο όλον, συναντώνται.
Γράφει ο ίδιος: "Υπάρχει ανάγκη του ανθρώπου για θαύματα. Η απαίτησή του να θαυματουργήσει, ανταγωνιζόμενος τις ανώτερες δυνάμεις. Το βαθύχρωμο, αγριεμένο ελληνικό ασυνείδητο. Σκοτεινό, επαναστατικό, επαναστατημένο... Η ελληνική δίψα για τη 'γιορτινή' πραγματικότητα. Το ελληνικό αίτημα, η ζωή να γίνεται προσφορά, γιατί αλλιώς γίνεται βάρος".
Το αριστουργηματικό του μυθιστόρημα «Η μητέρα του σκύλου» έχει δραματοποιηθεί από τον Σταύρο Τσακίρη και παίζεται, σε σκηνοθεσία και μουσική επιμέλεια του ίδιου (κινησιολογία Γιάννη Αντωνίου) στο «Σύγχρονο Θέατρο».
Πρόκειται για μια σπαρακτική αφήγηση των παθών της ελληνικής ψυχής, στον πόλεμο, στη γερμανική κατοχή, στον εμφύλιο, στα πέτρινα χρόνια, με οδηγό μια απλή λαϊκή γυναίκα, τη Ρουμπίνη ή Ραραού, που πέρασαν από πάνω της η εγκατάλειψη, η πείνα, ο διασυρμός (εκπόρνευση και διαπόμπευση της μάνας της), χωρίς να την συντρίψουν. Μια γυναίκα του μαρτυρίου, δίχως καν τον φωτοστέφανο της προοδευτικής ιδεολογίας. Αυτό ακριβώς είναι το μεγαλείο του βιβλίου, που διατηρείται αλώβητο στην εντελή θεατρική διασκευή του Τσακίρη και στην παράστασή του: να είναι ένα έργο απολύτως πολιτικό, που κυλάει επάνω στους σιδερένιους τροχούς της Ιστορίας και συγχρόνως να δίνει φωνή στους ταπεινούς και καταφρονεμένους, στα «ορφανά» της.
Η σκηνοθεσία του Σταύρου Τσακίρη ακολουθεί μια ελαφρώς «πειραγμένη» μπρεχτική μέθοδο. Αγνοεί τον τρέχοντα, ευθύγραμμο συμβατικό χρόνο αφήγησης και ανοίγει πάνω στο σώμα του θεατρικού γίγνεσθαι συνεχείς παρενθέσεις, οι οποίες προβάλλουν πρισματικά και επίμονα το παρόν μέσα από τις πεπερασμένες χρονικές διαστάσεις του, έτσι ώστε να προσεγγίσει τον ακατάτμητο πυρήνα του «είναι», όπου άνθρωπος και γεγονός ταυτίζονται. Χειρίζεται με δεξιοτεχνία παλιού παραμυθά ένα χρόνο ονειρικό, που απελευθερώνει τεράστιες ποσότητες ενέργειας των ηθοποιών. Η Δήμητρα Χατούπη ανταποκρίνεται πρώτη, ξεδιπλώνοντας όλες τις πτυχές του ταλέντου της. Σπαρακτική όταν πρέπει, ψύχραιμη όταν χρειάζεται, ποτέ ψυχρή, φωτίζει τον ρόλο της Ραραού μέσα από τις «τρύπες» του, ένα ανεπιφύλακτο «εύγε».
Δίπλα της, η Μαριλίτα Λαμπροπούλου χτίζει σε βάθος τον εξίσου μεγάλο ρόλο της μάνας - Ασημίνας. Η Μαριαλένα Ροζάκη δίνει έκτακτα, με πρόσημο την αθωότητα, τη δεκαπεντάχρονη Ραραού. Η Τζίνη Παπαδοπούλου (Κανέλλω) έμπειρα «χτίζει» τον ρόλο με γήινα υλικά. Με στέρεο πάτημα η Σαλώμη της Στεφανίας Κριεζή. «Μέσα» και στους δύο του ρόλους ο Χρήστος Ευθυμίου. Ουσιώδης, πέρα από τον τύπο, ο Ηλίας Ζερβός (παπα-Ντίνος). Με ιδιαίτερο στίγμα η Έφη Ρευματά (Αφροδίτη). Ο Γιάννης Δρίτσας (Άλφιο) ένας πλήρης ρόλος εν μικρογραφία. Ο Νίκος Γιαλελής (ανάπηρος), με δυνατά υποκριτικά επιχειρήματα. Σκηνικά και κοστούμια (Άγγελος Αγγελής), πυκνά στη λιτότητά τους, καίριοι οι φωτισμοί (Κατερίνα Μαραγκουδάκη).
