Μετά το επιτυχημένο ανέβασμα της «τριλογίας της πόλης», της Λούλας Αναγνωστάκη, το καλοκαίρι στο Φεστιβάλ Αθηνών, ο σκηνοθέτης Κωνσταντίνος Χατζής και η Ομάδα Χρώμα καταπιάνονται με μιαν άλλη ποιητική φωνή της λογοτεχνίας μας, τον Γιώργο Χειμωνά.
Στην παράσταση Ο βασιλιάς της Ασίας, που παρουσιάζει στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, ο νεαρός σκηνοθέτης δημιουργεί ένα κείμενο που συντίθεται αποκλειστικά από λέξεις και φράσεις από το σύνολο του πεζογραφικού και μεταφραστικού έργου του Γιώργου Χειμωνά.
Συνοδοιπόρος και συνεργάτης, σε αυτήν την αναμέτρηση με τον λόγο του Χειμωνά, σε αυτήν την παράσταση που επιδιώκει να αναδείξει την αέναη σχέση του δημιουργού με το δημιούργημά του, η ηθοποιός, αλλά και σκηνοθέτης, Λυδία Κονιόρδου. Άλλοτε ως λογοτεχνική ύπαρξη και άλλοτε ως υπαρκτό πρόσωπο, η σπουδαία τραγωδός διαλέγεται και μάχεται με τον Ποιητή, τον οποίο ερμηνεύει ο Βαγγέλης Παπαδάκης, υπό τους ήχους της μουσικής που συνέθεσε, ειδικά για την παράσταση, ο Νίκος Ξυδάκης.
Με την ευκαιρία αυτή, ζητήσαμε από την Λυδία Κονιόρδου να μας μιλήσει για τις δυσκολίες της αναμέτρησης με τον λόγο του ποιητή, αλλά και της σκηνικής απόδοσης της σύνθεσης του Κ. Χατζή.
Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
* Ως ηθοποιός έχετε αναμετρηθεί με τη γλώσσα του Χειμωνά-μεταφραστή. Σήμερα καλείστε να αναμετρηθείτε και με τη γλώσσα του Χειμωνά-λογοτέχνη (με την έννοια του πρωτότυπου, αυθεντικού δημιουργού). Αναγνωρίζετε διαφορές ανάμεσα σε αυτές τις δύο «γλώσσες» ή πίσω από όλα τα κείμενα βρίσκεται πάντα ο ίδιος δημιουργός, ο Γ. Χειμωνάς;
Ο Γιώργος Χειμωνάς είναι μια λογοτεχνική προσωπικότητα με πολύ έντονο και ιδιαίτερο ύφος. Πιστεύω ότι τόσο στον προσωπικό όσο και στον μεταφραστικό του λόγο αυτός ο πολύ χαρακτηριστικός του ψυχισμός διακρίνεται καθαρά. Είναι μια πολύ ιδιαίτερη περίπτωση όμως, γιατί στις μεταφράσεις του δεν αλλοιώνει το κείμενο για να το φέρει στα μέτρα του. Αντίθετα, όπως και στο λογοτεχνικό του έργο, πίσω από τις λέξεις αποκαλύπτει βαθύτερες έννοιες, που αγγίζουν περιοχές αρχετυπικές, υποσυνείδητες, βαθιά υπαρξιακές, γεγονός που κάνει τον λόγο του συγγενικό με τον μεγάλο ποιητικό λόγο. Ο λόγος του έχει μεγάλη συμπύκνωση και έντονες ποιητικές υπερβάσεις. Πολλές φορές με δυο λέξεις εκφράζει μια φράση, π.χ. «Φως / Άσπρο / Φως.» αντί για «Ω, άγιο φως του ουρανού». Ακόμα, ο τρόπος που παραθέτει το κείμενο στη σελίδα έχει νομίζω μεγάλη σημασία για τις δυναμικές που αναπτύσσονται, για την ίδια τη δομή του κειμένου. Έτσι, νομίζω ότι η σφραγίδα του είναι πολύ έντονη σε όλο του το έργο. Το γεγονός αυτό οδηγεί τον ηθοποιό που καλείται να αρθρώσει αυτόν τον λόγο να αναμετρηθεί με τις πηγές του λόγου, του συνειδητού και του ασυνείδητου, τη συμπύκνωση των αισθήσεων, τα πανανθρώπινα σύμβολα που είναι ταυτόχρονα οικεία αλλά και αβυσσαλέα. Διαχρονικά αλλά και επειγόντως σημερινά. Ο λόγος του είναι άλλοτε ένα χάδι στην ψυχή κι άλλοτε ένα αδυσώπητο νυστέρι στη συνείδηση. Χρειάζεται πολύ μεγάλη συγκέντρωση, όταν μιλά κανείς τον λόγο του Χειμωνά, σαν να βαδίζει σε τεντωμένο σχοινί χωρίς δίχτυ προστασίας. Το είχα νιώσει αυτό όταν είχα παίξει με τον Κουν την Κλυταιμνήστρα, αργότερα την Ηλέκτρα, το νιώθω ξανά και τώρα, με τον Βασιλιά της Ασίας.
* Μιλήστε μας λίγο για τον ρόλο που ερμηνεύετε στην παράσταση Ο βασιλιάς της Ασίας.
Ο Βασιλιάς της Ασίας αναπτύσσει τη σχέση ανάμεσα στον δημιουργό και τα δημιουργήματά του. Έτσι το έχει στήσει ο σκηνοθέτης και εμπνευστής του όλου εγχειρήματος, ο Κωνσταντίνος Χατζής. Εγώ αναλαμβάνω στην παράσταση τα πρόσωπα - δημιουργήματα του Ποιητή, τον οποίο ερμηνεύει ο νέος συνάδελφος Βαγγέλης Παπαδάκης. Είναι γυναίκες, φανταστικές, υπαρκτές ίσως, η θεία ερωμένη, η φίλη, η μάνα, η αδελφή, η σύντροφος. Τα πρόσωπα, που τα αναδημιουργεί ανακαλώντας τα στη σκηνή ο ποιητής, αυτονομούνται, στρέφονται απέναντί του, προκλητικά, απειλητικά, σαρκαστικά, και έτσι του φωτίζουν πλευρές της ζωής και της συνείδησής του που δεν μπορούσε ή δεν άντεχε να δει. Είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα, διαρκής εσωτερική μετάλλαξη στα πολλαπλά πρόσωπα της γυναίκας, που είναι τελικά όλα ένα. Είναι από τα πλέον απαιτητικά και γοητευτικά υποκριτικά εγχειρήματα που καλούμαι να υποστηρίξω.
* Το κείμενο αποτελεί ουσιαστικά έναν «κέντρωνα», φράσεις και λέξεις του Χειμωνά συντεθειμένες σε ενιαίο κείμενο από τον Κ. Χατζή. Πώς λειτουργεί κάτι τέτοιο δραματουργικά; Σας δυσκολεύει στην απόδοση ενός «ρόλου»;
Το κείμενο είναι αποτέλεσμα μεγάλης αγάπης αλλά και γνώσης του έργου του Γ. Χειμωνά. Το έχει επιμεληθεί ο Κωνσταντίνος Χατζής και ομολογώ ότι, παρά το νεαρό της ηλικίας του, έκανε μια πολύ ενδιαφέρουσα σκηνική μεταφορά, με τις επιλογές που έκανε από τα κυριότερα έργα του Χειμωνά, αλλά και από μεταφράσεις του, της Ηλέκτρας, της Μήδειας, του Άμλετ. Αποκαλύπτουν αυτό που έχει να μας πει σήμερα ο Χειμωνάς με έναν απρόβλεπτο τρόπο. Απελευθερωμένο από ένα βάρος και έναν ερμητισμό, αποκαλύπτεται ένας λόγος σφριγηλός, άμεσος, με χιούμορ ενίοτε, όπου αναδύονται οι άπειροι χυμοί και ευωδιές του γλωσσικού μας πλούτου αλλά και η πνευματική περιπέτεια ενός ανθρώπου που, σαν τον Ιππότη Λεονάρντο, «όλο ζητούσε, όλο ζητούσε, με εγκάρδια λαχτάρα όλο ζητούσε, ποιος ξεύρει τι;» Έχει αποκτήσει η παρτιτούρα του σκηνικού κειμένου μια πολύ ενδιαφέρουσα δομή, ενός ταξιδιού του ποιητή στην ίδια του τη ζωή, μέσα από τα πρόσωπα-δημιουργήματά του μέχρι το σήμερα, όπου αποκαλύπτεται ένας συγκλονιστικός Χειμωνάς, που από πολύ νωρίς ένιωσε ποιητικά, σχεδόν προφητικά, αυτό που βιώνει ο πολιτισμός μας σήμερα. Δηλαδή το τέλος μιας εποχής και την πρόκληση που θέτει στους ανθρώπους αν θα ακολουθήσουν την πορεία αυτού του «τρομαγμένου λαού» που οδεύει στο τέλος του βουβός, ή θα ακολουθήσουν αυτή τη «νέα ράτσα», όπως την αποκαλεί ο Χειμωνάς, όσων χωρίς τα βάρη, τις ενοχές και τους φόβους του παρελθόντος θα πορευτούν φωτεινά, ελεύθερα, χωρίς φόβο στη δημιουργία της νέας σελίδας του πολιτισμού των ανθρώπων στον πλανήτη Γη.
info
Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΑΣ του Γιώργου Χειμωνά. Διασκευή - σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Χατζής. Μουσική: Νίκος Ξυδάκης. Video art: Κατερίνα Αθανασίου. Διαβάζει η Ζυράννα Ζατέλη. Ερμηνεία: Λυδία Κονιόρδου, Βαγγέλης Παπαδάκης. ΙΔΡΥΜΑ ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΚΟΓΙΑΝΝΗΣ, κάθε Δευτέρα και Τρίτη, 9.30 μ.μ. έως 25 Νοεμβρίου.
