Ο επί σειρά ετών αρχισυντάκτης του πολιτιστικού της "Ελευθεροτυπίας" μάς μιλά με αφορμή το βιβλίο του "Ένας και Ένας", 46+1 άνθρωποι της τέχνης από κοντά
Αρχισυντάκτης του πολιτιστικού της "Ελευθεροτυπίας" για χρόνια πολλά. Τότε που το να είσαι δημοσιογράφος είχε πολύ κόπο και καθόλου γκλάμουρ και ο λόγος των δημιουργών γινόταν είδηση. Παλιά φουρνιά, "πρύτανη" τον είπαν του πολιτιστικού ρεπορτάζ, ο Δημήτρης Γκιώνης έζησε τις καλές μέρες του επαγγέλματος και μερικές από τις μεγάλες στιγμές της πολιτιστικής ζωής του τόπου. Συναναστράφηκε δημιουργούς και καλλιτέχνες, εισπράττει τον σεβασμό των συναδέλφων του, και μάχιμος πάντα, και πάντα "μαθητής", όπως προτιμά να λέει, φυλλομετρώντας τις 1.000 συνεντεύξεις της δημοσιογραφικής του διαδρομής, επέλεξε 46+1 πρόσωπα για το καινούργιο του βιβλίο "Ένας και Ένας" (εκδ. Άγκυρα). Σαράντα έξι σπουδαίοι καλλιτέχνες και δημιουργοί που δεν βρίσκονται στη ζωή και ο "εσαεί ζώντας", όπως τον αποκαλεί, Μίκης Θεοδωράκης δίνουν την αφορμή για την κουβέντα μας.
Συνέντευξη στην Πόλυ Κρημνιώτη
* «Είναι μερικοί άνθρωποι που ενεργούν πάνω μου σαν ήλιοι. Φέρνουν μια άνοιξη μέσα μου». Αυτή τη φράση του Χρηστομάνου επιλέγετε ως πρόθεμα στο βιβλίο σας. Να υποθέσει κανείς ότι οι 46+1 είναι η περιουσία σας από το πολιτιστικό ρεπορτάζ;
Μεταφέρω και κάτι άλλο συναφές στην εισαγωγή του βιβλίου, που έχω δανειστεί από τον επιμελητή των Απάντων του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλο: «Θα έκανα αυτή τη δουλειά ακόμη και πληρώνοντας», αν, εννοείται, είχα τη δυνατότητα να βιοπορίζομαι αλλιώς. Στα περιουσιακά μου λοιπόν στοιχεία, για να χρησιμοποιήσω τη δική σας έκφραση, συμπεριλαμβάνονται αυτά τα 46+1 πρόσωπα που είχα την τύχη να γνωρίσω από κοντά. Κι αυτό επειδή συμβαίνει να συμμερίζομαι την άποψη του Νίκου Γκάτσου, η οποία επίσης αναφέρεται στον πρόλογο του βιβλίου: «Επί 3.000 χρόνια η Ελλάδα προχωρά με τις εξαιρέσεις».
* Γιατί αυτοί και όχι κάποιοι άλλοι από τους οποίους πήρατε συνεντεύξεις;
Κατ' αρχάς, επέλεξα να παρουσιάσω πρόσωπα που έχουν φύγει από τη ζωή, με εξαίρεση τον Μίκη Θεοδωράκη, επειδή έτσι έχουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα της προσωπικότητάς τους. Εννοείται πως υπάρχουν και άλλοι που έζησαν τα ίδια χρόνια, από τους οποίους είχα πάρει συνεντεύξεις, αλλά δεν μου έβγαινε να τους κάνω ένα δημοσιογραφικό πορτρέτο, έπρεπε να μου λένε και κάτι άλλο, να αντιπροσωπεύουν κάποιες χαρακτηριστικές περιπτώσεις.
* 46 και ο Μίκης. Επειδή είναι ο αγαπημένος σας;
Επειδή τον θεωρώ ως εσαεί ζώντα, όπως γράφω. Επειδή είναι ένα αντιπροσωπευτικό πολιτιστικό μέγεθος της Ελλάδας - ως καλλιτέχνης και άνθρωπος. Και, προσωπικά, επειδή είναι τα νιάτα μας, αυτή η περίοδος -ειδικότερα της δεκαετίας του '60- των εξάρσεων, των οραμάτων, των... ελκυστικών απαγορεύσεων. Ως δημοσιογράφος είχα την ευχέρεια να παρακολουθήσω πολλές συναυλίες του, εδώ και στο εξωτερικό, ειδικότερα στα χρόνια της δικτατορίας. Την απήχηση που είχε διεθνώς. Του οφείλω επίσης ένα από τα καλύτερα δημοσιογραφικά ταξίδια - το 1981 στην Κούβα και τη συνάντηση με τον Φιντέλ Κάστρο, τον μεγαλύτερο εν ζωή επαναστάτη.
* Αλήθεια, ποιο είναι το μυστικό για μια καλή συνέντευξη;
Δεν ξέρω αν υπάρχει μυστικό ή συνταγή. Αυτό που μετράει κυρίως είναι να έχεις να κάνεις μ' ένα σημαντικό πρόσωπο για το οποίο πρέπει να είσαι όσο το δυνατόν καλύτερα πληροφορημένος. Και να μην επιμένεις, καλά και σώνει, σε κάποιες ερωτήσεις που έχεις ετοιμάσει, γιατί στον δρόμο είναι δυνατό να σου προκύψουν πολύ πιο ενδιαφέροντα πράγματα.
* «Να μάθεις να ζητάς αυτό που θέλεις εσύ κι όχι αυτό που θέλουν οι άλλοι» διαβάζουμε ότι σας προέτρεψε η Έλλη Αλεξίου. Είναι το δέον για έναν δημοσιογράφο, τηρείται, ειδικά στις μέρες μας;
Αυτό ήταν ένα καλό μάθημα από την Έλλη Αλεξίου, που δεν αφορά βέβαια μόνο τον δημοσιογράφο: Να παίρνεις από τους άλλους ό,τι εκτιμάς, ό,τι σου είναι χρήσιμο, αλλά να αναζητάς και να βρίσκεις τον εαυτό σου. Αυτό πάντως που προκάλεσε την παραίνεση της Αλεξίου έχει σχέση και με τα παιδικά μου χρόνια, τις διδαχές της αγράμματης, πλην σοφής μάνας μου, να μη «φορτώνομαι» στους άλλους.
* «Το κάθε τι στη ζωή του ανθρώπου αφήνει τα σημάδια του» σας έλεγε η Μαρία Ιορδανίδου. Τι είδους σημάδια άφησαν πάνω σας αυτοί οι άνθρωποι; Πώς σας σημάδεψε τόσα χρόνια το πολιτιστικό ρεπορτάζ;
Σαφέστατα ό,τι ζούμε, θετικό ή αρνητικό, μας αφήνει τα σημάδια του. Καλό θα ήταν να μη στεκόμαστε στα αρνητικά. Παιδιόθεν ήμουν και παραμένω αισιόδοξος. Όσο για τα βιώματά μου στο πολιτιστικό ρεπορτάζ, ήταν, συμβάντα και πρόσωπα, τα πανεπιστήμια και οι δάσκαλοί μου, καθώς έβλεπα πάντα τον εαυτό μου ως μαθητή. Γιατί, ας το ξαναπώ, είχα την τύχη να γνωριστώ και να συμπορευτώ με σημαντικά πρόσωπα, ειδικότερα από τον χώρο της Αριστεράς, συμπεριλαμβανομένων και πολλών δημοσιογράφων.
* «Η τέχνη οφείλει να συμβάλλει στην υπεράσπιση των αξιών της ζωής» σας είχε πει ο Μέμος Μακρής. Εσείς διευθύνατε το καλλιτεχνικό ρεπορτάζ μιας μεγάλης αστικής εφημερίδας επί πολλά χρόνια, που σήμερα τα αποκαλούμε «της ευδαιμονίας». Οι άνθρωποί της, έτσι όπως τους συναναστραφήκατε όλα αυτά τα χρόνια, είχαν το δικό τους μερίδιο σ' αυτή την πολλαπλή κρίση που ζούμε σήμερα;
Όλοι έχουμε μερίδιο ευθύνης, με πρώτους βέβαια τους πολιτικούς, τους οποίους ωστόσο ψήφιζε ο κόσμος. Η κρίση όμως, έτσι όπως τη γνωρίζουμε, δεν είναι μόνο ελληνική - απλώς εμείς, ως ερασιτέχνες σε όλα, τη νιώθουμε πιο έντονα. Και στο σημείο αυτό εκτιμώ ότι τεράστιο ρόλο έχει παίξει η κατάρρευση του συστήματος του υπαρκτού σοσιαλισμού, η απουσία έκτοτε του αντίπαλου δέους, με αποτέλεσμα η άλλη υπερδύναμη να «παίζει» χωρίς αντίπαλο. Όσον αφορά τον τόπο μας, προσωπικά πιστεύω ότι δεν είναι η παρούσα κρίση, αλλά το γεγονός ότι επί 35 χρόνια ζούσαμε στο ανέμελο. «Πάρε δάνειο και ξέχασέ το» προέτρεπαν οι τράπεζες - αυτός που το δίνει το ξεχνάει; Αυτό πληρώνουμε...
* Και οι δημοσιογράφοι το ίδιο; Είναι πολλοί που ακόμα το λένε, ότι στο πολιτιστικό ρεπορτάζ αυτά τα χρόνια «πέντε δημοσιογράφοι από τρεις εφημερίδες ανέβαζαν και κατέβαζαν παραστάσεις, δημιουργούς και καλλιτέχνες».
Το βρίσκω υπερβολικό. Κι αν τότε συνέβαινε, σήμερα τα πράγματα είναι τρισχειρότερα με τα πρότυπα που προβάλλει η τηλεόραση - που ό,τι δεν περνάει μέσα από αυτή δεν υπάρχει.
* «Τότε, ιδιαίτερα από το 1955 ώς το 1965, ζήσαμε μια αναγέννηση - πνευματική και καλλιτεχνική. Πού είναι οι διάδοχοι του Θεοδωράκη, του Χατζιδάκι, του Σαββόπουλου, του Ταχτσή, του Βασιλικού, του Μυταρά, του Φασιανού, του Τσόκλη. Δεν έχει σημασία αν μας αρέσουν ή όχι. Σημασία έχει ότι όλοι εμφανίστηκαν σαν μια λάβα ενός ηφαιστείου. Τι υπάρχει σήμερα;» αναρωτιόταν ο Ηλίας Πετρόπουλος απαντώντας σε ερώτησή σας. Τι υπάρχει σήμερα, κ. Γκιώνη;
Συμμερίζομαι την άποψη του Πετρόπουλου, αν και πιστεύω ότι υπάρχουν κάποιοι που θα ξεπεταχτούν - ήδη ξεπετάγονται. Το πρόβλημα είναι ότι μετράμε τα πάντα με την ηλικιακή μας διάρκεια. Η ιστορία όμως έχει τη δική της ηλικία - και προς τα πάνω, και προς τα κάτω. Το... παρήγορο είναι ότι για την ώρα, εδώ στην Ελλάδα, δεν ζούμε τα χειρότερα - δείτε τι γίνεται ολόγυρα...
* Στη δημοσιογραφία τι οφείλουμε να προσδιορίζουμε;
Έχω ζήσει μια δημοσιογραφία που δυστυχώς δεν έχει σχέση με αυτό που κυριαρχεί σήμερα, οπότε τα ΜΜΕ έχουν εν πολλοίς περάσει στα χέρια επιχειρηματιών, και το τοπίο γίνεται όλο και πιο θολό. Αλλά ιδού, βρίσκομαι να παίζω έναν ρόλο που δεν έχει σχέση μ' αυτόν που παίζω κοντά 50 χρόνια: Να δίνω, όχι να παίρνω συνέντευξη. Γιατί, εν προκειμένω, σημασία δεν έχει τι λέω εγώ, αλλά τα 46+1 πρόσωπα που περιλαμβάνονται στο βιβλίο μου.
