Σκέφτεται σαν φιλόσοφος και μιλάει σαν ποιητής. Με λέξεις ξεχασμένες και μακρινές που ξαναζωντανεύουν την «ευωδιά της γλώσσας», ο μαέστρος Θόδωρος Κουρεντζής, παρά τη φήμη του ιδιόρρυθμου και του απρόσιτου από τα μέσα ενημέρωσης, σε μια από τις λιγοστές και σπάνιες συνεντεύξεις του, μιλά στην "Αυγή" για τη μουσική και τα όνειρα, την ελληνικότητα και την εξορία, την αγάπη του για τον κινηματογράφο, αλλά και την επιθυμία του να σκηνοθετήσει όπερα. Δέχθηκε να μας μιλήσει λίγο μετά το "Χειμωνιάτικο Ταξίδι" του Σούμπερτ που παρουσίασε με το Kyklos Ensemble την περασμένη εβδομάδα στο Μέγαρο.
Οι εμφανίσεις του προκαλούν ενθουσιασμό και οι παραστάσεις του αποτυπώνονται ως εμπειρίες στη μνήμη. Γοητευτικός και εμβληματικός, με λεπτό καλοσχηματισμένο κορμί, εντυπωσιάζει ντυμένος μέσα στα στενά μαύρα ρούχα του. Ψηλός, με χέρια μεγάλα και δυνατά, που μιλούν τη δική τους γλώσσα όταν διευθύνει και καθοδηγεί τους μουσικούς. Μοιάζει να έρχεται από έναν άλλον κόσμο. Απόλυτα αφοσιωμένος και πειθαρχημένος στην σκηνή, δεν διστάζει να χτυπήσει αποφασιστικά το πόδι στο πάτωμα, μοιάζοντας με θυμωμένο έφηβο που ετοιμάζεται να εκσφενδονίσει μολότοφ.
Πολυβραβευμένος μαέστρος, δημιουργός της MusicAeterna, στη μακρινή παγωμένη Περμ της Σιβηρίας, ο Θόδωρος Κουρεντζής, που ο μεγάλος δάσκαλός του Ίλια Μουσίν είχε αποκαλέσει «μοναδική διάνοια», ξέρει να χρησιμοποιεί σωστά το ταλέντο του. Συνεχίζοντας να έχει πάθος, αλλά και σκοπό.
Συνέντευξη στη Μάνια Ζούση
* Αναγεννάτε τις μουσικές και μαζί τις ιστορίες που διηγούνται, οι περισσότερες από τις οποίες έχουν θαφτεί από τη σκόνη του χρόνου και τον ακαδημαϊσμό. Πείτε μου πώς το πετυχαίνετε αυτό και αν είναι κάτι που το είχατε από την αρχή οραματιστεί.
Ο λόγος που είμαι μουσικός είναι γιατί πολλές φορές αισθάνομαι διάφορα πράγματα που έχω να επικοινωνήσω με άλλους ανθρώπους, αλλά την ίδια ώρα αισθάνομαι και μόνος με το όνειρο και την έμπνευσή μου. Και αν δεν μαρτυρήσω την αλήθεια που βλέπω, αυτή δεν θα ζήσει. Γι' αυτό έγινα μουσικός, για να δώσω γλωσσολαλιά στα όνειρά μου. Η μουσική μπορεί να μεταφέρει τα πλούσια ρεύματα που δεν μπορεί η γλώσσα.
* Η ανατροπή που ακολουθείτε, το αναρχικό πνεύμα και η άλλη άποψη είχε από την αρχή θερμούς οπαδούς. Είχε και δύσπιστους ή εχθρούς που σας αποδοκίμαζαν;
Υπάρχουν πάρα πολλοί που επιδοκιμάζουν ή αποδοκιμάζουν. Ο κάθε άνθρωπος έχει μνήμες, προσωπικά βιώματα, αντιλήψεις, άμυνες που τον καθορίζουν. Αυτοί που δεν δέχονται αυτό που κάνω, αυτοί που κλωτσάνε δηλαδή, αυτοί είναι οι δικοί μου άνθρωποι. Το βασικό σε κάθε μουσικό έργο είναι η ατμόσφαιρα και τα αισθήματα που γεννά σε κάθε έναν ξεχωριστά, η διαχρονικότητά του και η σαγήνη, η γοητεία που μπορεί να δημιουργήσει, το να μπορεί πάντα να δελεάζει το κοινό.
* Γιατί η Ρωσία και όχι οι ΗΠΑ, γιατί επιλέξατε την Ανατολή από τη Δύση; Λόγω παράδοσης και λόγω ιστορίας;
Είμαι ελληνοκεντρικός. Ο αγγλοσαξονικός τρόπος μού είναι ακατανόητος. Η Ρωσία έχει πλάσει τον πολιτισμό της πάνω στον βυζαντινό ελληνισμό. Η ορθοδοξία είναι ο κοινός μας τόπος. Οι πόλεις και τα χωριά της όπου η ουτοπία είναι νόμος πάντα με γοήτευαν. Η μουσική εστία που δημιούργησα στην Περμ είναι ένας εναλλακτικός ελληνικός χώρος, άλλωστε και στη MusicAeterna υπάρχουν και Έλληνες μουσικοί. Σε αυτή τη χώρα οι διοικητές των πόλεων ασκούν πολιτιστική πολιτική και στρατηγική. Μόνο σε πόλεις που αμφισβητούνται, εκεί στις εσχατιές της Ανατολής, μπορείς να εξωτερικεύσεις μεγάλη ενέργεια και να κάνεις πρωταθλητισμό, όπως κάνουμε εμείς στην ορχηστρική. Πολλοί Ρώσοι μουσικοί που ζούσαν στο εξωτερικό έχουν επιστρέψει στην Περμ. Η Musica Aeterna είναι η ορχήστρα με τη μεγαλύτερη δισκογραφική δραστηριότητα στη Ρωσία.
* Πώς βιώνετε τη ζωή μακριά από την πατρίδα;
Το καλό που έχει η εξορία είναι να σε κάνει να ξανασκεφτείς την πατρίδα και να ξαναμιλήσεις τη γλώσσα σου. Στη Ρωσία διατηρείται και ανθίζει το ελληνικό στοιχείο. Οι Έλληνες που ζούμε στο εξωτερικό έχουμε μια ιδεατή ελληνικότητα. Είναι πιο πολύ τρόπος σκέψης παρά τρόπος ζωής. Αυτό έκανα κι εγώ στη Ρωσία: την ελληνική μου επανάσταση με τη MusicAeterna.
* Πώς αντιλαμβάνεσθε τη θέση σας ως καλλιτέχνη και δημιουργό απέναντι στη ζωή και την κρίση;
Ο Έλληνας φοβάται να εκφράσει τη θεία τρέλα του και να κάνει μεγάλες αλλαγές. Χαμήλωσαν οι αντιστάσεις του ή δεν έχει φτάσει ακόμα στον πάτο. Η ανάγκη είναι αυτή που δημιουργεί και κάνει την τέχνη να ανθίσει.
* Αν δεν ήσασταν διευθυντής ορχήστρας, τι θα θέλατε να είστε;
Να ανακαλύψω κι άλλα πράγματα από τον εαυτό μου και να πάψω να πληγώνομαι από τις πραγματικότητες. Η προσωπική επανάσταση είναι η μόνη που μπορεί να μας σώσει. Μια τέχνη που αγαπώ πολύ είναι το θέατρο και ο κινηματογράφος. Έχω παίξει στην ταινία Daou, υποδυόμενος τον νομπελίστα φυσικό Λεβ Λαντάου. Αλλά αυτό που θα ήθελα είναι να σκηνοθετήσω κάποτε μια όπερα.
Μιλώντας μας για τα μελλοντικά του σχέδια, αναφέρθηκε με θερμά λόγια στις πρόσφατες συνεργασίες του με τον Πήτερ Σέλλαρς που σκηνοθέτησε την όπερα Ινδιάνα Βασίλισσα του Πέρσελ και τον Θόδωρο Τερζόπουλο που ανέβασε το Νοσφεράτου του Ντμίτρι Κουρλιάντσκι, ανοίγοντας το Φεστιβάλ Ντιαγκίλεφ στην Περμ.
Θα ακολουθήσουν η Τελετουργία της Άνοιξης του Στραβίνσκι σε σκηνοθεσία Ρομέο Καστελούτσι (2015) και η Τραβιάτα του Βέρντι σε σκηνοθεσία Μπομπ Γουίλσον (2016).
Τον Ιανουάριο του 2015 στην Περμ θα παρουσιαστεί η όπερα Τα παραμύθια του Χόφμαν σε σκηνοθεσία Κατερίνας Ευαγγελάτου. Πρόκειται για μία από τις κορυφαίες δημιουργίες στον τομέα της όπερας, που συνδυάζει έκρηξη πρώιμου ρομαντισμού με μια ατμόσφαιρα ερωτισμού και μαγείας από τον κόσμο του φανταστικού που περικλείουν οι ιστορίες του Ε.Τ.Α Χόφμαν.
Ο Θόδωρος Κουρεντζής έχει εξασφαλίσει για την ορχήστρα του συμβόλαιο με τη Sony Music για να ηχογραφήσει τις τρεις όπερες των Μότσαρτ / Ντα Πόντε και ήδη το πρώτο cd με τους Γάμους του Φίγκαρο έχει προκαλέσει ιδιαίτερη αίσθηση διεθνώς αποσπώντας ενθουσιώδεις κριτικές.
