Με τις δραματικές, θεατρικές, ζωντανές εμφανίσεις, οι συναυλίες τους ξεπερνούσαν τα όρια της μουσικής. Τα μέλη, με παραδοσιακά βαμμένα πρόσωπα και περίτεχνα κοστούμια, συνδύαζαν τη μουσική με την ποίηση, τη μιμική και στιγμές απόλυτης σιωπής γεμάτες με ανατρεπτικό χιούμορ. Ως μία πραγματική συλλογικότητα, το Art Ensemble of Chicago έδωσε άφθονο χώρο στις συνθετικές ικανότητες κάθε μέλους.
Από το Σικάγο στο Παρίσι
Τον Μάιο του 1969, ένα ριζοσπαστικό κουαρτέτο πειραματικών μουσικών με έδρα το Σικάγο, αντιμέτωπο με τη ζοφερή πραγματικότητα της υψηλής ανεργίας, δέχτηκε την πρόσκληση να μετακομίσει στο Παρίσι. Ενώ προετοιμαζόντουσαν για τη μετακόμιση, το αποκαλούμενο Roscoe Mitchell Art Ensemble και τότε αποτελούμενο από τους σαξοφωνίστες Roscoe Mitchell και Joseph Jarman, τον τρομπετίστα Lester Bowie και τον κοντραμπασίστα Malachi Favors, αποφάσισε να αναδιαρθρωθεί. Το όνομα του R. Mitchell αφαιρέθηκε και το γκρουπ ονομάστηκε Art Ensemble. Η αλλαγή εδραιώθηκε όταν ο διοργανωτής της πρώτης παρισινής συναυλίας τούς αποκάλεσε απλά: The Art Ensemble, of Chicago.
Όταν, στα τέλη του 1971, επέστρεψαν στην πατρίδα τους με τον ντράμερ Famoudou Don Moye ως μέλος, η αυτοπεποίθησή τους και η διεθνής φήμη τους έδωσαν ώθηση στην καριέρα τους και τους έκαναν το κορυφαίο συγκρότημα της πειραματικής τζαζ μουσικής συλλογικότητας του Σικάγου, AACM, του Συνδέσμου για την Προώθηση των Δημιουργικών Μουσικών του πυρακτωμένου South Side της «πόλης των ανέμων».
Το Art Ensemble στο Παλλάς
Ένα από τα κορυφαία σύνολα ελεύθερης τζαζ που αναδύθηκαν από το χωνευτήρι της αυτοσχεδιαστικής σκηνής του Σικάγου, το εμβληματικό avant-garde σύνολο του Art Ensemble of Chicago, έχει αφήσει το στίγμα του και στη σκηνή του Θεάτρου Παλλάς στην Αθήνα, στη μία ιστορική τους συναυλία. Το γκρουπ, διάσημο τότε για την ανατρεπτική μείξη αυτοσχεδιασμού, θεάτρου και αφρικανικών κρουστών παραδόσεων και κοστουμιών, μάγεψε το κοινό σε εκείνη τη σπάνια εμφάνιση, ιστορική για τους οπαδούς της free jazz στην Ελλάδα.
Το ελληνικό κοινό της εποχής ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με το απόλυτο avant-garde τελετουργικό, τα βαμμένα πρόσωπα ή τις αφρικανικές ενδυμασίες του Joseph Jarman και του Don Moye και τη χαρακτηριστική «ιατρική» στολή του Lester Bowie. Η σκηνή του Παλλάς γέμισε με εκατοντάδες μικρά όργανα -κουδούνια, σφυρίχτρες, και κόρνες-, που ο ήχος τους κινούνταν με απόλυτη ελευθερία, από την απόκοσμη σιωπή, στα πνευματικά αφρικανικά κρουστά, έως το εκρηκτικό, ελεύθερο free-bop.
Η συναυλία πραγματοποιήθηκε τον Φεβρουάριο του 1980 στο πλαίσιο των Φεστιβάλ Praxis -του Κώστα Γιαννουλόπουλου- και άφησε ανεξίτηλο το στίγμα της στο κοινό. Λίγο καιρό μετά την ευρωπαϊκή περιοδεία του εκείνης της περιόδου, το συγκρότημα κυκλοφόρησε το 1981 το live άλμπουμ «Among the People», μέσω της δισκογραφικής Praxis, με παραγωγό τον ίδιο τον Κ. Γιαννουλόπουλο, παρά το ότι είχε ηχογραφηθεί ζωντανά στο Μιλάνο, τον Αύγουστο του 1980.
Ο δημιουργικός πυρήνας
Τον πυρήνα του Art Ensemble of Chicago αποτελούσαν ο εγκέφαλος και δομικός ηγέτης τους Roscoe Mitchell, ο οποίος, αναλυτικός, ακριβής και βαθιά ερευνητικός, έπαιζε σαξόφωνο, φλάουτο και ξύλινα πνευστά. Ο χαρισματικός εξωστρεφής σόουμαν Lester Bowie έπαιζε τρομπέτα και έδινε συχνά μια bluesy και πνευματώδη αντίθεση στο avant-garde «χάος» του συνόλου. Ο βουδιστής, ιερέας Shinshu, ποιητής Joseph Jarman έφερνε επί σκηνής έντονα πνευματικά θεατρικά στοιχεία, παίζοντας ξύλινα πνευστά, κλαρινέτο και σαξόφωνο, έως το 1993, όταν έφυγε από τους Art Ensemble of Chicago για να επικεντρωθεί στην πνευματική του πρακτική.
Ο κοντραμπασίστας Malachi Favors υπήρξε η σταθερή δύναμη της μπάντας, καθώς έπλεκε παλιούς αρχέγονους παραδοσιακούς ρυθμούς με το σύγχρονό τους free-bop. Και τέλος, ο μετρ των αφρικανικών κρουστών Famoudou Don Moyet με τα τύμπανα και τα τριτοκοσμικά μικρά ή μεγαλύτερα κρουστά του, που καθοδηγούσε το γκρουπ με την έντονη αφρικανική πολυρρυθμία του.
Art Ensemble στον 21ο αιώνα
Η διάλυση του Art Ensemble of Chicago στη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 ήταν αναπόφευκτη. Όταν ο Jarman αποσύρθηκε απ’ τη μουσική το 1993, το συγκρότημα συνέχισε ως κουαρτέτο. Ο Bowie, ο οποίος είχε ιδρύσει τη δική του Brass Fantasy παράλληλα, πέθανε από καρκίνο του ήπατος το 1999 και αντικαταστάθηκε για λίγο από τον σαξοφωνίστα Ari Brown. Το Art Ensemble, ως τρίο, ηχογράφησε το «Tribute to Lester» και ο Jarman επέστρεψε στο δυναμικό του για το «The Meeting» το 2003.
Οι χαρές τους όμως ήταν βραχύβιες, καθώς ο θάνατος του Malachi Favors το 2004 έδωσε ακόμα ένα πλήγμα στα θεμέλια του συγκροτήματος. Ακολούθησε μια σειρά από αλλαγές, με τον τρομπετίστα Corey Wilkes και τον μπασίστα Jaribu Shahid να είναι οι πιο τακτικές προσθήκες.
Το Art Ensemble of Chicago διακρινόταν για την πολυδιάστατη συλλογική του προσωπικότητα η οποία γεφύρωνε την πνευματική τελετουργία του, το θεατρικό χιούμορ του και την καλλιτεχνική του ελευθερία. Η ταυτότητα του δεν καθοριζόταν από έναν ηγέτη, αλλά λειτουργούσε ως μια κολεκτίβα που γεννήθηκε από το όραμα της Association for the Advancement of Creative Music του Σικάγου.
