1. Ποσοτικές μεταβολές υπάρχουν, αλλά δεν σηματοδοτούν μία ποιοτική μεταβολή ή μια ριζική αλλαγή των συσχετισμών. Η σημαντικότερη από αυτές είναι η δημοσκοπική άνοδος της Χ.Α. σε συνδυασμό με την ορατή κάμψη του ΠΑΣΟΚ. Ο συνδυασμός αυτός τείνει να μεταθέσει το «κέντρο βάρους» του κομματικού συστήματος σε δεξιά απόκλιση. Εκεί που πρέπει να αναζητηθούν οι ποιοτικές μεταβολές, σε συνάρτηση με τις ποσοτικές, είναι στη διακυβέρνηση. Η κυβέρνηση συνεργασίας των τριών έγινε κυβέρνηση συνεργασίας των δύο και αυτό βέβαια συναρτάται και με την εκλογική της αναφορά. Η κυβέρνηση του 49% έγινε κυβέρνηση του 42% και αυτό σημαίνει κάτι για την αποδοχή της.
2. Μπορεί να διακρίνει κανείς αρκετές. Όμως η επίμονη και δεσπόζουσα διαφορά είναι η ηλικιακή. Η Ν.Δ. κυριαρχεί στις μεγάλες ηλικίες άνω των 65 ετών, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ προηγείται σε όλες τις υπόλοιπες ηλικιακές ομάδες. Αυτή η διαφοροποίηση είναι σταθερή και εύκολα διακριτή. Αποτυπώνεται βέβαια και με όρους θέσης στην απασχόληση. Η Ν.Δ. κυριαρχεί στους συνταξιούχους και τις νοικοκυρές, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ σε όλες σχεδόν τις επαγγελματικές κατηγορίες.
3. Λίγο σχηματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είναι στον προθάλαμο της εξουσίας, αλλά δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί εάν είναι εκεί ως επισκέπτης ή ως επόμενος ένοικος. Έχει αναλάβει έναν διπλό ρόλο απέναντι στους ψηφοφόρους του, οι οποίοι τον θέλουν δύναμη αντιπολίτευσης και ανάχωμα στις μνημονιακές πολιτικές και από την άλλη δύναμη διακυβέρνησης. Αυτά δεν είναι πάντοτε εύκολο να συνδυαστούν αρμονικά και συνεκτικά. Πόσο μάλλον όταν οι συνθήκες είναι τόσο πρωτότυπες για τη θέση και τη χρονική στιγμή στην οποία τις ζούμε ως κοινωνία και κράτος. Εξάλλου η πολιτική ευθύνη έχει τελείως διαφορετική διάσταση όταν συζητάς τα θέματα στο καφενείο ή στα social media από ό,τι όταν τοποθετείσαι από το βήμα της Βουλής.
4. Μέχρι πρότινος τουλάχιστον το θέμα αυτό δεν υπήρχε στην κοινωνική ατζέντα. Η κύρια αντίθεση ήταν η αντίθεση γύρω από τις μνημονιακές συμβάσεις αλλά και την παραμονή της χώρας στη ζώνη του ευρώ ή όχι. Επομένως μία συζήτηση με βάση το σχήμα Αριστερά - Δεξιά είχε μικρή σημασία. Όμως, έχω την εντύπωση ότι σταδιακά τα δεδομένα αλλάζουν και η διάκριση Α-Δ επανέρχεται ως κυρίαρχη. Αυτό οφείλεται κατά τη γνώμη μου στο ότι από ένα σημείο και μετά οι κοινωνικές επιπτώσεις της πολιτικής που ασκείται τα τελευταία χρόνια υπερκέρασαν τις κοινωνικές αντοχές. Η ανεργία σήμερα δεν είναι απλώς μια απειλή. Είναι μια κοινωνική μάστιγα που καθιστά έως και γελοία τη συζήτηση περί μεταρρυθμίσεων εάν αυτές δεν έχουν θετικό κοινωνικό πρόσημο.
Αυτό είναι και το μεγάλο στοίχημα του ΣΥΡΙΖΑ αλλά και όσων θέλουν να αυτοπροσδιορίζονται στην ευρύτερη Αριστερά. Να διατυπώσουν μια στρατηγική μεταρρυθμίσεων που δεν θα αυξάνει κι άλλο την ανεργία αλλά θα την αναχαιτίζει, που δεν θα βαθαίνει κι άλλο την ύφεση αλλά θα την αντιστρέφει. Όμως αυτό το στοίχημα ξεπερνά κατά πολύ τα όρια του εγχώριου πολιτικού συστήματος, το οποίο εξάλλου έχει καθυστερήσει απελπιστικά να επεξεργαστεί αυτά τα μείζονα θέματα. Η Ευρώπη και ο κόσμος ολόκληρος έχουν επιταχύνει το βήμα τους, οι εξελίξεις τρέχουν, αλλά κανένας δεν μπορεί να πει με ακρίβεια προς τα πού. Γι' αυτό και σήμερα χρειαζόμαστε λιγότερες βεβαιότητες και περισσότερη ευρύτητα σκέψης. Και, θα έλεγα, λιγότερες φωνές και περισσότερη σκέψη.
