Οι Αμερικανοί διευρύνουν το πλαίσιο των πολύπλευρων σχέσεων τους με τον ιστορικά ακλόνητο πιστό σύμμαχό τους στη "μεθόριο" Μέσης Ανατολής-Δύσης, την Τουρκία. Το ταξίδι του Τούρκου πρωθυπουργού στην Ουάσιγκτον την περασμένη εβδομάδα, η υποδοχή του εκεί με τιμές αρχηγού κράτους, οι εξάωρες συνομιλίες του με τον Ομπάμα στον Λευκό Οίκο, οι 90 επιχειρηματίες που τον συνόδευαν, η συνάντηση Νταβούτογλου - Κέρι στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, αν μη τι άλλο, επιβεβαιώνουν την ιδιαίτερη αξία που έχει για τους Αμερικανούς η Τουρκία του "ισλαμιστή" Ερντογάν. Η σχέση που καλλιεργούν υπερβαίνει κατά πολύ το παραδοσιακό ΝΑΤΟϊκό πλαίσιο. Αλλά και η άλλη πλευρά είναι φανερό πως προσβλέπει σε μια προνομιακή μεταχείριση εκμεταλλευόμενη το γεγονός ότι γίνεται και πάλι "απαραίτητη" στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, για περισσότερους του ενός λόγους...
Αναβάθμιση...
Οι αμερικανο-τουρκικές σχέσεις εισέρχονται σε φάση αναβάθμισης, ενώ τα γεγονότα τρέχουν στη Μέση Ανατολή και την ανατολική Μεσόγειο. Αυτή τη φορά, οι Αμερικανοί δεν ζητούν "διευκολύνσεις" από την Άγκυρα - όπως το 2003- για να βομβαρδίσουν το Ιράκ του Σαντάμ ή για να στείλουν εφόδια στις δυνάμεις τους στο Αφγανιστάν. Η Μέση Ανατολή διανύει περίοδο κοσμοϊστορικών ανακατατάξεων και η Τουρκία βρίσκεται στο πλησιέστερο σημείο των εξελίξεων. Στο παρασκήνιο, η άσπονδη "φιλία" Τουρκίας - Ισραήλ -μια σχέση που υπαγόρευσαν οι ίδιοι οι Αμερικανοί κάτω από άλλες συνθήκες- παρά τα σαράντα κύματα απ' τα οποία έχει περάσει, θεωρείται ότι μπορεί να παίξει εξισορροπητικό ρόλο στην περιοχή. Μόνο που δεν είναι πια η πίεση των Αμερικανών που οδηγεί τις εξελίξεις, αλλά η σπουδή της Άγκυρας να μπει στο ενεργειακό παιχνίδι στην ανατολική Μεσόγειο μέσω του Ισραήλ. Η διεκδίκηση των ενεργειακών αποθεμάτων στα "οικόπεδα" της περιοχής είναι πολύ πιθανό να δημιουργήσει νέες έριδες και να εντείνει παλιούς και νέους ανταγωνισμούς. Επομένως, χρειάζονται ισορροπίες...
Όλα επί τάπητος
Το τελευταίο ραντεβού Ομπάμα-Ερντογάν στην Ουάσιγκτον, που κλείστηκε ύστερα από μήνες εντατικών διαβουλεύσεων, περιελάμβανε στην ημερήσια διάταξή του σχεδόν κάθε ζήτημα που απασχολεί την τουρκική εξωτερική πολιτική, από τον συριακό εμφύλιο και την προωθούμενη συμφωνία ελευθέρου εμπορίου ΗΠΑ-Ε.Ε.-για την οποία η Τουρκία θέλει να συμμετάσχει και να έχει λόγο!- ώς τα "προβλήματα" των "μη μουσουλμανικών μειονοτήτων" στη Τουρκία (συμπεριλαμβανομένης της επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης), καθώς και το ίδιο το Κυπριακό. Ειδικά για το τελευταίο, αν και δεν ειπώθηκαν πολλά δημοσίως, ένα σχετικό σχόλιο της "Χουριέτ" λέει πολλά: "Μια μονομερής οικονομική βοήθεια για τη διάσωση των Ελληνοκυπρίων εκ μέρους της Τουρκίας θα μπορούσε να οδηγήσει στην αναβίωση των διαπραγματεύσεων. Όμως, η φοβία των Ελληνοκυπρίων ότι θα μπορούσαν να εξαγοραστούν από την Τουρκία σ' αυτή τη δύσκολη περίοδο οικονομικής κρίσης αποτελεί μια πολύ σοβαρή πρόκληση. Θα μπορούσαν οι ΗΠΑ να βοηθήσουν;"...
Η "λάμψη" της ηγεμονίας
Ο "εκδημοκρατισμός της Τουρκίας" και η "επίλυση του κουρδικού προβλήματος" -κατά τους ακριβείς όρους που χρησιμοποιούν τα τουρκικά ΜΜΕ- θα βοηθήσουν τη χώρα "να λάμψει" ως περιφερειακή ηγεμονική δύναμη, ρόλο που διεκδικεί για την Άγκυρα ο Ερντογάν εδώ και χρόνια. Τα ίδια ΜΜΕ κάνουν λόγο για "επιπλοκές" από την συριακό εμφύλιο αφενός, αφετέρου από τις "αυξανόμενες ψευδαισθήσεις των αυτονομιστών"(;) με αποτέλεσμα των εκτροχιασμό της όλης διαδικασίας, αλλά και πάλι οι Αμερικανοί μπορούν να "βοηθήσουν" ώστε να μπουν τα πράγματα στον ίσιο δρόμο... Άραγε με ποιο τρόπο; Ο Τούρκος πολιτικός επιστήμονας, ιστορικός και αρθρογράφος Σονέρ Καγκπάταϊ, ειδήμονας στις αμερικανο-τουρκικές σχέσεις, σε πρόσφατο σχόλιό του στη "Χουριέτ" χαρακτήριζε την πολιτική της Άγκυρας για στοχοποίηση του Μπασάρ αλ Άσαντ, ως το "πιο απροκάλυπτο τέχνασμα εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας" στη μέχρι σήμερα ιστορία της. Η σύγχρονη Τουρκία, έγραψε ο Καγκπάταϊ, γεννήθηκε από τις στάχτες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το 1923 ως ένα μετα-αυτοκρατορικό και ως εκ τούτου εσωστρεφές κράτος. Τώρα, για πρώτη φορά, η Τουρκία εφαρμόζει πολιτική αλλαγής καθεστώτος σε μια γειτονική χώρα.
Θεμιτά τεχνάσματα...
"Τα τελευταία δύο χρόνια, η Τουρκία έχει τοποθετηθεί ως επικεφαλής περιφερειακός αντίπαλος του καθεστώτος Άσαντ, υποστηρίζοντας την εξέγερση στη Συρία με όλα τα διαθέσιμα μέσα, περιλαμβανομένης και της άμεσης βοήθειας προς τους αντάρτες", γράφει ο Τούρκος αναλυτής. Αυτό είναι θεμιτό, λέει ο ίδιος, καθώς ο παρατεταμένος εμφύλιος δίπλα στην πόρτα της απειλεί την εικόνα της σταθερής χώρας που με τόση προσοχή έχει καλλιεργηθεί. Χάρη σ' αυτή τη σταθερότητα πέρυσι "έπεσαν" περισσότερα από 40 δισεκατομμύρια δολάρια ξένων κεφαλαίων στο Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης βοηθώντας να παραμείνει ζωντανό το τουρκικό οικονομικό θαύμα. "Στο πιο τολμηρό τέχνασμα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, αντανακλάται αυτό που θα μπορούσε να γίνει η μεγαλύτερη υπαρξιακή απειλή για τη χώρα. Και για να αντιμετωπίσει αυτή την πρόκληση, η Τουρκία χρειάζεται τον παλιό, έμπιστο σύμμαχό της, τις Ηνωμένες Πολιτείες", παραδέχεται ευθέως ο Τούρκος σχολιαστής.
