Μεγάλη αναστάτωση τόσο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο όσο και στο εσωτερικό ορισμένων ευρωομάδων προκάλεσε το ανατρεπτικό αποτέλεσμα της ψηφοφορίας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο που έστειλε τη συμφωνία με τη Mercosur στην κρίση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, εξέλιξη που αναμένεται να δημιουργήσει νέες αναταράξεις μεταξύ των συννομοθετών εάν προχωρήσει η προσωρινή εφαρμογή της, προτού ολοκληρωθούν η εξέτασή της από το Δικαστήριο και η έγκρισή της από το Κοινοβούλιο της Ε.Ε.
Πρόκειται για ψήφισμα που τέθηκε υπό τη συγκεκριμένη ψηφοφορία, με το οποίο ζητείται γνωμοδότηση από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο σχετικά με τη συμβατότητα με τις Συνθήκες της Ε.Ε. της προτεινόμενης συμφωνίας εταιρικής σχέσης Ε.Ε.-Mercosur (EMPA) και της ενδιάμεσης εμπορικής συμφωνίας (ΙTA). Η πρόταση εγκρίθηκε από το Ευρωκοινοβούλιο την περασμένη Τετάρτη με 334 ψήφους υπέρ, 324 κατά και 11 αποχές, αποτυπώνοντας το βαθύ πολιτικό ρήγμα γύρω από τη συμφωνία, καθώς υπήρξαν «διαρροές» ακόμα και από το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα - ΕΛΚ/PPE (43 ψήφοι υπέρ της παραπομπής στο Δικαστήριο και 2 αποχές, έναντι 135 κατά), που ήταν αναφανδόν υπέρμαχο της συμφωνίας, με προεξάρχον μέλος του την πρόεδρο της Επιτροπής, φον ντερ Λάιεν. Βέβαια και οι 7 της Ν.Δ. (ΕΛΚ) ψήφισαν κατά της εξέτασης της συμφωνίας από το Ευρωδικαστήριο.
Το ψήφισμα ήταν πρωτοβουλία της Αριστεράς (LEFT) πρωτοστατούντων των ευρωβουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. και έλαβε τη στήριξη των Πρασίνων, των ανεξάρτητων ευρωβουλευτών αλλά και της Ακροδεξιάς, ενώ υπήρξε υποστήριξη και από μερίδα των Σοσιαλιστών - S&D (35 υπέρ της παραπομπής, έναντι 90 κατά), μεταξύ των οποίων και των δύο Ελλήνων του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ. (Κ. Μανιάτη, Σ. Αρναούτογλου), καθώς και από το κεντρώο Renew Europe (24 υπέρ, 46 κατά).
Τα τρία επίδικα
Οι ανησυχίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε σχέση με τη συμφωνία Mercosur επικεντρώνονται σε τρεις άξονες: τη νομική βάση και «διάσπαση» της συμφωνίας σε δύο, τον μηχανισμό «επανεξισορρόπησης» και την αρχή της προφύλαξης.
Συγκεκριμένα:
1. Στη διαίρεση της συμφωνίας E.E.-Mercosur σε EMPA και ITA, που ενδέχεται να είναι ασυμβίβαστη με άρθρο της ΣΛΕΕ, καθώς και με την αρχή της ανάθεσης αρμοδιοτήτων, την αρχή της θεσμικής ισορροπίας και την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας, που κατοχυρώνονται στη ΣΕΕ. Σοβαρός είναι ο προβληματισμός για τις κατευθυντήριες γραμμές διαπραγμάτευσης του Συμβουλίου, καθώς ενδέχεται να μην τηρηθούν, επηρεάζοντας τους κανόνες ψηφοφορίας στο Συμβούλιο και εμποδίζοντας τα εθνικά Κοινοβούλια να έχουν τη νόμιμη γνώμη τους επί της συμφωνίας. Ενδέχεται να παραβιάζονται οι Διαπραγματευτικές Οδηγίες του 1999 όπως και να αγνοούνται τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του 2018 που προέβλεπαν ότι η συμφωνία πρέπει να είναι μεικτή και να απαιτεί εθνικές επικυρώσεις.
2. Ο μηχανισμός «επανεξισορρόπησης» που προβλέπεται στη συμφωνία Mercosur ενδέχεται, τουλάχιστον, να είναι ασυμβίβαστος με άρθρα της ΣΛΕΕ και του Χάρτη και να απειλήσει την ικανότητα της Ε.Ε. να διατηρήσει την αυτονομία της έννομης τάξης της. Η συμφωνία προβλέπει ότι ένα μέρος μπορεί να ζητήσει αποζημίωση εάν μέτρο τού άλλου μέρους ακυρώνει ή περιορίζει ουσιωδώς τα οφέλη της συμφωνίας. Η ανησυχία εστιάζει στο γεγονός ότι ο μηχανισμός θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από χώρες της Mercosur για να ασκήσουν πίεση στην Ε.Ε. ώστε να μην θεσπίζει ή να μην εφαρμόζει νομοθεσία για την προστασία του κλίματος και του περιβάλλοντος, την ασφάλεια των τροφίμων και την απαγόρευση επικίνδυνων φυτοφαρμάκων.
3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (EMPA) και η Διεθνής Επιτροπή Διαιτησίας (ITA) ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, οδηγώντας σε ασυμβατότητα με προβλέψεις της ΣΛΕΕ και του Χάρτη. Αιχμή αποτελεί το εάν τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα μπορεί να εφαρμοστούν πιο περιοριστικά από ό,τι επιτρέπει το ενωσιακό Δίκαιο, καθώς μελλοντικές αποφάσεις διαιτητικών οργάνων θα μπορούσαν να περιορίσουν την εφαρμογή της προαναφερθείσας αρχής.
«Στον πάγο»
Μετά την εξέλιξη αυτή, η συμφωνία μπαίνει «στον πάγο», εν αναμονή της κρίσης του Δικαστηρίου, διαδικασίας που διαρκεί κατά μέσο όρο 18 μήνες μέχρι 2 χρόνια και δεν θα πρέπει να εφαρμοστεί έως τη γνωμοδότησή του. Αντίστοιχα και η ψηφοφορία στο Κοινοβούλιο για την έγκριση της συμφωνίας αναστέλλεται μέχρι να αποφανθεί το Δικαστήριο. Εάν διαπιστωθούν ασυμβατότητες, θα πρέπει να γίνουν οι αντίστοιχες τροποποιήσεις, οπότε η Κομισιόν οφείλει να ξανανοίξει τις διαπραγματεύσεις ώστε να γίνουν οι αναγκαίες αλλαγές και κατόπιν το Ευρωκοινοβούλιο να ψηφίσει επί του αναθεωρημένου κειμένου. Εφόσον το Δικαστήριο καταλήξει ότι η συμφωνία είναι συμβατή, το Ευρωκοινοβούλιο θα κληθεί να ψηφίσει με βάση το υφιστάμενο κείμενο.
Ωστόσο, πολύς λόγος γίνεται για τον κίνδυνο να αποφασιστεί από το Συμβούλιο και την Επιτροπή η προσωρινή εφαρμογή της συμφωνίας πριν ολοκληρωθούν οι παραπάνω διαδικασίες του Ευρωδικαστηρίου και του Ευρωκοινοβουλίου, δυνατότητα που υπάρχει μόλις επικυρωθεί από την πρώτη χώρα Mercosur, εν προκειμένω τον Μάρτιο από την Παραγουάη. Σε μια τέτοια περίπτωση είναι πιθανό να προκύψουν σημαντικοί πολιτικοί και νομικοί κίνδυνοι, να δημιουργηθεί δυσχέρεια στην αναστροφή τυχόν αρνητικών επιπτώσεων και να διαρραγεί η συνήθης πρακτική για τις εμπορικές συμφωνίες της Ε.Ε., ενώ ήδη οι σχέσεις μεταξύ των θεσμικών οργάνων είναι τεταμένες. Υπενθυμίζεται ότι από το 2011, σχεδόν όλες οι μεγάλες εμπορικές συμφωνίες (Χιλή, Ν. Ζηλανδία, Σιγκαπούρη, Βιετνάμ, Ιαπωνία, Καναδάς, Ν. Κορέα) εφαρμόστηκαν μετά τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Εξαιρέσεις απετέλεσαν συμφωνίες για τις οποίες η Κομισιόν επικαλέστηκε κίνδυνο άμεσης διαταραχής της αγοράς (Μαρόκο, εμπορική συμφωνία μετά το Brexit). Επιπλέον, η Γενική Διεύθυνση Εμπορίου της Κομισιόν, τον Νοέμβριο 2025 ενημέρωσε την Επιτροπή ΙΝΤΑ του Ευρωκοινοβουλίου ότι δεν θα υπάρξει προσωρινή εφαρμογή της συμφωνίας Mercosur πριν την ψηφοφορία του Κοινοβουλίου - θα ερχόταν σε σύγκρουση με τη Διοργανική Συμφωνία Κοινοβουλίου-Επιτροπής και την αρχή ειλικρινούς συνεργασίας (ΣΕΕ).
Κώστας Αρβανίτης*
Νίκησε η Αριστερά, νίκησε η αγροτιά
«Την περασμένη Τετάρτη στο Στρασβούργο νίκησε η Αριστερά, νίκησε η αγροτιά. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έλαβε την απόφαση να υπερψηφίσει την πρόταση της Left, την οποία υποστήριξαν βουλευτές και από άλλες πολιτικές ομάδες, και να παραπέμψει τη συμφωνία Ε.Ε.-Mercosur στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η απόφαση αυτή αποτελεί θετική εξέλιξη για τον αγροτικό κόσμο και για όσους έχουν εκφράσει ανησυχίες σχετικά με τις κοινωνικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές συνέπειες της συμφωνίας.
Με την παραπομπή στο Δικαστήριο ζητείται να κριθεί κατά πόσο η συμφωνία είναι συμβατή με τις ιδρυτικές Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μέχρι την έκδοση της γνωμοδότησης, διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει έως και δύο έτη, η συμφωνία οφείλει να παραμείνει σε αναστολή.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο άσκησε τον θεσμικό του ρόλο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν νομιμοποιείται να προχωρήσει σε προσωρινή εφαρμογή της συμφωνίας παρακάμπτοντας τη βούληση του Κοινοβουλίου. Η δημοκρατία και ο σεβασμός των Συνθηκών είναι αδιαπραγμάτευτα».
* Ο Κώστας Αρβανίτης είναι ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., αντιπροέδρος της LEFT
