H προσοχή της παγκόσμιας κοινής γνώμης μπορεί να είναι στραμμένη (και προσανατολισμένη) στην Ουκρανία, ο στόχος όμως της συνάντησης Τραμπ-Πούτιν στην Αλάσκα αφορούσε τις αμερικανορωσικές σχέσεις, τη νέα ισορροπία που επιδιώκουν οι δύο υπερδυνάμεις για όλα τα πλανητικά θέματα. Οι προθέσεις των δύο ηγετών έγιναν σαφείς, αφού ανακοινώθηκε και το επόμενο ραντεβού, που θα γίνει στη Ρωσία, ίσως μάλιστα και στη Μόσχα. Είναι ορατό εδώ και καιρό ότι Τραμπ και Πούτιν προσπαθούν να εγκαινιάσουν μια νέα περίοδο στις αμερικανορωσικές σχέσεις. Είναι όμως υποχρεωμένοι να βγάλουν από την εξίσωση την Ουκρανία, που σημαίνει ότι πρέπει με κάποιον τρόπο να δοθεί ένα τέλος στο δράμα της ήδη κατεστραμμένης χώρας.
Ολα αυτά φάνηκαν στη συνάντηση του Άνκορατζ, και πιο συγκεκριμένα στα περίχωρα της πρωτεύουσας της Αλάσκας. Ήταν η πρώτη απευθείας συζήτηση Τραμπ και Πούτιν από το μακρινό 2018, όταν είχαν συναντηθεί για τελευταία φορά στο Μπουένος Άιρες. Ποτέ άλλοτε όμως οι δύο Πρόεδροι δεν είχαν την ευκαιρία να εξετάσουν σε βάθος τις σχέσεις ΗΠΑ-Ρωσίας με φόντο τα θέματα του πλανήτη.
Θα ήταν ουτοπικό να περίμενε κάποιος ιστορικές αποφάσεις/συμφωνίες στη συνάντηση στο Άνκορατζ. Είναι όμως μεγάλης σημασίας η επανέναρξη των διαβουλεύσεων ΗΠΑ-Ρωσίας στη νέα εποχή. Είναι πολύ μακριά οι συναντήσεις των σοβιετικών ηγετών με τους Αμερικανούς, ακόμα και του Γκορμπατσόφ με τον Ρίγκαν, τη Θάτσερ και τον Μπους τον πρεσβύτερο. Είναι επίσης μακρινές οι συναντήσεις του Πούτιν, ηγέτη μιας εξασθενημένης τότε Ρωσίας, με τον Μπους τον νεότερο ή τον Ομπάμα και τον Μπάιντεν.
Ο Ντόναλντ Τραμπ βιάζεται να ξεκινήσει να παζαρεύει με τον Πούτιν για ενέργεια γύρω από τον Βόρειο Πόλο, για αμερικανικές επενδύσεις ξανά στη Ρωσία. Βιάζεται να συζητήσει για μπίζνες και για συμφωνίες σε όλα τα επίπεδα. Ο Πούτιν δεν βιάζεται. Για τον Ρώσο Πρόεδρο προέχουν τα θέματα της ασφάλειας, η εκ νέου συμφωνία για τη γεωπολιτική ισορροπία μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ. Αγκάθι για αμφότερους, η Ουκρανία, για την κατάσταση της οποίας έχουν ευθύνες και οι δύο υπερδυνάμεις. Η Ουκρανία είναι η «Ιφιγένεια», η οποία ήδη θυσιάστηκε. Πρέπει όμως με κάποιον τρόπο να δοθεί ένα τέλος στη θυσία, και είναι αυτό για το οποίο προσπάθησαν να έρθουν σε κάποια συμφωνία Πούτιν και Τραμπ στην πρωτεύουσα της Αλάσκας. Ο Τραμπ, εν ολίγοις, μίλησε για μπίζνες και μεγάλες συμφωνίες. Ο Πούτιν μίλησε για το ΝΑΤΟ, που θέλει να περικυκλώσει τη Ρωσία, μίλησε για τα 17 πακέτα κυρώσεων που έχουν αποφασίσει οι Δυτικοί σε βάρος της Ρωσίας. Ο Πούτιν έκανε σαφές ότι αν ο Τραμπ θέλει μπίζνες με τη Ρωσία, πρέπει να το αποδείξει αίροντας τις αποφάσεις που θίγουν και απομονώνουν τη χώρα του, αποδεχόμενος όμως ότι Ρωσία και ΗΠΑ μπορούν να συμφωνήσουν για μπίζνες σε όλα τα επίπεδα, π.χ., γύρω από τον Βόρειο Πόλο ή ακόμα και μέσα στην ίδια τη Ρωσία.
Στη συνάντηση της Αλάσκας δεν ήταν παρόντες οι Ευρωπαίοι, αν και έκαναν τα πάντα για να είναι. Φάνηκε για ακόμα μια φορά ότι η Ευρώπη δεν είναι μέρος της μεγάλης πλανητικής διαπραγμάτευσης. Το ακόμα χειρότερο είναι ότι Τραμπ και Πούτιν δεν δίνουν στους Ευρωπαίους καρέκλα στο τραπέζι του μεγάλου παζαριού. Αντιθέτως, ο Κινέζος Σι δεν έχει οποιαδήποτε αγωνία, καθώς γνωρίζει ότι στο τέλος για όλα τα θέματα η Κίνα είναι καθοριστικός παράγοντας. Ακόμα και ο Ινδός πρωθυπουργός Μόντι όχι μόνο δεν δείχνει να αγωνιά, αλλά φρόντισε να επικοινωνήσει με το Κρεμλίνο, δείχνοντας μ’ αυτόν τον τρόπο ότι και η Ινδία έχει λόγο και θέση στο μεγάλο παζάρι.
Η «Ιφιγένεια», το μαστίγιο και το καρότο
Για τον Ντόναλντ Τραμπ έγινε φανερό από την πρώτη στιγμή που επέστρεψε στον Λευκό Οίκο ότι η Ουκρανία ήταν ένα εμπόδιο στα σχέδιά του, στο MAGA (Make America Great Again) και στην επιδίωξή του να επανακτήσει την επιρροή της η Ουάσιγκτον στη Μόσχα αλλάζοντας την ισορροπία Μόσχα-Πεκίνο, που κάνει τους Κινέζους ακόμα πιο ισχυρούς. «Αυτός ο πόλεμος (σ.σ.: στην Ουκρανία) δεν είναι δικός μου» λέει - και το επανέλαβε και στην Αλάσκα. Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν η Ουκρανία δεν είναι μόνο εμπόδιο, είναι πλέον και… καρότο. «Αν θέλετε ειρήνη στην Ουκρανία, πρέπει να αποδεχτείτε τους όρους μου» είπε ο Πούτιν -και στην Αλάσκα-, με τον αντιπρόεδρό του Μεντβέντεφ να κουνάει απειλητικά και απρεπώς το δάχτυλο στους Ευρωπαίους.
Για τον Τραμπ, όπως και για τους Ευρωπαίους, η αρχή πρέπει να γίνει από μια εκεχειρία. Για τον Πούτιν η αρχή πρέπει να γίνει:
* Με την αποδοχή ότι η Ουκρανία δεν θα ενταχθεί ποτέ στο ΝΑΤΟ.
* Με την Ουκρανία αποστρατικοποιημένη και ουδέτερη.
* Με τους Δυτικούς να αίρουν σταδιακά τα πακέτα κυρώσεων σε βάρος της ρωσικής οικονομίας.
Στη συνέχεια μπορεί να εξεταστούν άλλα ζητήματα, όπως κάποιες εδαφικές προσαρμογές, γιατί η Μόσχα δεν αποδέχεται ότι θα παραχωρήσει τις περιοχές που έχει κατακτήσει μετά την εισβολή του 2022. Για την Κριμαία ούτε συζήτηση -άλλωστε οι Αμερικανοί, και όχι μόνο ο Τραμπ, δέχονται ότι είναι ιστορικά ρωσική περιοχή-, με τη Μόσχα να δηλώνει ότι πλέον και οι τέσσερις περιοχές Ντονέσκ, Λουχάνσκ, Ζαπορίζια και Χερσόνα θα παραμείνουν υπό τη Ρωσία. Ο Τραμπ, προτείνοντας εδαφικές ανταλλαγές σε μια προσπάθεια να διασκεδάσει την αδιαλλαξία της Μόσχας, υπονοεί μικρές παραχωρήσεις κυρίως στη ΒΑ Ουκρανία, γύρω από το Σούμι και το Χάρκοβο. Η ουσία όμως δεν αλλάζει. Οι βασικές παράμετροι της συζήτησης δεν ήταν αυτές που φωτίζουν τα διεθνή ΜΜΕ, οι Ευρωπαίοι και ο Ζελένσκι φυσικά, αλλά αυτές που Πούτιν και Τραμπ συζήτησαν και εξέτασαν. Χωρίς, ωστόσο, να συμφωνήσουν σε τόσο δεσμευτικές και οριστικές αποφάσεις.
Το τέλος του Ζελένσκι και οι Ευρωπαίοι φίλοι του
Καμία χώρα και καμία ηγεσία δεν μπορούν να παραδώσουν εθνικό έδαφος χωρίς να έχουν χάσει ολοκληρωτικά τον πόλεμο. Το ίδιο και ο Ζελένσκι, ο οποίος δεν έχει χάσει ακόμα τον πόλεμο, και μάλιστα διατηρεί τη στήριξη των Ευρωπαίων, οι οποίοι διά της Ουκρανίας εκβιάζουν (ή μάλλον θέλουν να εκβιάσουν) τον Τραμπ και τον Πούτιν ώστε να κάτσουν κι αυτοί στο μεγάλο τραπέζι της διαπραγμάτευσης για τα μελλούμενα στον πλανήτη. Παρ’ όλα αυτά, η -προς το παρόν τουλάχιστον- απόφασή τους να είναι η Ρωσία ο σταθερός και μόνιμος εχθρός τους τους αφαιρεί αυτή τη δυνατότητα. Στην εποχή του Τραμπ άλλωστε έχει αλλάξει η στάση της Ουάσιγκτον.
Ο Ζελένσκι και η Ουκρανία αντέχουν όσο οι Ευρωπαίοι αντέχουν να τους στηρίζουν. Φαίνεται όμως ότι οι Τραμπ και Πούτιν επενδύουν στην αλλαγή ηγεσίας στην Ουκρανία. Ο Τραμπ την επιδιώκει ώστε να υπάρξει ηγεσία που θα δεχθεί, εν μέρει τουλάχιστον, τους όρους του Κρεμλίνου. Ο Πούτιν έχει περισσότερους λόγους να θέλει αλλαγή στο Κίεβο: και για να αλλάξουν επί της ουσίας οι σχέσεις Μόσχας-Κιέβου αλλά και για να έχει την πρόφαση να προχωρήσει σε κάποιες υποχωρήσεις και διευθετήσεις.
Το μέλλον του Ζελένσκι λοιπόν είναι απολύτως αβέβαιο. Και όπως όλα δείχνουν, αυτό υπονοήθηκε από τους Τραμπ και Πούτιν στην Αλάσκα. Είναι ο δρόμος για να προκύψουν συμβιβασμοί και αλλαγές. Είναι ο δρόμος ώστε η Ουκρανία να σταματήσει να είναι το θύμα, να μπει ένα τέλος στη συνεχιζόμενη αιμορραγία στην οποία υπόκεινται η χώρα και ο λαός της. Μετά την Αλάσκα μένει να δούμε πώς και ως πότε οι Ευρωπαίοι θα συνεχίζουν να στηρίζουν τον Ζελένσκι.
Ριάντ: Ο προάγγελος της διαπραγμάτευσης Τραμπ-Πούτιν
Η προετοιμασία της συνάντησης στην Αλάσκα έγινε στο Ριάντ της Σαουδικής Αραβίας. Εκεί πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο η πρώτη έπειτα από πολλά χρόνια αμερικανορωσική συνάντηση σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών. Ήταν μια σύντομη συνάντηση, η οποία όμως επιβεβαίωσε τη θέληση των δύο πλευρών να τα βρουν στο όνομα των αμοιβαίων συμφερόντων. Και πριν από το Ριάντ οι Ευρωπαίοι διαμαρτυρήθηκαν, αλλά δεν υπήρξε καρέκλα γι’ αυτούς… Αν και οι επίσημες δηλώσεις πριν και μετά δεν αποκάλυψαν το εύρος της συζήτησης, ήταν ο σύμβουλος του Πούτιν Ουσάκοφ που αποκάλυψε στο Politico ότι στο τραπέζι πρόλαβαν όχι μόνο να πέσουν αλλά και να συζητηθούν «πιο συγκεκριμένα» τα σχέδια μιας πιθανής ενεργειακής συνεργασίας των δύο χωρών στον Αρκτικό Κύκλο.
Ο Κίριλ Ντμιτρίεφ, πάλι, επικεφαλής του κρατικού Ρωσικού Ταμείου Άμεσων Επενδύσεων (RDIF), με φόντο (και) τη χιλιοδιατυπωμένη επιθυμία του Ντόναλντ Τραμπ για αγορά της Γροιλανδίας από τη Δανία, μίλησε για τις προοπτικές συνεργασίας στον Αρκτικό Κύκλο. Άλλωστε, έως το 2018 η αμερικανική πετρελαϊκή εταιρεία ExxonMobil συνεργαζόταν με τη ρωσική Rosneft για την εξεύρεση υδρογονανθράκων στην Αρκτική, αλλά η συνεργασία τους τερματίστηκε μετά την πρώτη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2014. Ο Ντμιτρίεφ είπε ότι οι αμερικανικές επιχειρήσεις έχασαν περίπου 300 δισεκατομμύρια δολάρια μετά την αποχώρησή τους από τη Ρωσία το 2022 εξαιτίας του πολέμου και έσπευσε να τονίσει ότι έπειτα από το τετ α τετ οι κοινές επενδύσεις Ρωσίας-ΗΠΑ φαντάζουν πιο πιθανές σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο.
Οι πιο αισιόδοξοι έβλεπαν τότε ότι κάποιες αμερικανικές επενδύσεις μπορεί να επιστρέψουν στη Ρωσία στο δεύτερο μισό του 2025. Και είναι η Αλάσκα που δημιουργεί νέες ελπίδες για την εξέλιξη των ρωσοαμερικανικών σχέσεων.
