Πριν ακόμη δείξει σημάδια κατάρρευσης, ο Τύπος στις περισσότερες χώρες της Δυτικής Ευρώπης δέχθηκε τη φροντίδα τόσο των κυβερνήσεων όσο και των ίδιων των εκδοτών. Μέσα από ολοκληρωμένα προγράμματα ενίσχυσης, που στόχευαν στην υποστήριξη του πλουραλισμού και της πολυμέρειας, στην προώθηση της ποιότητας, στην ενδυνάμωση της δημοκρατίας και του δημοκρατικού ελέγχου, οι κυβερνήσεις στήριξαν τον εθνικό και περιφερειακό Τύπο σχεδόν στο σύνολο των χωρών.
Τα προγράμματα ενισχύσεων προς τον Τύπο περιλαμβάνουν από κρατικές χρηματοδοτήσεις και βοήθεια για τη διανομή, τον εκσυγχρονισμό και τις επενδύσεις, αλλά και λειτουργικά ακόμη έξοδα μέχρι μειωμένα τιμολόγια στη μεταφορά, στα ταχυδρομικά τέλη, στα τηλεπικοινωνιακά έξοδα συχνά μέσω της ίδρυσης ειδικών λογαριασμών (Ταμείων). Οι ενισχύσεις στον Τύπο περιλαμβάνουν ακόμη από μειωμένο συντελεστή ΦΠΑ σχεδόν στο σύνολο των χωρών της Ευρώπης μέχρι μειωμένο συντελεστή ασφαλιστικών εισφορών για τους εργαζόμενους, οικογενειακά επιδόματα, κοινωνική στέγαση και χαμηλότοκα δάνεια για τους δημοσιογράφους.
Στην Ελλάδα ο Τύπος χαίρει επιδοτήσεων από τότε που δεν είχε καμία ανάγκη. Επί κρατικού ΟΤΕ είχε μειωμένα τέλη, μειωμένο ΦΠΑ (σήμερα στο 6%, όταν άλλες χώρες έχουν 2% ή και πλήρη απαλλαγή) και δωρεάν αεροπορική μεταφορά, η οποία καταργήθηκε ακριβώς όταν άρχισε να χρειάζεται, το 2008. Με την οικονομική κρίση ο Τύπος από το 2010 αφέθηκε να καταρρέει ελέω των μνημονιακών επιταγών. Τα τελευταία χρόνια, όμως, κάποια δειλά προγράμματα ενίσχυσης δίνουν ένα φιλί ζωής στις εφημερίδες, χωρίς όμως να αποκλείονται οι μεγάλοι τηλεοπτικοί και ραδιοφωνικοί σταθμοί, οι οποίοι, παρότι εμπορικοί, επιδοτούνται κανονικά. Τα προγράμματα ενίσχυσης στην Ελλάδα, τα οποία αιτιολογούνται ως προγράμματα βοήθειας απέναντι στις επιπτώσεις αρχικά του κορωνοϊού και στη συνέχεια του πολέμου λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, αφορούν κυρίως την κάλυψη εργοδοτικών εισφορών των εργαζομένων -δημοσιογράφων, τεχνικών και διοικητικών υπαλλήλων- στο επικουρικό Ταμείο τους, στον ΕΔΟΕΑΠ. Επίσης, επιδοτούνται το πρακτορείο για τη διανομή του Τύπου, αλλά και το δημοσιογραφικό χαρτί κατά 100% στην αύξηση της τιμής από την προηγούμενη χρονιά. Το συνολικό ποσό της επιχορήγησης υπολογίζεται γύρω στα 10 εκατ. ευρώ για το 2022.
Αυτά, όμως, που διαφοροποιούν τις πρακτικές στην Ελλάδα σε σχέση με τις χώρες της Δ. Ευρώπης είναι η σταθερότητα των προγραμμάτων ενίσχυσης και η διαφάνεια. Έτσι, ενώ στην Ευρώπη εφαρμόζεται μια νομοθεσία που έχει θεσπιστεί πριν από δέκα ή δεκαπέντε χρόνια, στην Ελλάδα οι επιδοτήσεις δεν έχουν σταθερή βάση, με αποτέλεσμα να αποτελούν προϊόν διαπραγμάτευσης κάθε χρόνο, με ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτό για την ανεξαρτησία του Τύπου. Την ίδια ώρα στη Γαλλία, π.χ., το αρμόδιο υπουργείο Πολιτισμού αναρτά κάθε χρόνο αναλυτικά τα ποσά ενίσχυσης ανά εφημερίδα. Όλοι ξέρουν τα πάντα. Αποκορύφωμα αυτής της κακής πρακτικής της ελληνικής κυβέρνησης αποτέλεσε το 2020 η περίφημη λίστα Πέτσα με τα αυθαίρετα ποσά (σε ανύπαρκτες ιστοσελίδες) και τους αποκλεισμούς (π.χ., Documento), η οποία μάλιστα επιχειρήθηκε να μείνει κρυφή. Δόθηκε στη δημοσιότητα μετά από συνεχείς πιέσεις και είχε προκαλέσει τότε τεράστιο σάλο, όταν διαπιστώθηκε πόσο ευνοούσε διάφορους ημετέρους του κέντρου και της περιφέρειας. Τα κριτήρια που μπήκαν στη συνέχεια έκαναν το σύστημα πιο αντικειμενικό, και πάλι όμως αδιαφανές. Αν και οι επιδοτήσεις αφορούν τον Τύπο, τελικά επωφελούνται περισσότερο τα μεγάλα κανάλια που απορροφούν τα υψηλότερα ποσά, καθώς οι επιδοτήσεις είναι ανάλογες με τα οικονομικά μεγέθη και τον τζίρο. Δεδομένου, μάλιστα, ότι οι τζίροι των εφημερίδων έχουν καταρρεύσει, το τελικό ποσό για κάθε εφημερίδα παραμένει χαμηλό. Αντιθέτως, τα ποσά ενίσχυσης, έμμεσης και άμεσης, είναι πολύ υψηλότερα στις άλλες χώρες της Ευρώπης. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, το 2010 ο Πρόεδρος Σαρκοζί είχε εκπονήσει ένα πρόγραμμα ενίσχυσης ύψους 1,8 δισ. ευρώ, εκ των οποίων άνω του 1 δισ. ευρώ αφορούσε τον έντυπο Τύπο. Συγκεκριμένα:
- Γαλλία: Παρατηρείται το πιο μεγάλο και εμπεριστατωμένο πρόγραμμα ενισχύσεων. Έχουν ιδρυθεί το Στρατηγικό Ταμείο για την Ανάπτυξη του Τύπου και το Ταμείο Υποστήριξης Έκτακτης Ανάγκης και Καινοτομίας στον Τύπο. Ενισχύονται ιδίως εκδόσεις εθνικές και περιφερειακές με χαμηλά διαφημιστικά έσοδα. Ενισχύεται η διανομή του εθνικού ημερήσιου Τύπου. Το 2022 το υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας έδωσε απευθείας χρηματοδότηση στον Τύπο ύψους 110,4 εκατ. ευρώ. Από αυτά 28 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του προγράμματος για τον πλουραλισμό, 51 εκατ. βοήθεια για τη μεταφορά και τη διανομή του Τύπου και ακόμη 31 εκατ. για επενδύσεις. Μειωμένος ΦΠΑ στο 2,1%.
- Ιταλία: Δόθηκαν στοχευμένες επιδοτήσεις σε εφημερίδες με τουλάχιστον δύο βουλευτές μεταξύ των ιδιοκτητών ή σε συνεταιριστικές εφημερίδες δημοσιογράφων, καθώς επίσης και σε εφημερίδες εθνικών μειονοτήτων ή σε περιφερειακές γλώσσες.
- Αυστρία: Νόμος από το 2004 προβλέπει τις επιδοτήσεις για τον Τύπο. Επιδοτήσεις λαμβάνουν οι ημερήσιες εφημερίδες. Εβδομαδιαίες και ημερήσιες επιδοτούνται για τη διανομή τους, οι δε εβδομαδιαίες και για το κόστος κατάρτισης νέων δημοσιογράφων. Το 2017 οι ημερήσιες εφημερίδες επιδοτήθηκαν με 2,1 εκατ. ευρώ.
- Βέλγιο: Άμεσες επιδοτήσεις είναι διαθέσιμες σε όλους τους εκδότες ημερήσιων εφημερίδων βάσει νόμου για την υποστήριξη του Τύπου από το 2004. Μόνο για την περιοχή Βαλονίας- Βρυξελλών δαπανήθηκαν το 2015 7,6 εκατ. ευρώ. Απαλλαγή από τον ΦΠΑ.
- Σουηδία: Στη χώρα με τη μεγαλύτερη διείσδυση του Τύπου στην Ευρώπη το Συμβούλιο Επιδοτήσεων Τύπου έχει την ευθύνη για τρεις διαφορετικές μορφές επιδότησης του Τύπου. Βασίζονται στην κυκλοφορία και στο πόσο συχνά δημοσιεύεται η εφημερίδα. Επιδοτούνται, επίσης, η διανομή και οι επενδύσεις σε ηλεκτρονική ενημέρωση υψηλής ποιότητας.
- Λουξεμβούργο: Ο νόμος για τις επιδοτήσεις χρονολογείται από το 1998. Δίνονται αυτόματα και ανάλογα με τον αριθμό των σελίδων σε όλες τις εφημερίδες γενικού ενδιαφέροντος που εκδίδονται τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, απασχολούν πλήρως τουλάχιστον πέντε δημοσιογράφους και στις οποίες οι διαφημίσεις αποτελούν λιγότερο από το 50% της ύλης. Το 2009 το πρόγραμμα ανήλθε σε 7,7 εκατ. ευρώ.
- Δανία: Επιδοτούνται έντυπα που απασχολούν τουλάχιστον τρεις δημοσιογράφους. Η ενίσχυση χορηγείται για την παραγωγή περιεχομένου. Άγγιζε τα 52 εκατ. ευρώ ετησίως την περίοδο 2014-2019.
Δημοσιεύτηκε στο απεργιακό φύλλο της ΑΥΓΗΣ στις 24/11
