Οι κρίσεις που έχει αντιμετωπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση μετά τη Συνθήκη του Μάαστριχτ το 1992 και τη δημιουργία της Ευρωζώνης μέχρι στιγμής ήταν κατά βάση οικονομικές. Το 1992 αντιμετώπισε κρίση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Συναλλαγματικών Iσοτιμιών, που ανέδειξε τα προβλήματα διατήρησης σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών ανάμεσα σε χώρες με διαφορετική οικονομική κατάσταση.
Το 2008 η παγκόσμια οικονομική κρίση οδήγησε σε ύφεση πολλές ευρωπαϊκές χώρες και αποτέλεσε καταλύτη για την κρίση χρέους του διαστήματος 2010-2015. Το δυσμενές ευρωπαϊκό οικονομικό περιβάλλον εκείνης της εποχής, σε συνδυασμό με την πάντα παρούσα κρίση του Προσφυγικού, χρησιμοποιήθηκε έντονα από διάφορες αντιδραστικές δυνάμεις στο Ηνωμένο Βασίλειο οδηγώντας σε ψήφο αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο δημοψήφισμα του 2016 και εντέλει στο brexit του 2020. Η πανδημία Covid-19 το 2020 προκάλεσε σοβαρές οικονομικές αναταράξεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καταλήγοντας στη σύσταση του Ταμείου Ανάκαμψης με ένα γενναίο χρηματοδοτικό πακέτο 750 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Η Ελλάδα, ως η πρώτη φτωχή χώρα που εισήχθη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ήταν και από τις πιο ευάλωτες σε αυτές τις κρίσεις. Σε αυτό συνέβαλε όχι μόνο το ύψος του δημοσίου χρέους και το γεγονός ότι είχε υποτιμηθεί προκειμένου η χώρα να καλύψει τα κριτήρια ένταξης στην Ευρωζώνη, αλλά και η διαχρονική έλλειψη πολιτικών που θα την έφερναν δημοσιονομικά και κοινωνικά στους μέσους όρους άλλων χωρών την Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με δείκτες της Eurostat, η Ελλάδα παραμένει σταθερά χαμηλότερα του ευρωπαϊκού μέσου όρου σε κατά κεφαλήν ΑΕΠ (προτελευταία θέση το 2022), σε επενδύσεις στην Υγεία (9,5%, αντί μ.ό. 10,9% στην Ε.Ε. επί του ΑΕΠ το 2020), στην Παιδεία (3,8%, αντί μ.ό. 4,7% επί του ΑΕΠ το 2022), την έρευνα και την τεχνολογία (1,48%, αντί μ.ό. 2,24% επί του ΑΕΠ το 2022).
Παράλληλα, βρίσκεται στα υψηλότερα επίπεδα της Ευρώπης σε ανεργία (10,4% αντί 6,0% μ.ό. στην Ε.Ε. το 2024), δημόσιο χρέος (165,5%, αντί 82,6% επί του ΑΕΠ μ.ό. στην Ε.Ε.) και κοινωνικό αποκλεισμό (28%, αντί μ.ό. στην Ε.Ε. 21,7% επί του συνόλου του πληθυσμού). Βρισκόμαστε, δηλαδή, σε μια χώρα ευάλωτη σε κάθε κρίση που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σήμερα, εν έτει 2024, η χώρα μας και η Ευρώπη είναι ξανά αντιμέτωπες με τεράστιες προκλήσεις για την ιστορία τους. Οι κρίσεις πλέον δεν είναι μόνο οικονομικές. Η Ευρώπη είναι αντιμέτωπη με κοινωνικές και στρατιωτικές προκλήσεις. Με προκλήσεις που απειλούν τη σύστασή της και το μέλλον της. Θα είναι καταστροφικό αν αποτύχουμε στη διαχείρισή τους. Σε αυτές τις ευρωεκλογές καλούμαστε με την ψήφο μας να πάρουμε σαφείς αποφάσεις για το μέλλον τόσο της χώρας μας αλλά και της ευρύτερης γειτονιάς μας. Οι κοινωνικές ανισότητες στην Ελλάδα αυξάνονται προς όφελος των οικονομικά ισχυρών. Πολιτικές που θα ρυθμίζουν τα ολιγοπώλια και τη συσσώρευση πλούτου είναι αναγκαίες για να δημιουργηθούν πόροι για τη στήριξη της εργατικής και της μεσαίας τάξης.
Ταυτόχρονα η χώρα είναι αντιμέτωπη με ένα μεγάλο δημογραφικό πρόβλημα. Το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται και οι γεννήσεις μειώνονται (πτώση περίπου 11% από το 2021 στο 2022). Σύμφωνα με προβλέψεις της Eurostat, η Ελλάδα αναμένεται να χάσει το 30% του πληθυσμού της μέχρι το 2100, ενώ η μέση ηλικία του πληθυσμού αναμένεται να αυξηθεί κατά περίπου 5 χρόνια. Αν οι προβλέψεις επιβεβαιωθούν, θα σημαίνει ότι αρκετά μεγαλύτερο μέρος του μη οικονομικά παραγωγικού πληθυσμού θα βασίζεται σε πολύ λιγότερους παραγωγικούς πολίτες για την κάλυψη της σύνταξής τους, της υγείας και τελικά της επιβίωσής τους. Αυτή τη στιγμή ένα μεγάλο μέρος του εργατικού δυναμικού αναγκάζεται να δουλεύει εκτός χώρας. Θα γυρίσουν; Και αν ναι, πώς; Για να δημιουργηθούν οδοί επιστροφής νέων επιστημόνων και επαγγελματιών από το εξωτερικό απαιτούνται επενδύσεις σε έρευνα και τεχνολογία, καθώς και στήριξη της δημόσιας Παιδείας και Υγείας. Νέες καινοτομίες θα φέρουν λύσεις για το δημογραφικό πρόβλημα αλλά και θα αλλάξουν το μοντέλο ανάπτυξης.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη και η ρομποτική βρίσκονται ξαφνικά στις ζωές μας. Πολλοί πλέον θα γνωρίσουν την επισφάλεια στις θέσεις εργασίας τους καθώς αρκετές εταιρείες θα προτιμήσουν υπηρεσίες AI από υπαλλήλους. Δεν μπορούμε, φυσικά, να είμαστε τεχνοφοβικοί. Θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε τις νέες τεχνολογίες προς όφελος της κοινωνίας. Πώς μπορεί αυτό να επιτευχθεί;
Η κλιματική κρίση είναι πλέον εδώ, απειλώντας την καθημερινότητά μας. Ήδη διανύουμε τα 10 θερμότερα χρόνια που έχουν καταγραφεί. Πώς θα θωρακίσουμε τη χώρα για τα ακραία καιρικά φαινόμενα με το οποία θα ερχόμαστε αντιμέτωποι όλο και συχνότερα; Πώς θα κληθεί η Ευρώπη στο κοντινό μέλλον να διαχειριστεί τις προσφυγικές ροές που θα αναζητούν να ξεφύγουν από ακραίες καιρικές συνθήκες;
Εχουμε καταφέρει να δημιουργήσουμε μια συμπεριληπτική και δίκαιη κοινωνία; Πώς είναι η καθημερινότητα των ατόμων που ανήκουν σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες εν έτει 2024; Θέλουμε μια κοινωνία με ίσα δικαιώματα και δικαιοσύνη ή συγκάλυψη εγκλημάτων και πολίτες δεύτερης κατηγορίας; Θέλουμε μια κοινωνία ελευθερίας και προάσπισης των ανθρώπινων δικαιωμάτων ή μια κοινωνία φοβική και αντιδραστική;
Η άνοδος της Ακροδεξιάς σε χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Ουγγαρία πρέπει να αποτελέσει προειδοποίηση για το διακύβευμα αυτών των ευρωεκλογών.
Η πραγματικότητα είναι δυσμενής. Οι απανωτές οικονομικές κρίσεις των τελευταίων 15 χρόνων καθώς και οι πόλεμοι που εξελίσσονται στη γειτονιά μας δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Πρέπει όμως να συνεχίσουμε να ακούμε, να βλέπουμε, να διαβάζουμε, να διαμορφώνουμε άποψη και να είμαστε πολίτες ενεργοί. Έτσι μόνο θα ενεργοποιηθεί η αλληλεγγύη μας ώστε να ασχοληθούμε ενεργά για να φέρουμε λύσεις. Αυτό είναι η πολιτική και πρέπει να την αγκαλιάσουμε. Μόνο μέσω της πολιτικής θα καταπολεμηθεί η ακρίβεια και θα αποκτήσουμε ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα. Έτσι θα στηριχτούν πραγματικά η δημόσια Παιδεία και Υγεία ώστε να βρίσκεται στην υπηρεσία των πολλών. Έτσι θα προστατευτούν τα δικαιώματα όλων των πολιτών ισότιμα και θα υπάρξει δικαιοσύνη με αξιοκρατία.
Για να έχουμε λόγο στην εμβάθυνση των σχέσεων μεταξύ των λαών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για να έχουμε λόγο στα εργαλεία που θα στηρίξουν οικονομικά μια κοινωνική ένωση αλλά και θα φέρουν νέες μορφές ανάπτυξης. Για να επιλέξουμε μια Ευρώπη ειρηνική και με ευημερία. Για να σταθούμε απέναντι σε λογικές οπισθοδρόμησης και μηδενιστικές ρητορικές.
Πρέπει να ψηφίσουμε τώρα, στις εκλογές της 9ης Ιουνίου, γιατί σε 5 χρόνια θα είναι αργά. Τώρα είναι η ώρα να παλέψουμε για να βελτιωθεί η ζωή μας στην Ελλάδα και στην Ευρώπη.
Ο Βασίλης Παπαλαζάρου είναι υποψήφιος ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., μεταδιδακτορικός ερευνητής-βιολόγος
