"Η εκλογή Ανδρουλάκη δεν θα ταράξει τα νερά" εκτιμά ο αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Μενέλαος Γκίβαλος. Όπως σημείωσε, στη μνημονιακή περίοδο υπήρξε ένας δομικός μετασχηματισμός της Ν.Δ. "σε ένα νεοφιλελεύθερο - αυταρχικό μόρφωμα με ισχυρό ακροδεξιό πυρήνα" και αντίστοιχα του ΠΑΣΟΚ σε "ένα ακραίο Κέντρο με έντονα νεοφιλελεύθερα χαρακτηριστικά".
"Αυτή τη δομικού χαρακτήρα στρατηγική την ακολούθησε το ΚΙΝ.ΑΛΛ. και τα επόμενα χρόνια. Με τη θεωρία των ίσων αποστάσεων αγνοήθηκε η κυρίαρχη σύγκρουση μεταξύ του νεοφιλελεύθερου αυταρχικού μοντέλου και του προοδευτικού προγράμματος που εκπροσωπεί τη μεγάλη πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας, την οποία και σήμερα εκφράζει ο ΣΥΡΙΖΑ - Π.Σ." εξήγησε.
Ηλικιακή ανανέωση, όχι ανανέωση στρατηγικής
Ο Ν. Ανδρουλάκης δεν διαφοροποιείται από τη στρατηγική αυτή, σημειώνει. "Η κομματική του καταγωγή και πορεία -κινήθηκε στη σφαίρα του Σημιτικού εκσυγχρονισμού και του 'Βενιζελισμού' στη συνέχεια- και η λογική του ακραίου Κέντρου και των ίσων αποστάσεων που εκφράζει δεν φαίνεται να είναι κοντά σε μια προοδευτική λύση" επισημαίνει. "Για ένα μικρό διάστημα ίσως να δώσει μια εικόνα ηλικιακής ανανέωσης, όχι όμως ανανέωσης θέσεων και στρατηγικής.
Ο πολιτικός του λόγος δεν απευθύνεται σε ένα νέο ακροατήριο. Ποια είναι η κοινωνική αναφορά και η στρατηγική;" απαντά εκφράζοντας την εκτίμηση ότι δεν θα υπάρξουν σοβαρές μεταβολές στους ευρύτερους κοινωνικούς και πολιτικούς συσχετισμούς. Τι σηματοδοτεί όμως η αλλαγή σκυτάλης στο ΚΙΝ.ΑΛΛ. για την προοπτική της προοδευτικής διακυβέρνησης; "Ο ΣΥΡΙΖΑ Π.Σ. πρέπει να εμείνει στην προοδευτική στρατηγική και στο πρόγραμμά του. Αλλά και στο γεγονός ότι το ακραία νεοφιλελεύθερο, με έντονες ακροδεξιές αποχρώσεις, μοντέλο διακυβέρνησης της Ν.Δ. αποδεσμεύει πολίτες που αγωνιούν για την δημοκρατία και θέλουν αξιοπρέπεια, ελπίδα και προοπτική για το αύριο", υπογραμμίζει.
Όταν η σύγκρουση είναι τόσο σκληρή, ένα άχρωμο σχήμα που δεν παίρνει θέση κινδυνεύει να συνθλιβεί
"Η σύγκρουση θα είναι σκληρή και ολομέτωπη" αναφέρει, τονίζοντας ότι το κυβερνητικό καθεστώς θα παίξει όλα τα χαρτιά του. "Προσπαθεί να οικοδομήσει ερείσματα σε θεσμούς και σε οικονομικές δομές προκειμένου να μην είναι αντιστρεπτά από μια επόμενη προοδευτική κυβέρνηση" υπογραμμίζει και προσθέτει: "Όταν η σύγκρουση είναι τόσο σκληρή, ένα άχρωμο σχήμα που δεν παίρνει θέση αλλά προσπαθεί να τηρήσει ίσες αποστάσεις κινδυνεύει να συνθλιβεί από την αντιπαράθεση. Δεν μπορεί το ΚΙΝ.ΑΛΛ. και η ηγεσία του να παραβλέπει αυτή τη σύγκρουση. Δεν μπορεί να λέει: 'θα παζαρέψω με ποιον θα πάω'".
Όπως υποστηρίζει, το ουσιαστικό ερώτημα που θα έπρεπε να τεθεί σε όλους τους υποψηφίους είναι: Μπορείς να συμφωνήσεις προγραμματικά με τη Ν.Δ.; "Με ένα καθεστώς που οδηγεί στον θάνατο εκατοντάδες ανθρώπους που μένουν εκτός ΜΕΘ, που διαλύει το ΕΣΥ προς όφελος των ιδιωτών, που ξεπουλάει τη ΔΕΗ" σημειώνει ο καθηγητής, ο οποίος βλέπει απουσία πολιτικής ηθικής και ειλικρίνειας. "Ας απαντήσει. Τι θέλει; Να κάψει την απλή αναλογική; Έχει προοδευτική κατεύθυνση και θέλει να λέγεται σοσιαλδημοκρατικό κόμμα ή να πατάει σε δυο βάρκες;".
Η προοδευτική κυβέρνηση θα κριθεί από τη μεγάλη κοινωνική - ταξική πλειοψηφία
Όπως υποστηρίζει, η προοπτική της προοδευτικής διακυβέρνησης ενέχει την ολομέτωπη, τη στρατηγική σύγκρουση με τη Δεξιά, με το νεοφιλελεύθερο καθεστώς. Αφορά τη στρατηγική, τις προγραμματικές θέσεις, υπηρετεί αξίες και ιδεολογία, εκφράζει τη μεγάλη ταξική και κοινωνική πλειοψηφία. "Δεν σημαίνει ότι απλώς καθόμαστε και γράφουμε θέσεις για να συγκλίνουμε, έχει βαθύ κοινωνικό, ταξικό και προοδευτικό περιεχόμενο, μεταρρυθμίσεις και συγκρούσεις".
Το κοινωνικό και αναπτυξιακό περιεχόμενο είναι η ραχοκοκαλιά ενός προοδευτικού προγράμματος διακυβέρνησης, με κορωνίδα την προστασία της δημοκρατίας και της ανθρώπινης ζωής που σήμερα κινδυνεύει από την πανδημία. Και με αυτή την έννοια, το ΚΙΝ.ΑΛΛ. οφείλει να απαντήσει στα μεγάλα διακυβεύματα. "Σε κάθε περίπτωση", τονίζει, "η προοδευτική κυβέρνηση δεν θα εξαρτηθεί από την πορεία που θα ακολουθήσει ο νέος πρόεδρος του ΚΙΝ.ΑΛΛ., καθώς την τελική λύση τη δίνουν οι κοινωνικοί συσχετισμοί, η μεγάλη κοινωνική - ταξική πλειοψηφία που θέτει τα πραγματικά ιστορικά διλήμματα και που θα καταλογίσει τις ιστορικές ευθύνες σε εκείνους που θα την αγνοήσουν ".
Χρύσανθος Τάσσης: Ο Ανδρουλάκης είναι αποτέλεσμα γραφειοκρατικοποίησης
Όπως επισημαίνει ο επίκουρος καθηγητής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Χρύσανθος Τάσσης, το αποτέλεσμα της πρώτης Κυριακής και η διαφαινόμενη επικράτηση Ανδρουλάκη σήμερα δείχνει την αποδοκιμασία της ατζέντας Παπανδρέου και της κυβερνητικής περιόδου 2009-2011 και της στρατηγικής συγκυβέρνηση με Ν.Δ. - ΛΑΟΣ. "Πολιτικό πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ είναι πως όλοι οι μετέπειτα ηγέτες και στελέχη είχαν αποδεχθεί τη βασική πολιτική λογική του Παπανδρέου, ότι όλες οι κυβερνήσεις ακολούθησαν την πολιτική του ΠΑΣΟΚ, άρα αυτή η στρατηγική δικαιώθηκε. Είναι ένα πολιτικό πρόβλημα που, όπως φάνηκε, τα μέλη και οι φίλοι του ΠΑΣΟΚ δεν το αποδέχτηκαν" σημειώνει.
Σε σχέση με τη στρατηγική Λοβέρδου, υπογραμμίζει πως δεν είχε σχέση με την πολιτική παράδοση του ΠΑΣΟΚ. "Παρά το ότι επιχείρησε να προβάλει αφενός την πατριωτική λογική, αφετέρου τα σύμβολα, ήταν στην πραγματικότητα μια συντηρητική στροφή". Όπως σημειώνει, ο Λοβέρδος προέταξε τη λογική του νόμου και της τάξης, το μεταναστευτικό, την αυστηροποίηση του Ποινικού Κώδικα και μια ξεκάθαρη αντι-ΣΥΡΙΖΑ τοποθέτηση. "Από τη μια αποδοκιμάστηκε, από την άλλη όμως κάτι λέει για το πόσο έχει συντηρητικοποιηθει ο χώρος και η κοινωνία καθώς το 25% των φίλων και μελών του ΚΙΝ.ΑΛΛ. ψήφισε μια τέτοια ατζέντα" παρατηρεί.
Ρωτήσαμε τον Χ. Τάση αν "βλέπει"μετατοπίσεις και αλλαγές συσχετισμών. "Αυτό θα εξαρτηθεί από το πώς θα πολιτευτεί ο Ν. Ανδρουλάκης" σημειώνει. Επισημαίνει μάλιστα ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν θα πρέπει να υποτιμήσει τη μεγάλη οργανωτική δυνατότητά του, υπενθυμίζοντας ότι το 2014, ως γραμματέας του κόμματος, εξελέγη -για πρώτη φορά με σταυρό-, ενώ το 2019 κατάφερε να περάσει τον Νίκο Παπανδρέου. "Ο Ανδρουλάκης είναι αποτέλεσμα της γραφειοκρατικοποίησης ενός κόμματος μαζών. Έχει μαζικά χαρακτηριστικά και αν καταφέρει να τα μεταφράσει σε μαζική οργάνωση, θα μπορούσε δυνητικά να δημιουργήσει πρόβλημα στον ΣΥΡΙΖΑ" σημειώνει, χωρίς να αποκλείει και τη μετακίνηση ψηφοφόρων της Ν.Δ.
Προνομιακός χώρος συνεργασίας η Ν.Δ.
Ο καθηγητής εκτιμά ότι προνομιακός χώρος συνεργασίας για το ΚΙΝ.ΑΛΛ. είναι η Ν.Δ., "εκτός αν υπάρξει κάποια αλλαγή στη στρατηγική του κόμματος, οργανωτική και ιδεολογική - προγραμματική. Αυτό θα φανεί στις αποφάσεις του συνεδρίου του ΚΙΝ.ΑΛΛ. και από την πορεία του Ν. Ανδρουλάκη στην ηγεσία". Όπως εξηγεί, με εξαίρεση την υποψηφιότητα Καστανίδη, κανείς υποψήφιος δεν είχε ως ατζέντα μια κλασική σοσιαλδημοκρατική στρατηγική που να πλησιάζει τον ΣΥΡΙΖΑ. Ειδικότερα, υπογραμμίζει ότι "δεν έχουν αναφορές σε κοινωνικά υποκείμενα, δηλαδή στην εργατική τάξη, σε κοινωνικά στρώματα όπως ιδιωτικοί και δημόσιοι υπάλληλοι, το πρεκαριάτο, οι εργαζόμενοι στον επισιτισμό και τον τουρισμό."
"Άρα δεν υπάρχει το κοινωνικό υποκείμενο. Δεν υπάρχει σοσιαλδημοκρατική στρατηγική" σημειώνει και προσθέτει: "Δεν υπάρχει όμως ούτε το κοινωνικό κράτος, η δημόσια Παιδεία και Υγεία, η κοινωνική ασφάλιση, η στέγαση, οι σταθερές εργασιακές σχέσεις, τα δημόσια δωρεάν αγαθά. Ακόμα και σε μια πιο συντηρητική εκδοχή, το ΚΙΝ.ΑΛΛ. είναι κυρίως ένα νεοφιλελεύθερο ή, στην περίπτωση Παπανδρέου, σοσιαλφιλελεύθερο κόμμα, όχι όμως σοσιαλδημοκρατικό". Μάλιστα, όπως σχολίασε, οι πρακτικές που έφερε ο Παπανδρέου του 2004 για ανοιχτή διαδικασία εκλογών, "που υπονομεύουν τη δημοκρατία, αφού δεν υπάρχει έλεγχος του ηγέτη από κανένα συλλογικό όργανο", τον οδήγησαν στην ήττα.
Βασίλης Ασημακόπουλος: Τα διακυβεύματα Ανδρουλάκη επικράτησαν
Από την πλευρά του, ο Βασίλης Ασημακόπουλος υπογραμμίζει: "Τα διακυβεύματα που έβαλε ο Ν. Ανδρουλάκης επικράτησαν έναντι των άλλων. Αν ο Λοβέρδος έβαλε ως πρόταγμα το αντι-ΣΥΡΙΖΑ μέτωπο, αν ο Παπανδρέου έβαλε την ατζέντα της προοδευτικής διακυβέρνησης -σε συνδυασμό όμως με την αυτοδικαίωση της επιλογής του 2010-, ο Ανδρουλάκης βάζοντας τη γραμμή της αυτονομίας και της ενότητας κατάφερε να ορίσει τα διακυβεύματα της ημερήσιας διάταξης και έτσι εκτιμήθηκαν κατά πλειοψηφία" σημειώνει. Όπως επισημαίνει, ο Ν. Ανδρουλάκης λειτούργησε ως το κέντρο της παράταξης βάζοντας το θέμα της οριοθέτησης. "Η πλευρά Λοβέρδου κατήγγειλε ότι θα έρθουν από τον ΣΥΡΙΖΑ να ψηφίσουν Παπανδρέου. Η πλευρά Παπανδρέου αντίστοιχα ότι θα έρθουν από τη Δεξιά να ψηφίσουν Λοβέρδο. Δεν υπήρξε αντίστοιχη κατηγορία ότι θα έρθουν κάποιοι να ψηφίσουν Ανδρουλάκη" εξήγησε.
"Αν το ΚΙΝ.ΑΛΛ. επιβεβαιώσει μια διαφαινόμενη μικρή δημοσκοπική άνοδο που έχει να κάνει με το κλίμα συγκίνησης λόγω της απώλειας της Φώφης Γενηματά και με το ότι τα φώτα της δημοσιότητας μετά και την κάθοδο Παπανδρέου εστράφησαν στον χώρο αυτό, αν συνεχιστεί μια δυναμική παρουσία με τη νέα ηγεσία με αιχμές προς τη Ν.Δ. και προς τον ΣΥΡΙΖΑ, πιθανόν να επαληθευθεί μια τάση ανόδου" εκτιμά ο Β. Ασημακόπουλος. Πρέπει να ανησυχεί η Ν.Δ. ή ο ΣΥΡΙΖΑ; "Η Ν.Δ αντιμετωπίζει την κοινωνική δυσαρέσκεια και λόγω της κυβερνητικής διαχείρισης την τελευταία διετία, ιδίως τώρα με την πανδημία και την οικονομική κρίση. Θα έχει συνεχώς φθορά, άρα θα έχει απώλειες προς το ΚΙΝ.ΑΛΛ., κάτι που καταγράφεται σε κάποιες πρώτες δημοσκοπήσεις" σημειώνει. Όσον αφορά τον ΣΥΡΙΖΑ, τυχόν άνοδος του ΚΙΝ.ΑΛΛ. μπορεί να πυροδοτήσει ακόμα περισσότερο μια κρίση ταυτότητας.
Η εκλογική καταγραφή θα προσδιορίσει τη στάση των κομμάτων
Από τη σκοπιά της προοδευτικής διακυβέρνησης, ο Β. Ασημακόπουλος επισημαίνει ότι τόσο ο ΣΥΡΙΖΑ όσο και το ΚΙΝ.ΑΛΛ., μετά την εκλογή αρχηγού, θα μπουν σε συνεδριακή διαδικασία, όπου θα αποσαφηνιστούν τα προγράμματα αλλά και η δυναμική. "Σε κάθε περίπτωση, η εκλογική καταγραφή είναι αυτή που θα προσδιορίσει τη στάση των κομμάτων. Το ζήτημα των εκλογικών συνεργασιών προέκυπτε πάντα εκ των υστέρων και ως αποτέλεσμα της καταγραφής στις εκλογές" επισημαίνει, αποκλείοντας ωστόσο μείζονες και απότομες μετατοπίσεις. "Δεν αρκεί να υπάρχει ένας πολιτικός ανταγωνιστής. Είναι προαπαιτούμενο, αλλά χρειάζεται και μια μείζονα κρίση, όπως αυτές που συντελέστηκαν δυο φορές από το 1974 μέχρι σήμερα: Τη διεμβόλιση του χώρου του Κέντρου από το ΠΑΣΟΚ με την ίδρυσή του και τις τεκτονικές μετατοπίσεις την περίοδο 2010-2012 με το Μνημόνιο".
* Ο Μενέλαος Γκίβαλος είναι αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου του ΣΥΡΙΖΑ - Π.Σ.
* Ο Χρύσανθος Τάσσης είναι επίκουρος καθηγητής με αντικείμενο Πολιτική Κοινωνιολογία και Ελληνικό Πολιτικό Σύστημα στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.
* Ο Βασίλης Ασημακόπουλος είναι δικηγόρος, πολιτικός επιστήμονας, διδάσκων στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης
Μπορεί η κάλπη του ΚΙΝ.ΑΛΛ. να επηρεάσει Ν.Δ. και ΣΥΡΙΖΑ;
Tου Aγγελου Σεριάτου*
Αναμφίβολα οι εκλογές για την ηγεσία του νέου προέδρου του ΚΙΝ.ΑΛΛ. αποτέλεσαν ένα σημαντικό πολιτικό γεγονός. Πρώτον, διότι ο χώρος του ΠΑΣΟΚ είναι βαθιά ιστορικός, έστω και αν είναι εξαιρετικά συρρικνωμένος τα τελευταία χρόνια. Δεύτερον, γιατί οι εκλογές έλαβαν χώρα σε ένα πλαίσιο εξαιρετικά φορτισμένο συναισθηματικά, λόγω του αιφνίδιου θανάτου της Φώφης Γεννηματά, και, τρίτον, διότι για πρώτη φορά μετά από τις πολύχρονες περιπέτειες του χώρου -όπου ο τελευταίος βρισκόταν μεταξύ κατάρρευσης και ανθεκτικότητας- ο πυρήνας της εκλογικής βάσης του κόμματος κλήθηκε να τοποθετηθεί επί των διαφόρων διακριτών (ή και όχι τόσο διακριτών) προοπτικών για το μέλλον της παράταξης.
Ωστόσο η «ώρα ΠΑΣΟΚ» διήρκεσε σαφώς περισσότερο απ’ όσο της αντιστοιχούσε. Η υπερβολική προβολή της εσωκομματικής διαδικασίας έδωσε μια αίσθηση πως επρόκειτο για εκλογές εξαιρετικά κρίσιμες για το σύνολο της κοινωνίας, αντίληψη που ωστόσο δεν ευθυγραμμίζεται με την πραγματική επιρροή του κόμματος. Και η δυσανάλογη προβολή των εκλογών του ΚΙΝ.ΑΛΛ. από τα MME, σε συνδυασμό με την πραγματικά εντυπωσιακή οργανωτική δουλειά των υποψηφίων και τις ισχυρές συμπάθειες και -κυρίως- αντιπάθειες που συνόδευαν τους τελευταίους, ήταν τα στοιχεία εκείνα που οδήγησαν σε μαζικοποιημένη διαδικασία. Το αυξημένο, ωστόσο, ενδιαφέρον για τις εσωκομματικές διαδικασίες του ΚΙΝ.ΑΛΛ. είναι πιο ακριβές να ισχυριστεί κανείς πως δημιουργεί μια δυναμική που θα μπορούσε δυνητικά να αξιοποιηθεί παρά πως εξασφαλίζει αυτόματα στο κόμμα μια θέση ίσου μεταξύ ίσων στο πλαίσιο του κομματικού ανταγωνισμού.
Πράγματι, η υποχώρηση του αντι-ΣΥΡΙΖΑ ρεύματος διευκολύνει τον επαναπατρισμό πρώην ψηφοφόρων στο ΚΙΝ.ΑΛΛ., οι οποίοι στήριξαν κριτικά τη Ν.Δ. στις πρόσφατες βουλευτικές εκλογές, και, παράλληλα, η γενικευμένη αίσθηση -λίγο ενδιαφέρει τις δημοσκοπήσεις αν αυτή αντιστοιχεί στην πραγματικότητα- πως ο Νίκος Ανδρουλάκης είναι ένα νέο και άφθαρτο πολιτικό πρόσωπο μπορεί δυνητικά να αποτελέσει κίνητρο επαναπατρισμού για μια μερίδα σημερινών ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ που προέρχονται από τον χώρο του ΠΑΣΟΚ. Ωστόσο και οι δύο παραπάνω δυνατότητες βρίσκονται σε συνάρτηση με έναν τρίτο παράγοντα, που αφορά το ιδεολογικoπολιτικό στίγμα του κόμματος την επόμενη μέρα: Αν η νέα ηγεσία δεν λάβει κρυστάλλινες θέσεις στα ζητήματα της περιόδου, δεν μπορεί κανείς με βεβαιότητα να ισχυριστεί αν αυτός που απειλείται δυνητικά από τη νέα κατάσταση στο ΚΙΝ.ΑΛΛ. είναι η Ν.Δ. ή ο ΣΥΡΙΖΑ. Και αυτός ο παράγοντας δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να υποτιμάται.
* επικεφαλής πολιτικών ερευνών της Prorata
