«Γιατί θέλω -ή δε θέλω- να λέγομαι Ευρωπαίος;». Αυτό είναι το ερώτημα που έχει ανακύψει μετά από μια σειρά διαδοχικών κρίσεων στην Ευρώπη και που -ειδικά μετά την απόφαση των Βρετανών να εγκαταλείψουν το «κλαμπ»- προσπαθούν να απαντήσουν οι 27 άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις από κοινού με τους ιθύνοντες των Βρυξελλών.
Εντούτοις, όσο κι αν ο προβληματισμός αυτός δεν μπορεί παρά να είναι καλοδεχούμενος, στις Βρυξέλλες είναι ξεκάθαρο πλέον πως η εύρεση μιας και μόνο απάντησης είναι σίγουρα δύσκολη, αν όχι αδύνατη. Γιατί, αν για έναν Έλληνα που έχει δει το ΑΕΠ της χώρας του να μειώνεται κατά 25% στα χρόνια της κρίσης η απάντηση πρέπει να αναζητηθεί κάπου μεταξύ Μάαστριχτ και έκτακτων Eurogroup, το ερώτημα αποκτά τελείως διαφορετικό νόημα για έναν οπαδό του Όρμπαν στην Ουγγαρία ή έναν καλοστεκούμενο Γερμανό επιχειρηματία.
Από το περασμένο καλοκαίρι οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναζητούν ένα κοινό όραμα για την Ευρώπη της επόμενης δεκαετίας και της μετά - Brexit εποχής, για να βρεθούν όμως αντιμέτωποι μόνο με τις διαφορετικές τους αξιώσεις και τα αδιέξοδα που πηγάζουν από αυτές.
Ενδεικτικό των δυσκολιών είναι ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έφερε στη δημοσιότητα την περασμένη εβδομάδα μια Λευκή Βίβλο για το μέλλον της Ευρώπης των «27», που περιείχε όχι ένα αλλά πέντε εναλλακτικά σενάρια για το πώς θα μοιάζει η Ευρώπη το 2025. Με αυτόν τον τρόπο το εκτελεστικό όργανο της Ε.Ε. κάνει μια σαφή παραδοχή των ορίων της αλλά και του γεγονότος ότι τα διαφορετικά κράτη - μέλη έχουν διαφορετικές επιδιώξεις και δεν υφίσταται μια απάντηση που θα μπορούσε να καλύπτει όλες τις πλευρές.
Τα πέντε αυτά σενάρια, που κυμαίνονται από τη διατήρηση της σημερινής κατάστασης μέχρι την πλήρη ομοσπονδοποίηση της Ευρώπης, είναι φτιαγμένα έτσι ώστε να είναι οι 27 ηγέτες αυτοί που θα πάρουν την τελική απόφαση.
Στελέχη της Επιτροπής επαναλάμβαναν με στόμφο τις προηγούμενες ημέρες πως οι «ιδέες» που παρουσιάστηκαν την Τετάρτη δεν αποκλείουν η μία την άλλη και ότι τελικά μπορεί να επικρατήσει ένας συνδυασμός αυτών. Όπως φαίνεται, αυτός ο συνδυασμός δεν είναι άλλος από το «κόνσεπτ» της Ευρώπης «των πολλών ταχυτήτων» που έχει ήδη απασχολήσει την «Α» το προηγούμενο διάστημα, καθώς διακινείται στις Βρυξέλλες όλο πιο έντονα τελευταία.
Στην ευρωπαϊκή πρωτεύουσα εκτιμάται πως, εφόσον επικρατήσει αυτό το σενάριο (δηλαδή εφόσον τα επόμενα χρόνια δρομολογηθούν κάποιες αλλαγές που θα επιτρέπουν σε όσους το επιθυμούν να κάνουν βήματα μπροστά δίνοντας την επιλογή αποχής σε όσους δεν το θέλουν), ενδεχομένως να υπάρξει μια κάποια διέξοδος. Αυτό είναι άλλωστε ένα από τα επικρατέστερα σενάρια της Επιτροπής, το οποίο αναμένεται να κυριαρχήσει και στις συζητήσεις των 27 ηγετών της Ε.Ε. αυτόν τον μήνα σε Βρυξέλλες και Ρώμη.
Το άλλο σενάριο που φαίνεται να κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος είναι αυτό που ονομάστηκε από την Επιτροπή ως «λιγότερα, αλλά πιο αποτελεσματικά». Προς απογοήτευση των πάλαι ποτέ ευρωπαϊστών, το εν λόγω σενάριο προτείνει τον περιορισμό των εξουσιών των Βρυξελλών σε αυτούς τους τομείς όπου μπορεί να δράσει αποτελεσματικά, όπως είναι η ασφάλεια, και αφήνοντας τις πρωτεύουσες ήσυχες να ασχοληθούν μόνες τους με τα εσωτερικά τους προβλήματα, όπως είναι η ανεργία.
Ο πρόεδρος της Επιτροπής Ζαν Κλοντ Γιούνκερ προσπάθησε κατά την παρουσίαση των σεναρίων στην Ευρωβουλή την Τετάρτη να «ντύσει» αυτό το σενάριο με το επιχείρημα πως ένα από τα προβλήματα της Ένωσης είναι ότι υπόσχεται πολλά περισσότερα από αυτά που μπορεί να κάνει.
Σε κάθε περίπτωση αυτό που παρατηρούν στις Βρυξέλλες είναι ότι οι βασικές αρχές της Ένωσης (στις οποίες, μάλιστα, πρώτοι οι Βρετανοί εναντιώθηκαν), όπως η «διαρκής ενοποίηση» και η «περισσότερη Ευρώπη», απουσιάζουν αισθητά τελευταία από τον δημόσιο διάλογο. Ως εκ τούτου η Διακήρυξη της Ρώμης που αναμένεται να υπογράψουν οι «27» στις 25 Μαρτίου στη Ρώμη για τα 60 χρόνια από την ίδρυση της ΕΟΚ, θα σηματοδοτήσει, όπως όλα δείχνουν, μια δεκαετία κατά την οποία οι ερωτήσεις θα είναι τελικά περισσότερες από τις απαντήσεις.
