Τι μας τσαμπουνάνε οι αριστεροί για λιτότητες και για νεοφιλελευθερισμούς ως τα βασικά αίτια του Brexit; Οι Βρετανοί που ψήφισαν όπως ψήφισαν δεν έχουν ούτε λιτότητα, ούτε ανεργία, ούτε Μνημόνια, ούτε ευρώ, ούτε τον Σόιμπλε πάνω απ’ το κεφάλι τους. Μην επιμένουν λοιπόν να ιδεολογικοποιούν τα πάντα κατά πώς τους συμφέρει.
Πρόκειται για την απάντηση, τη διαρκώς επαναλαμβανόμενη αυτές τις μέρες, από συντηρητικούς πολιτευόμενους και, περισσότερο, από ομόφρονές τους τηλεσχολιαστές στον ισχυρισμό πως τα ως άνω χαρακτηριστικά έχουν κάνει την Ε.Ε. απωθητική στους λαούς της...
Εδώ που τα λέμε, έχουν ένα δίκιο οι ενιστάμενοι. Πράγματι η Βρετανία δεν έχει Μνημόνια, δεν ανήκει στην ευρωζώνη, δεν εξαρτάται (τόσο...) από τις ορέξεις του Σόιμπλε. Όλα τ’ άλλα είναι προς συζήτηση. Ως προς την αντανάκλαση του όλου ευρωπαϊκού κλίματος και στις εκτός Μνημονίων και ευρώ χώρες και στη Βρετανία φυσικά.
Είναι αλήθεια, επίσης, ότι τα κριτήρια της ψήφου των Βρετανών παραείναι πολλά, αντιφατικά, μπερδεμένα. Και πρώτα - πρώτα η βαθιά βρετανική ευρωσκεπιστική παράδοση, που έρχεται από πολύ μακριά. Και που χαρακτήριζε πάντα τη χώρα και στις πολύ καλές, για την Ευρώπη, εποχές. Τις κατά καιρούς ηγεσίες της, προπάντων τις συντηρητικές, αλλά και τον λαό της. Πάντοτε η Βρετανία ήθελε να είναι μέσα-έξω από την Ε.Ε. Πάντοτε ζητούσε (και εξασφάλιζε) εξαιρέσεις και προνόμια. Πάντοτε ήταν «διαφορετική» και το έδειχνε. Άσε που περισσότερο ατλαντική δύναμη θα την έλεγες, παρά ευρωπαϊκή. Είναι, βλέπετε, τα κατάλοιπα του αυτοκρατορικού συνδρόμου, και η εξ αυτών αλαζονεία που δεν της «επέτρεπαν» να ενταχθεί ουσιαστικά στο ευρωπαϊκό σύνολο.
Από κει και πέρα, και βέβαια έπαιξαν τον ρόλο τους και τα αντιμεταναστευτικά συμπλέγματα των Βρετανών, έχοντας προπάντων να κάνουν με την ενδοευρωπαϊκή μετανάστευση στην Αγγλία κι όχι με την εξ Αφρικής, όπως στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Ε, ναι, πράγματι, το είδαμε κι αυτό. Ότι ο καθένας επιχειρεί να «προσαρμόσει» τα αίτια του Brexit στα δικά του ιδεολογικά μέτρα, να τα χωρέσει εκεί όπως-όπως. Μπορεί να το κάνουν και οι αριστεροί σε κάποιο βαθμό, όπως και όλοι οι άλλοι. Ακούσαμε, για παράδειγμα, εδώ, σ’ εμάς, επιφανή νεοφιλελεύθερο πολιτευόμενο, εκ των πιο ακραίων, να υποστηρίζει ότι η συνολική αποτυχία της Ευρώπης έχει να κάνει με την αδυναμία της να εφαρμόσει τον φιλελευθερισμό στην απόλυτη μορφή του και σε όλες του τις διαστάσεις. Μάλιστα...
Φοβούνται τα χειρότερα
Όλα αυτά ισχύουν με το παραπάνω. Δεν θα ήταν όμως ικανά να στρέψουν το φρόνημα των Βρετανών προς την κατεύθυνση του Brexit αν δεν υπήρχε η γενικότερη εικόνα της Ε.Ε., η ελάχιστα ελκυστική, η μάλλον απωθητική, για ν’ ακριβολογούμε, στους λαούς της. Που παρενεργεί και επηρεάζει όλους τους λαούς της, χωρίς εξαίρεση. Η κακόφημη, στις μέρες μας, Ευρώπη. Η Ευρώπη της ακραίας λιτότητας, της ανεργίας, του επιθετικού νεοφιλελευθερισμού. Η Ευρώπη της κυριαρχίας των αγορών, σε βάρος της πολιτικής, σε βάρος των πολιτών. Η Ευρώπη της περιστολής των δικαιωμάτων, της συρρίκνωσης του κοινωνικού κράτους, του ελάχιστου σεβασμού στη Δημοκρατία και την ουσία της. Στην τελική, η γερμανική Ευρώπη. Με την προτεσταντική ηθικολογική αυστηρότητα ως προς την «πειθαρχία» των λαών της.
Αν λογαριάσει μάλιστα κανείς ότι οι Βρετανοί δεν τρέφουν (ιστορικά) και τα φιλικότερα αισθήματα απέναντι στους Γερμανούς. Ως οι κεντρικοί πρωταγωνιστές - αντίπαλοι των δύο μεγάλων πολέμων του 20ού αιώνα. Το φαινόμενο εξηγείται έτσι εναργέστερα.
Εξάλλου, πολλά από τα ως άνω αντιπαθή χαρακτηριστικά έχουν ήδη πλήξει και τη Βρετανία, όπως και τις άλλες, εκτός ευρώ και Μνημονίων, χώρες. Κι εκεί η ανεργία έχει αυξηθεί, κι εκεί το κοινωνικό κράτος δοκιμάζεται, κι εκεί περιστέλλονται τα δικαιώματα, κι εκεί ο σεβασμός στη Δημοκρατία «αναφέρεται» περισσότερο στους τύπους παρά στην ουσία της, κι εκεί πειραματίζονται ήδη με συνταγές λιτότητας, έστω, ακόμη, κάπως «μετρημένης».
Στο κάτω - κάτω, δεν είναι τυχαίο ότι, μετά το εκ του βρετανικού δημοψηφίσματος πανευρωπαϊκό σοκ, μια σειρά επιφανών Ευρωπαίων, από τον Σουλτς ώς τον Γκάμπριελ, κι από τον Ολάντ ώς τον Ρέντζι αλλά και τον Ρομάνο Πρόντι, ακόμη και ο Γιούνκερ, ώς και η Μέρκελ με τον τρόπο της, μιλούν τώρα για την επιτακτική ανάγκη «επανίδρυσης» της Ε.Ε. Με αναθεώρηση ή και κατάργηση του Συμφώνου Σταθερότητας. Με στροφή προς την αναπτυξιακή, έναντι της περιοριστικής πολιτικής. Και, προπάντων, με σεβασμό στη Δημοκρατία, που πάει να πει στη φωνή των ευρωπαϊκών λαών. Ώστε εκείνοι να αισθανθούν πως εκπροσωπούνται και πως ακούγονται. Να αισθανθούν πως το εγχείρημα τους αφορά.
Ε, λοιπόν, δεν είναι τυχαία όλα αυτά. Δεν τα εμπνεύστηκαν ξαφνικά, από το πουθενά, οι τα τοιαύτα προτείνοντες. Αν δεν τα αξιολογούσαν ως βασικά κριτήρια της βρετανικής εξόδιας ψήφου. Κι αν δεν φοβούνταν τα χειρότερα...
