Πάγιο και διαρκές αίτημα της Αριστεράς υπήρξε, διαχρονικά, η καθιέρωση της απλής αναλογικής ως μόνιμου εκλογικού συστήματος στη χώρα. Της απλής (και «άδολης» κατά τον Ηλία Ηλιού) αναλογικής στην απόλυτη, στην καθαρή της μορφή. Και η ένταξή της μάλιστα στο Σύνταγμα, έτσι ώστε να μην μπορεί να αλλάζει παρά μόνο με συνταγματική αναθεώρηση.
Σήμερα, απ' ό,τι όλα δείχνουν, η κυβέρνηση της Αριστεράς ετοιμάζεται να εισηγηθεί την αλλαγή του εκλογικού συστήματος προς αναλογικότερη (του ισχύοντος) κατεύθυνση. Όχι πάντως προς την απλή αναλογική. Θα αποστεί, μ' άλλα λόγια, των πάγιων αρχών της. Και, ίσως, καλά θα κάνει...
ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΠΑΪΚΟΥ
Ας επιχειρήσουμε να δούμε τα δεδομένα με, όσο γίνεται, καθαρότερο μάτι. Για να πούμε, πρώτα - πρώτα, πως το ισχύον εκλογικό σύστημα (το γνωστό ως νόμος Παυλόπουλου), δεν είναι και τόσο κακό ούτε τόσο άδικο όσο «φαίνεται». Δεδομένου ότι εξασφαλίζει αναλογικότητα της τάξεως του 83,33%. Που πάει να πει πως λειτουργεί πλήρως αναλογικά για τους 250 επί των 300 βουλευτών. Ενώ οι λοιπές 50 έδρες παραχωρούνται ως πριμ στο πρώτο κόμμα, ώστε να διευκολύνεται ο σχηματισμός βιώσιμων κυβερνητικών σχημάτων.
Ακόμη λιγότερο άδικο ήταν το προηγούμενο σύστημα (ο νόμος Σκανδαλίδη), το οποίο εξασφάλιζε 86,66% αναλογικότητα. Με απολύτως αναλογική λειτουργία για τους 260 επί των 300 εδρών. Βεβαίως ούτε με το ένα ούτε με το άλλο σύστημα εξασφαλίζεται η πλήρης, η 100% αναλογικότητα ανάμεσα στη λαϊκή ψήφο και την κατανομή των εδρών, όπως θα απαιτούσε η εκλογική δικαιοσύνη. Όμως η αναλογικότητα του 83,33% ή του 86,66% δεν είναι αμελητέα, αντιθέτως.
Καθώς δε, σύμφωνα με τις εκείθεν πληροφορίες, η σημερινή κυβέρνηση σχεδιάζει να περιορίσει το πριμ στις 30 έδρες, η αναλογικότητα θα λογίζεται εφεξής επί των 270 εδρών, δηλαδή στο 90%. Εάν τώρα μ' αυτή την πρόβλεψη θα είναι εύκολο, λιγότερο εύκολο ή καθόλου εύκολο να σχηματίζονται βιώσιμες κυβερνήσεις, αυτό είναι μια άλλη συζήτηση. Και μια άλλη πρόκληση, σε τελική ανάλυση...
Είναι τώρα η ώρα
Σε δύο αξίες, σε δύο πολιτικά ζητούμενα θα πρέπει να «λογοδοτεί» το όποιο εκλογικό σύστημα. Από τη μια στην εξασφάλιση δικαιοσύνης ανάμεσα στη λαϊκή ψήφο και στην κατανομή των κοινοβουλευτικών εδρών. Κι από την άλλη στη δυνατότητα συγκρότησης βιώσιμων κυβερνήσεων. Η ανάγκη να ικανοποιούνται κατά το δυνατόν αμφότερες οι αξίες, οι προφανώς ασύμπτωτες μεταξύ τους, οδηγεί στην αναζήτηση συστημάτων «ενισχυμένης αναλογικής», με κάποιο σκόντο και προς τις δύο κατευθύνσεις. Είναι ο πολιτικός ρεαλισμός που, αναπόφευκτα, οδηγεί σε τέτοιου είδους συμβιβασμούς.
Εάν θέλαμε, για παράδειγμα, να υπηρετήσουμε μονάχα το ένα εκ των δύο αγαθών, εκείνο της δικαιοσύνης, θα έπρεπε να εφαρμόσουμε την απλή αναλογική στην απόλυτη, στην καθαρή της μορφή. Που πάει να πει ολόκληρη η χώρα σε ενιαία εκλογική περιφέρεια, δίχως όριο εισόδου στη Βουλή. Έτσι ώστε το κάθε κόμμα θα μπορούσε να αναδείξει βουλευτή με πανελλαδικό ποσοστό μόλις 0,33% του εκλογικού σώματος. Η μεγαλύτερη πρόκληση δηλαδή (και η καλύτερη συνταγή) για τον πλήρη κατακερματισμό του πολιτικού συστήματος της χώρας.
Για να δούμε το ζήτημα στην πρακτική του αποτύπωση, με βάση τα αποτελέσματα των τελευταίων εκλογών, κοινοβουλευτική δεδηλωμένη θα μπορούσε να εξασφαλιστεί μόνο με συμμαχία του ΣΥΡΙΖΑ με τη Ν.Δ. Ή του ΣΥΡΙΖΑ με 4 ή και 5 από τα μικρότερα κόμματα. Ή της Ν.Δ. με ακόμη περισσότερα από τα μικρότερα κόμματα. Εκδοχές όλες, εξαιρετικά δύσκολες σε κάθε περίπτωση. Εκδοχές που, εξάλλου, θα οδηγούσαν σε κυβερνητικό προϊόν εντελώς «άχρωμο», δίχως το παραμικρό, το ελάχιστο ιδεολογικό στίγμα. Άσε που, σε μια τέτοια περίπτωση, θα επικρεμόταν διαρκώς η απειλή αλλεπάλληλων εκλογικών αναμετρήσεων. Ακριβώς ως εκ της αδυναμίας πολιτικής συνύπαρξης των πολλών ή των τόσο διαφορετικών κυβερνητικών εταίρων.
Όσο για το άλλο πάγιο αίτημα της Αριστεράς, εκείνο της συμπερίληψης του εκλογικού συστήματος στο Σύνταγμα, μάλλον δεν είναι και πολύ καλή ιδέα. Δεδομένου ότι κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε επιβλαβείς ανελαστικότητες. Μιας και δεν θα μπορούσε το εκλογικό σύστημα να προσαρμόζεται, κάθε φορά, στις αντικειμενικές πολιτικές ανάγκες της χώρας. Θα ήταν όμως δυνατόν (και ευκταίο ασφαλώς), αντ' αυτού, να περιλαμβάνονται στο Σύνταγμα «αρχές εκλογικού συστήματος». Τέτοιες που θα απέτρεπαν ακρότητες σε οποιαδήποτε απόπειρα αλλαγής του.
Όλα τ' άλλα που σήμερα φαίνεται πως συζητούνται σχετικώς, όπως το εύρος των εκλογικών περιφερειών, ο συνδυασμός σταυρού και λίστας, η «τύχη» του ψηφοδελτίου Επικρατείας κ.λπ., δεν είναι παρά τεχνικά ζητήματα δίχως πολύ μεγάλη σημασία. Αρκεί με κάποιον τρόπο να εξασφαλίζεται η υψηλής ποσοστιαίας στάθμης αναλογικότητα στην κατανομή των βουλευτικών εδρών.
Και βέβαια, ναι, είναι πράγματι τώρα η ώρα να εισαχθεί προς συζήτηση η αλλαγή του εκλογικού συστήματος, σε ικανή χρονική απόσταση από τις επόμενες εκλογές. Έτσι ώστε να μην υπάρχουν σκιές ιδιοτελών σκοπιμοτήτων. Και με προσπάθεια, ασφαλώς, σύγκλισης των πολιτικών δυνάμεων επ' αυτού. Προκειμένου να εξασφαλιστεί η απαιτούμενη πλειοψηφία των δύο τρίτων, ώστε να εφαρμοστεί στην αμέσως επόμενη εκλογική αναμέτρηση.
Εντάξει, καλές και άγιες οι αρχές και οι αξίες στον δημόσιο βίο. Και χρήζουν σεβασμού. Και ο πολιτικός ρεαλισμός όμως δεν είναι για πέταμα. Όταν μάλιστα βρίσκεται τρόπος, κατά το δυνατόν, να συνδυαστούν, τόσο το καλύτερο για το πολιτικό σύστημα, για τη Δημοκρατία, για τη χώρα...
