Του Πάνου Τριγάζη*
Το προσφυγικό-μεταναστευτικό αποτελεί πηγή σκοπίμως καλλιεργούμενου φόβου για πολλές ευρωπαϊκές κοινωνίες. Διατυπώνονται απόψεις π.χ. ότι η πρωτοφανής αύξηση των προσφυγικών ροών, κυρίως στην Ε.Ε., συνιστά μέρος κάποιου σκοτεινού σχεδίου για την «ισλαμοποίηση» των κοινωνιών της. Όσο για το ποιοι μπορεί να βρίσκονται πίσω από το σχέδιο αυτό, οι απαντήσεις που δίνονται από τις ακροδεξιές δυνάμεις τύπου Χρυσής Αυγής παραπέμπουν στις ΗΠΑ και τους Εβραίους.
Εν αντιθέσει προς την κινδυνολογική αυτή άποψη, ο ΟΗΕ συνιστά στις ευρωπαϊκές χώρες να μη φοβούνται τους μετανάστες και πρόσφυγες, να μην τους θεωρούν απειλή. Η είσοδος και ένταξή τους μπορεί να αποδειχθεί ευεργεσία, να συμβάλει στη δημογραφική τους ανανέωση και, κατ' επέκταση, στην οικονομική και κοινωνική τους ανάπτυξη, γιατί όχι και στην επιστημονική, αφού πολλοί από τους πρόσφυγες είναι κάτοχοι πανεπιστημιακών τίτλων.
Το γεγονός ότι οι ξενοφοβικές αντιλήψεις στην Ε.Ε. βαίνουν αυξανόμενες οφείλεται πρωτίστως στη βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση, η οποία όμως είναι και κρίση ιδεών και αξιών. Αυτό αποτυπώνεται στην εξάπλωση της επιρροής ρατσιστικών και εθνικιστικών πολιτικών μορφωμάτων, τα οποία διεκδικούν την «εθνική καθαρότητα». Λες και υπάρχει πουθενά στον κόσμο κράτος όπου δεν ζει τουλάχιστον μία εθνική ή θρησκευτική μειονότητα.
Ας δούμε, με βάση στοιχεία, αν η είσοδος προσφύγων και μεταναστών στην Ε.Ε. συνιστά απειλή, οικονομική ή δημογραφική. Να θυμηθούμε, κατ' αρχάς, ότι στην Ε.Ε. αντιστοιχεί σήμερα περίπου το 7,5% του πληθυσμού της Γης και περίπου το 30% του παγκόσμιου πλούτου, προσθέτοντας ότι πολλές ευρωπαϊκές χώρες υπήρξαν αποικιοκρατικές δυνάμεις, κυρίως η Βρετανία και η Γαλλία. Αναμφισβήτητα, οι λαοί των χωρών αυτών οφείλουν το υψηλό επίπεδο οικονομικής τους ανάπτυξης και την ευημερία τους στη μεταφορά τεράστιων πόρων (καταλήστευση, θα έλεγα) από τον «τρίτο κόσμο».
Με αυτά τα δεδομένα, είναι εντελώς απαράδεκτο να ισχυρίζονται σήμερα κυβερνήσεις της Ε.Ε. ότι οι χώρες τους δεν μπορούν να απορροφήσουν οκτακόσιες χιλιάδες πρόσφυγες (τόσοι εισήλθαν στην Ευρώπη το 2015), ενώ η φτωχή Ελλάδα των 5,5 εκατομμυρίων κατοίκων, το 1922-23, είχε υποδεχτεί και πέτυχε να εντάξει -με τεράστιες δυσκολίες, είναι αλήθεια- σχεδόν δύο εκατομμύρια πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής.
Δημογραφική κρίση
Σημαντική πτυχή της σύγχρονης ευρωπαϊκής κρίσης είναι το δημογραφικό, το οποίο συνδέεται τόσο με την απουσία οικονομικού δυναμισμού, όσο και με άλλα σοβαρότατα προβλήματα, όπως η επιβίωση των ασφαλιστικών συστημάτων.
Η τελευταία έκθεση του ΟΗΕ για τον Παγκόσμιο Πληθυσμό αναφέρει ότι ο πληθυσμός του συνόλου της Ευρώπης ήταν 741 εκατομμύρια το 2014, ενώ στις επόμενες δεκαετίες προβλέπεται σημαντική μείωση (726 εκατομμύρια το 2050). Μεγάλο δημογραφικό πρόβλημα αντιμετωπίζει η Ρωσία, της οποίας ο πληθυσμός το 2014 ήταν 143,7 εκατομμύρια, ενώ οι προβλέψεις για το 2030 και το 2050 είναι αντίστοιχα 143,5 και 134,1 εκατομμύρια. Σοβαρό πρόβλημα έχει και η Γερμανία, της οποίας ο πληθυσμός το 2014 ήταν 80,9 εκατομμύρια, ενώ το 2030 προβλέπεται μικρή μείωσή του, στα 80 εκατομμύρια. Κάτι ξέρει η Άνγκελα Μέρκελ, που με το πρωτοχρονιάτικο μήνυμά της καλωσόρισε τους πρόσφυγες στη χώρα της.
Σύμφωνα με την προαναφερθείσα έκθεση, ο πληθυσμός της Ελλάδας το 2014 ήταν 11 εκατομμύρια και αν οι σημερινοί ρυθμοί διατηρηθούν, θα μειωθεί στα 10,7 εκατομμύρια το 2030 και στα 9,4 εκατομμύρια το 2050.
Με τέτοιες προβλέψεις για την πληθυσμιακή συρρίκνωση της χώρας μας, μια πραγματική εθνική πολιτική θα έπρεπε να επιδιώκει όχι μόνο την πολιτογράφηση των μεταναστών δεύτερης γενιάς, αλλά και την πλήρη ένταξη όλων των μεταναστών και προσφύγων. Επειδή, όμως, κάποιοι "υπερπατριώτες" επισείουν τον κίνδυνο πλήρους δημογραφικής αλλοίωσης της χώρας μας, έχω να παρατηρήσω ότι έχουν ελάχιστη εμπιστοσύνη στην ικανότητα της ελληνικής κοινωνίας -οικονομική και πολιτισμική- να ενσωματώσει τους πρόσφυγες και μετανάστες. Τους θυμίζω επίσης ότι ήταν ο Ισοκράτης που είχε πει ότι «Έλληνες είναι οι της ημετέρας παιδείας μετέχοντες».
Έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσει κανείς ότι η δημογραφική εξέλιξη των ΗΠΑ παρουσιάζει πολύ καλύτερη εικόνα από της Ευρώπης, αφού ο πληθυσμός της «μόνης υπερδύναμης» ήταν 317,7 εκατομμύρια το 2014, ενώ προβλέπεται να φθάσει στα 354,4 το 2030 και στα 395,3 το 2050. Το συμπέρασμα είναι ότι οι ΗΠΑ δεν αντιμετωπίζουν δημογραφική κρίση, παρ' ότι είναι η πλέον αναπτυγμένη χώρα της Δύσης. Ίσως να έχουν καλύτερη πολιτική οι Αμερικανοί από τους Ευρωπαίους στο ζήτημα αυτό.
Τελειώνοντας, θα παρότρυνα τους Ευρωπαίους ηγέτες να κοιτάξουν και προς την Αφρική, δεδομένου ότι το σύνορο των δύο ηπείρων είναι η Μεσόγειος. Η Αφρική, λοιπόν, παρουσιάζει τον μεγαλύτερο δημογραφικό δυναμισμό παγκοσμίως. Από 1,136 εκατομμύρια ο πληθυσμός της, αναμένεται να ανέλθει στα 1,637 το 2030 και στα 2,428 το 2050. Το πιο ενδιαφέρον δε στοιχείο για την Αφρική είναι ότι το ποσοστό των κάτω των 15 ετών κατοίκων ανερχόταν στο 41% του πληθυσμού το 2014.
* Ο Πάνος Τριγάζης είναι πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Διεθνών Οργανισμών και Παγκοσμιοποίησης (ΠΑΔΟΠ)
