Του Στίβεν Φόρτι*
Οι γενικές εκλογές που διεξάγονται σήμερα στην Ισπανία θα μπορούσαν να σηματοδοτήσουν το τέλος ενός πολιτικού κύκλου που ξεκίνησε με την πτώση του καθεστώτος του Φράνκο, τη μετάβαση στη δημοκρατία και το Σύνταγμα του 1978 ή τον μερικό "ανασχεδιασμό" του υφιστάμενου μοντέλου.
Όλες οι δημοσκοπήσεις αποκαλύπτουν δύο σχεδόν αδιαμφισβήτητα γεγονότα: το τέλος των απόλυτων πλειοψηφιών και την κρίση του δικομματισμού που σχηματίζεται από το Λαϊκό Κόμμα (PP) [Ραχόι] και το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PSOE), τα οποία κυβέρνησαν την Ιβηρική από το 1982. Τα δύο κόμματα δεν υπερβαίνουν το 50% των ψήφων, ενώ το 2011 είχαν λάβει το 73,4%. Το PP εξακολουθεί να είναι πρώτο και το PSOE διατηρεί τη δεύτερη θέση, αλλά και οι Ciudadanos (κεντροδεξιοί) και οι Podemos κάνουν δυναμικά την είσοδό τους στο κοινοβούλιο.
Μολονότι πάνω από το 20% των Ισπανών είναι ακόμα αναποφάσιστοι, το βέβαιο είναι ότι η νέα ισπανική Βουλή θα είναι η περισσότερο κατακερματισμένη των τελευταίων σαράντα ετών, με σημαντική αναδιάταξη της πολιτικής τάξης, κι όχι μόνο ηλικιακή. Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε σημαντικό μεν, όχι όμως και αποφασιστικό πλήγμα για το ΡΡ και το PSOE, τα οποία, αν και έχασαν εκατομμύρια ψήφους, ως επί το πλείστον διατηρούν τις δυνάμεις τους σε αγροτικές περιοχές, εκεί όπου οι Ciudadanos και οι Podemos αγωνίζονται για την κοινοβουλευτική τους εκπροσώπηση και λόγω του εκλογικού νόμου. Έτσι, το ισπανικό σύστημα θα μετασχηματιστεί σε πολυκομματικό δύο ταχυτήτων: ταχύτερο στις μεγάλες πόλεις και στις πυκνοκατοικημένες επαρχίες και πιο αργό στις μικρές πόλεις και στις αραιοκατοικημένες επαρχίες.
Εν αναμονή των αποτελεσμάτων, το πιθανότερο σενάριο είναι μια κυβέρνηση μειοψηφίας του ΡΡ με την εξωτερική στήριξη των Ciudadanos. Ο Άλμπερτ Ριβέρα -ο νεαρός ηγέτης του νέου κόμματος της Κεντροδεξιάς- αρνείται αυτό το ενδεχόμενο, το οποίο όμως είναι το μόνο που θα επέτρεπε να αθροιστούν 176 βουλευτές (απόλυτη πλειοψηφία σε ένα κοινοβούλιο των 350). Άλλωστε αυτό δείχνει και η εμπειρία των περιφερειακών εκλογών του Μαΐου, όταν οι Ciudadanos είχαν επιλέξει να στηρίξουν το PP σε διαφορετικές περιοχές.
Χρειάζεται να δούμε όμως ποιους όρους συνεργασίας θέτουν οι Ciudadanos στο PP: αντικατάσταση του Ραχόι με έναν άλλον δημοφιλή ηγέτη για νέο πρόεδρο της κυβέρνησης; Ήδη κυκλοφορούν φήμες προς αυτή την κατεύθυνση και στα χείλη πολλών είναι το όνομα της Σοράγια Σάεντζ ντε Σανταμαρία -το σημερινό νούμερο δύο του Ραχόι.
Αντίθετα, λιγότερα πιθανά, αλλά όχι αδύνατα, είναι άλλα σενάρια, όπως αυτό μιας κυβέρνησης μειοψηφίας του PSOE με την εξωτερική στήριξη των Ciudadanos ή μιας σοσιαλιστικής κυβέρνησης με την υποστήριξη των Podemos, που θα είχαν διαφορετική βαρύτητα για μια ανανέωση και κοινωνικο-πολιτική αλλαγή τόσο της Ισπανίας όσο και της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο σχηματισμός μιας σοσιαλιστικής κυβέρνησης, υποστηριζόμενη από τους Podemos στη Μαδρίτη, θα είχε αντίκτυπο στη νέα κυβέρνηση του Αντόνιο Κόστα στην Πορτογαλία που υποστηρίζεται από το Μπλόκο και το Κομμουνιστικό Κόμμα Πορτογαλίας (PCP), καθώς και στην κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ υπό τον Αλέξη Τσίπρα. Αυτό θα ήταν μια σημαντική είδηση για την προώθηση της συμμαχίας των κυβερνήσεων του ευρωπαϊκού Νότου, με σκοπό την εμπλοκή και της ιταλικής κυβέρνησης του Ρέντζι και της γαλλικής του Ολάντ, για να αλλάξουν οι πολιτικές λιτότητας της Ε.Ε. και για να υποχρεώσουν τα θεσμικά όργανα των Βρυξελλών να ανοίξουν μια σοβαρή συζήτηση σχετικά με την αναδιάρθρωση του χρέους των χωρών της Μεσογείου, αρχής γενομένης από την Ελλάδα και την Ισπανία.
Οι κυβερνήσεις νέου τύπου θα πρέπει να αντιμετωπίσουν ζητήματα εξαιρετικά πολύπλοκα -ξεκινώντας από την οικονομική κρίση, τη θεσμική και εδαφική μαζί με το περίπλοκο ζήτημα της ανεξαρτησίας της Καταλωνίας. Η ανάγκη να φτάσουν σε συμβιβασμούς, που δεν είναι μέσα στην παράδοση της σύγχρονης ισπανικής δημοκρατίας, θα γίνει, θέλοντας και μη, μια αναγκαιότητα, όπως είδαμε μετά τις τοπικές εκλογές στις 24 Μαΐου.
Η σημερινή ψηφοφορία δεν θα είναι η ''επίθεση στον ουρανό", όπως είχε υποσχεθεί ο Πάμπλο Ιγκλέσιας πριν από έναν χρόνο, αλλά σίγουρα θα αποτελέσει σημαντικό βήμα. Αυτή η βραδιά θα ανοίξει ένα νέο στάδιο για την Ισπανία, που θα σημάνει το τέλος του δικομματισμού και των απόλυτων πλειοψηφιών και την αρχή μιας πιθανής «νέας μετάβασης».
* Ο Στίβεν Φόρτι (Steven Forti) είναι ερευνητής στο Ινστιτούτο Σύγχρονης Ιστορίας -Universidade Nova de Lisboa.
