ΤΟΥ ΑΓΓΕΛΟΥ ΜΑΝΤΑΔΑΚΗ
Νοέμβρης με Νοέμβρη σμίγουν στη θύμησή μας. Γιατί άραγε;
Νοέμβρης του '64 ήταν, που μαθητής στην Α' Γυμνασίου πρωτοδιάβαζα την "Αυγή" που αγόραζε καθημερινά ο πατέρας μου. Ο περιπτεράς της γειτονιάς μας μου την έδινε, μάλιστα, τυλιγμένη στα τέσσερα.
Το κλίμα ήταν εκείνη τη χρονιά διαφορετικό από τις προηγούμενες. Η δημοκρατική νίκη στις εκλογές του Φλεβάρη με τον σχηματισμό μιας τεράστιας κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας Ένωσης Κέντρου - ΕΔΑ (τα δύο τρίτα της Βουλής) κρατούσαν ζωντανές τις ελπίδες για εκδημοκρατισμό. Με μια προϋπόθεση όμως: τη διάθεση του Γεωργίου Παπανδρέου και της κυβέρνησής του να προχωρήσουν χωρίς συμβιβασμούς.
Οι πρώτοι συμβιβασμοί είχαν ήδη γίνει: Στην κυβέρνηση κατέλαβε περίοπτη θέση (υπ. Άμυνας) ο εκλεκτός του παλατιού Π. Γαρουφαλιάς. Στις δημοτικές εκλογές του Ιούλη η παράταξη του Κέντρου ψήφισε για δήμαρχο Αθήνας τον φιλοβασιλικό Γ. Πλυτά, αντί για τον αγωνιστή τ. πρύτανη του Πολυτεχνείου Ν. Κιτσίκη. Λίγο καιρό πριν ο Γ. Παπανδρέου υποχώρησε στο πιεστικό αίτημα του παλατιού να φύγει από την κυβέρνηση ο "αριστερόφρων" υιός Ανδρέας. Η απόφαση λοιπόν της κυβέρνησης να γιορτάσει επίσημα την επέτειο της ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοπόταμου από τις ενωμένες αντιστασιακές δυνάμεις του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ ήταν μια προσπάθεια αντισταθμίσματος προς τα αριστερά.
Η Αριστερά κάλεσε τον λαό να πάρει μέρος και να αναδείξει το αίτημα της αναγνώρισης. Για τους αριστερούς το κάλεσμα στην επέτειο ήταν συγκλονιστικό. Ήταν άλλωστε η δικαίωση για την παράταξη που αποτέλεσε τον αιμοδότη και πρωταγωνιστή του ΕΑΜικού κινήματος.
Στο σπίτι μου, στο Μεταξουργείο, τα βρήκαμε ζόρικα. Εγώ ήθελα να πάω με το πούλμαν που θα ναύλωνε το τοπικό παράρτημα των ΕΑΜιτών...
"Δεν παθαίνω τίποτα... Θα πάω με τον πατέρα μου" έλεγα. Η μητέρα προαισθανόταν το κακό με την απαράμιλλη προαίσθηση της μάνας. "Θα γίνουν φασαρίες... Ανησυχώ για το παιδί". Η πίεσή της απέδωσε καρπούς. Δεν πήγαμε στον Γοργοπόταμο. Εκεί συγκεντρώθηκε όμως ένα πλήθος άνω των είκοσι χιλιάδων ανθρώπων από ολόκληρη την Ελλάδα.
Από νωρίς άρχισε η σύγκρουση. Η κυβέρνηση δεν επέτρεψε να καταθέσουν στεφάνια οι αντιστασιακές οργανώσεις. Έτσι γρήγορα το κλίμα χάλασε. Γύρω στη μία και μισή το μεσημέρι ακούστηκε ο εκκωφαντικός θόρυβος από την έκρηξη της νάρκης που πάτησε ένας αγωνιστής. Ο θάνατος πέταξε πάνω από τη γέφυρα και άφησε 14 νεκρούς και πολλές δεκάδες τραυματίες. Ανάμεσα στους νεκρούς ένα 12χρονο κοριτσάκι. Ακολούθησε πανζουρλισμός. Το πλήθος έξαλλο διαμαρτύρεται και ζητά προστασία από τις αστυνομικές δυνάμεις. Οι τελευταίες ωστόσο έχουν άλλες διαταγές... Χτυπούν και συλλαμβάνουν μικρούς και μεγάλους. Ανάμεσά τους τον τιμημένο στρατηγό Γεράσιμο Αυγερόπουλο, που θα καταδικαστεί σε τρία χρόνια φυλάκιση "για πρόκληση σε στάση"...
Η μητέρα είχε δίκιο. Ήταν μεγάλο ρίσκο για τον πατέρα να πάμε στην εκδήλωση. Αλλά και τόσα άλλα παιδιά πού βρέθηκαν εκεί; Ολόκληρες οικογένειες που πήγαν να τιμήσουν την εθνική επέτειο; Το κοριτσάκι;
Όταν οι αριστεροί κατηγορήθηκαν για προβοκάτσια στον Γοργοπόταμο, η αγωνίστρια Άννα Σολωμού διερωτήθηκε: "Καλά, τόσο άσπλαχνοι ήταν οι αριστεροί που πήραν τα παιδιά τους μαζί για να κάνουν προβοκάτσια;". Η υπόθεση "Γοργοπόταμος" δεν διερευνήθηκε δικαστικά. Κάποιοι θέλησαν να κλείσει ο φάκελος με την επίσημη εκδοχή της κυβέρνησης που στηρίχθηκε στο πόρισμα οκτώ αξιωματικών του στρατού. "Ατύχημα από έκρηξη νάρκης του εμφυλίου πολέμου που δεν είχε εκκαθαριστεί". Πέραν του μη αξιόπιστου της επιτροπής των στρατιωτικών, τέθηκαν από την Αριστερά και τις αντιστασιακές οργανώσεις ορισμένα αμείλικτα ερωτήματα που δεν απαντήθηκαν από τους αρμοδίους. Π.χ. πώς η νάρκη δεν "πατήθηκε" τόσα χρόνια που στο σημείο αυτό πέρναγαν κοπάδια αλλά και χιλιάδες άνθρωποι που συμμετείχαν στις εκδηλώσεις; Πώς υπήρχαν ακόμα νάρκες σε έναν χώρο που είχε ήδη εκκαθαριστεί; Ακολουθούν κι άλλα ερωτήματα... Όπως και το δημοσίευμα στο "Έθνος" για προβοκάτσια της CIA.
Ανεξάρτητα από τις απαντήσεις που θα μπορούσαν να δοθούν, οι πολιτικές εξελίξεις στη χώρα ήταν οι γνωστές που ακολούθησαν. Ο συμβιβασμός με το παλάτι, ο "διμέτωπος" που εφάρμοσε επίμονα ο Γεώργιος Παπανδρέου, η αποστασία και η χούντα...
