ΤΟΥ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΥ ΚΟΥΤΕΝΤΑΚΗ*
Όπως συμβαίνει συνήθως στις ιστορικές στιγμές, ζούμε περισσότερα από όσα μπορούμε να καταλάβουμε. Η πρώτη κυβέρνηση του ελληνικού κράτους με κορμό την Αριστερά άνοιξε αντικειμενικά μια νέα πολιτική σελίδα. Σε αυτές τις πρώτες μέρες επικρατεί μια ατμόσφαιρα εθνικής απελευθέρωσης, ο λαός έγινε ξαφνικά κυρίαρχος. Αυτός ο ενθουσιασμός δεν πρέπει να υποτιμηθεί καθώς αποτελεί ένα πολιτικό κεφάλαιο ανυπολόγιστης αξίας. Από την άλλη μεριά, δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένος, καθώς εξαρτάται από τον βαθμό που η κυβέρνηση θα παραμείνει συνεπής στις εξαγγελίες της. Πάντως, η συμμετοχή στις πρωτοφανείς συγκεντρώσεις δείχνει πως ο ελληνικός λαός είναι έτοιμος να υπερασπιστεί τις επιλογές που έκανε με την ψήφο του.
Πέρα από το μέτωπο των εντυπώσεων, στο μέτωπο της διαπραγμάτευσης υπάρχουν πραγματικά κέρδη. Το πρώτο είναι η εξαφάνιση της λέξης τρόικα από τη συζήτηση. Βέβαια, το νόημα που της δίνουν στο εξωτερικό είναι εντελώς διαφορετικό από αυτό που γνωρίσαμε εδώ. Όταν οι Ευρωπαίοι λένε τρόικα εννοούν τους τρεις θεσμούς που την αποτελούν, δηλαδή το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Όταν εμείς λέμε τρόικα, εννοούμε τους τεχνοκράτες που έρχονταν και έκαναν συστάσεις και εκβιασμούς σε εκλεγμένες κυβερνήσεις. Όσο αυτονόητο είναι για την ελληνική πλευρά να σταματήσει αυτόν τον διασυρμό για λόγους στοιχειώδους αξιοπρέπειας, άλλο τόσο ακατανόητο είναι για τους Ευρωπαίους να συζητάμε με τους τρεις βασικούς δανειστές της χώρας χωρίς να αποδεχόμαστε την ύπαρξή τους. Η ουσία είναι πως πλέον οι πολιτικοί θα μιλάνε με πολιτικούς και οι τεχνοκράτες με τεχνοκράτες.
Το δεύτερο επίτευγμα είναι πως κανείς πλέον δεν απαιτεί σοβαρά την εφαρμογή των δημοσιονομικών στόχων του Μνημονίου. Αυτό συνδέεται με την αλλαγή του αιτήματος για το χρέος. Η ελληνική κυβέρνηση δεν μιλάει για μείωση της ονομαστικής αλλά της παρούσας αξίας μέσω μετατροπής των όρων αποπληρωμής των δανείων τού επίσημου τομέα. Αυτή η πιο μετριοπαθής πρόταση είναι απόλυτα ορθή για δύο λόγους: Πρώτον, σε μια διαπραγμάτευση δεν γίνεται να πάρεις όλα όσα ζητάς και χρειάζεται ευελιξία. Το άμεσο κούρεμα του χρέους είναι ταμπού αφού συνεπάγεται προφανές κόστος για τους προϋπολογισμούς και εν τέλει για τους Ευρωπαίους φορολογούμενους. Η στέρηση αυτού του επιχειρήματος δεν επιτρέπει στους πιστωτές να επικαλούνται πλέον αυτόν τον κοινωνικό αυτοματισμό. Δεύτερον, όπως έχω ξαναγράψει από αυτή τη στήλη1, το βάρος του χρέους δεν έχει να κάνει τόσο με την ονομαστική του αξία όσο με τη λιτότητα που το συνοδεύει. Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι παρά τον ισχυρό συμβολισμό του, το κούρεμα του χρέους δεν θα προσφέρει καμία βελτίωση στα δημοσιονομικά μεγέθη της επόμενης πενταετίας. Αυτό γιατί το σύνολο σχεδόν του χρέους στον επίσημο τομέα θα αρχίσουμε να το αποπληρώνουμε μετά το 2020.
Το θέμα που παραμένει στο τραπέζι, και ενδεχομένως θα κρίνει την έκβαση της διαπραγμάτευσης, είναι οι μεταρρυθμίσεις. Εδώ, βέβαια, ο καθένας εννοεί διαφορετικά πράγματα: Η τρόικα και οι εγχώριοι υποστηρικτές της προσπαθούσαν να πουλήσουν ως μεταρρυθμίσεις την κατάργηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, το ξεπούλημα δημόσιας περιουσίας και τις απολύσεις δημόσιων υπαλλήλων. Την ίδια ώρα η διαπλοκή ξεσάλωνε στέλνοντας αφορολόγητα δισ. σε εξωτικές offshore και ελβετικές τράπεζες (που επιπρόσθετα πίεσαν ασφυκτικά την τραπεζική σταθερότητα σε κάποιες στιγμές). Η κυβέρνηση ξεκαθάρισε ότι δίνει άλλο, πολύ βαθύτερο νόημα στις μεταρρυθμίσεις και είναι αποφασισμένη να συγκρουστεί με ολόκληρο το πλέγμα οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων που κυβερνούσε μέχρι χτες τη χώρα. Αυτό γίνεται πλέον κατανοητό στο εξωτερικό (και έχει στερήσει τον ύπνο από κάποιους στο εσωτερικό) και αποτελεί κρίσιμο διαπραγματευτικό χαρτί.
Όπως έχουν τα πράγματα, είναι εφικτή μια αξιοπρεπής συμφωνία που θα απαλλάξει την ελληνική οικονομία από τις δραματικές συνθήκες της υπερχρέωσης. Από εκεί και πέρα, θα χρειαστεί χρόνος και προσπάθεια μέχρι να αποκατασταθεί όχι μόνο η οικονομία αλλά και η δημοκρατία και η δικαιοσύνη στη χώρα. Ας μην ξεχνάμε ότι κάποιοι ήμασταν αριστεροί πολύ πριν το Μνημόνιο και θα παραμείνουμε και μετά από αυτό.
1 "Το βάρος του χρέους", Συναντήσεις, Η Αυγή, 28/12/2014 (/article/5169601/to-baros-tou-xreous)
* Ο Φραγκίσκος Κουτεντάκης διδάσκει στο Οικονομικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Κρήτης.
