ΤΟΥ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΥ ΚΟΥΤΕΝΤΑΚΗ*
Αν κάποιος διαβάσει τις προβλέψεις για τον φετινό ρυθμό μεγέθυνσης της οικονομίας, μάλλον θα εκπλαγεί με την ακρίβειά τους. Ο περσινός προϋπολογισμός προέβλεπε μεγέθυνση 0,6 τοις εκατό, ο φετινός προϋπολογισμός εκτιμά το ίδιο ποσοστό και, πράγματι, οι εκτιμήσεις της ΕΛΣΤΑΤ για το εννεάμηνο του 2014 δείχνουν ακριβώς τον ίδιο ετήσιο μέσο όρο στα τρία τρίμηνα. Με μια πρώτη ανάγνωση, λοιπόν, ίσως να ενθουσιαστεί κανείς με τις προβλεπτικές ικανότητες της κυβέρνησης.
Ακόμα περισσότερο, μπορεί να πιστέψει και το success story. Μετά από μερικά δύσκολα χρόνια, η ύφεση σταματάει και έρχεται η ανάπτυξη. Η δημοσιονομική σταθερότητα φέρνει επενδύσεις και η εσωτερική υποτίμηση βελτιώνει την ανταγωνιστικότητα, αυξάνει τις εξαγωγές και μειώνει τις εισαγωγές. Η ανάπτυξη πλέον δεν θα προέρχεται από την ιδιωτική και δημόσια κατανάλωση, αλλά από τις επενδύσεις και τις εξαγωγές -η λεγόμενη εξωστρεφής μεγέθυνση.
Ας δούμε αν είναι έτσι τα πράγματα. Ως γνωστόν, το ΑΕΠ μπορεί να αναλυθεί σε πέντε συνιστώσες της δαπάνης: Ιδιωτική κατανάλωση συν δημόσια κατανάλωση συν επένδυση συν εξαγωγές μείον εισαγωγές. Η όποια μεταβολή του ΑΕΠ προκύπτει ως το καθαρό αποτέλεσμα των μεταβολών σε αυτά τα επιμέρους μεγέθη. Ας εξετάσουμε τι προέβλεπε ο περσινός προϋπολογισμός, τι εκτιμάει ο φετινός και τι λένε τα μέχρι τώρα στοιχεία.
Ο περσινός προϋπολογισμός προέβλεπε μείωση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά -1,6 τοις εκατό, μείωση της δημόσιας κατανάλωσης κατά -4 τοις εκατό, αύξηση των επενδύσεων κατά 5,3 τοις εκατό, αύξηση των εισαγωγών κατά 4,6 τοις εκατό και μείωση των εισαγωγών κατά -1,3 τοις εκατό. Όλα αυτά μαζί αθροίζονται σε αύξηση του ΑΕΠ κατά 0,6 τοις εκατό. Όπως καταλαβαίνει κανείς, συνεπής με το σχέδιο της εξωστρεφούς μεγέθυνσης, αυτή η αύξηση του ΑΕΠ θα προερχόταν από τις επενδύσεις και τον εξωτερικό τομέα, εφόσον τόσο η ιδιωτική όσο και η δημόσια κατανάλωση θα μειώνονταν.
Οι παραπάνω προβλέψεις τροποποιήθηκαν ελαφρά στο προσχέδιο του φετινού προϋπολογισμού που κατατέθηκε τον Οκτώβριο, αλλά μόλις έναν μήνα μετά, στην εισηγητική έκθεση του Νοεμβρίου, οι προβλέψεις αναθεωρήθηκαν δραματικά. Συγκεκριμένα, τώρα προβλέπεται οριακή αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 0,2 τοις εκατό, μικρότερη μείωση της δημόσιας κατανάλωσης κατά -1,8 τοις εκατό, μετριοπαθής αύξηση των επενδύσεων κατά 1 τοις εκατό, εντυπωσιακή αύξηση των εξαγωγών κατά 8,2 τοις εκατό αλλά και αύξηση των εισαγωγών κατά 2,3 τοις εκατό. Και πάλι η συνολική μεγέθυνση είναι 0,6 τοις εκατό, αλλά προφανώς έχει διαφορετική προέλευση. Οι επενδύσεις είναι κάπως προσγειωμένες, ενώ οι εξαγωγές, παρότι αυξημένες, αντισταθμίζονται από την αύξηση των εισαγωγών.
Όμως κι αυτές οι προβλέψεις δεν φαίνεται να επιβεβαιώνονται από τα πρόσφατα στοιχεία. Στα τρία πρώτα τρίμηνα του 2014 η μέση ετήσια αύξηση των πιο πάνω μεγεθών ήταν αρκετά διαφορετική. Συγκεκριμένα, η ιδιωτική κατανάλωση αυξάνεται αισθητά κατά 1,5 τοις εκατό, η δημόσια κατανάλωση σχεδόν στάσιμη στο 0,1 τοις εκατό, οι επενδύσεις μειώνονται κατά -3,3 τοις εκατό, οι εξαγωγές αυξάνονται 8,4 τοις εκατό, αλλά και οι εισαγωγές αυξάνονται 3,8 τοις εκατό. Και πάλι η συνολική μεγέθυνση του ΑΕΠ είναι στο 0,6 τοις εκατό, αλλά οι συνιστώσες αυτής της μεγέθυνσης δεν έχουν καμία σχέση με τις προβλέψεις. Οι αυξημένες εξαγωγές αντισταθμίζονται ακόμα περισσότερο από την αύξηση των εισαγωγών και οι επενδύσεις μειώνονται.
Κι αν αυτά δεν αρκούν για να διαψεύσουν το σχέδιο της εξωστρεφούς μεγέθυνσης, έρχεται η αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης να διαλύσει κάθε αμφιβολία. Με δεδομένο ότι η ιδιωτική κατανάλωση είναι περίπου το 70 τοις εκατό του ΑΕΠ, καταλαβαίνουμε ότι η αύξησή της είναι εκείνη που συμβάλλει περισσότερο στη συνολική μεγέθυνση του ΑΕΠ. Για να το θέσουμε διαφορετικά, η όποια οριακή μεγέθυνση προκύψει το 2014 θα προέρχεται πρωτίστως από την ιδιωτική κατανάλωση και όχι από τις επενδύσεις και τις εξαγωγές. Εκεί θα οφείλεται το περίφημο σταμάτημα της ύφεσης και όχι στην εξωστρεφή μεγέθυνση, που δεν φαίνεται στον ορίζοντα.
* Ο Φραγκίσκος Κουτεντάκης διδάσκει στο Οικονομικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Κρήτης
