Σε ευκαιρία φαίνεται ότι μετατράπηκε ιδίως για τις επιχειρήσεις του ενεργειακού τομέα η διεθνής ενεργειακή κρίση, αφού η αποκόμιση των γνωστών ως ουρανοκατέβατων κερδών που δημιούργησαν η λειτουργία, ο σχεδιασμός και τα παιχνίδια των αγορών φαίνεται πως συνοδεύτηκε και από την αύξηση των περιθωρίων κέρδους τους, με αποτέλεσμα την εκτίναξη των τιμών των ενεργειακών προϊόντων, που επιβαρύνουν δυσβάσταχτα νοικοκυριά και μικρομεσαίους.
Μάλιστα μόνο στην αγορά των υγρών καυσίμων (κίνησης) υπολογίζεται ότι τα έξτρα περιθώρια κέρδους ξεπερνούν συνολικά τα 300 εκατ. σε ετήσια βάση.
Τελικά ποιο είναι το «καθαρό» κόστος της διεθνούς ενεργειακής κρίσης που επικαλούνται ηθελημένα ή μη οι περισσότερες κυβερνήσεις (η ελληνική, μάλιστα, «δείχνει» ως αποκλειστικό υπαίτιο της ακραίας ακρίβειας στην ενέργεια) για το άχθος που σηκώνουν οι καταναλωτές από το 2021 και μετά, το οποίο αντιμετωπίστηκε ανεπαρκώς και κατά βάση με επιδοτήσεις, ενώ οι αγορές και οι παίκτες τους δρούσαν και δρουν ανεξέλεγκτα, μάλλον δεν θα ξεκαθαριστεί ποτέ.
Η περίπτωση των πετρελαιοειδών
Η εικόνα με τα υπερκέρδη του κλάδου της διύλισης είναι γνωστή και «επισημοποιήθηκε» με τα αποτελέσματα του 2022 των δύο εταιρειών, καθώς συνολικά έφτασαν στα 2,624 δισ. (βάσει της μεθοδολογίας της Ε.Ε. για τον προσδιορισμό των ουρανοκατέβατων κερδών που εμπίπτουν στην ειδική εισφορά).
Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν στην ΑΥΓΗ της Κυριακής ότι το «πάρτι» συνεχίζεται και το 2023, με τα περιθώρια διύλισης, αν και έχουν υποχωρήσει από τα μέγιστα το 3ου τριμήνου του 2022, να εξακολουθούν να διαμορφώνονται σε επίπεδα σημαντικά υψηλότερα από τα ιστορικά και ενδεχομένως να δούμε υπερκέρδη και φέτος άνω του 1 δισ. Σε μεγάλο βαθμό αυτά σχετίζονται με τις διεθνείς εξελίξεις των περιθωρίων, καθώς οι μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι «πατούν» πάνω στο πολιτικό περιβάλλον και κερδοσκοπούν, όμως, τονίζουν, στην Ελλάδα φαίνεται ότι ξεπερνάμε και αυτή την τάση.
Μάλιστα, με έναν πρόχειρο υπολογισμό, τοποθετούν σε ετήσια βάση την έξτρα κερδοφορία σε όλη την αλυσίδα διακίνησης υγρών καυσίμων σε επίπεδα άνω των 300 εκατ. ευρώ, επιπλέον εκείνων που φέρνει η «διεθνής συγκυρία».
Οπως εξηγούν, κατ’ αρχάς στη διύλιση η απόσταση μεταξύ των τιμών Platts Μed και της τιμής των ελληνικών διυλιστηρίων στην αμόλυβδη αυξάνεται, με τη διαφορά (το έξτρα περιθώριο) των εγχώριων διυλιστηρίων να έχει εκτοξευτεί από περίπου 0,06 ευρώ/λίτρο ή 60 ευρώ/m3 στα 120-150 ευρώ/m3, δηλαδή πρόκειται για αύξηση πάνω από 100% και η επίπτωση στην κατανάλωση υπολογίζεται σε περισσότερα από 100 εκατ. ευρώ. Αντίστοιχα, και στο diesel η διαφορά (το έξτρα περιθώριο) έχει επίσης εκτιναχθεί από περίπου 0,08 ευρώ/λίτρο ή 80 ευρώ/m3 στα 120-160 ευρώ/m3, δηλαδή αύξηση άνω του 60%, ενώ η επίπτωση στην κατανάλωση εκτιμάται σε πάνω από 120 εκατ. ευρώ.
Παράλληλα, στην εμπορία (εταιρείες εμπορίας πετρελαιοειδών και πρατήρια) τα περιθώρια κέρδους ήταν στην αμόλυβδη πριν τον Σεπτέμβριο 2021 κοντά στα 120 ευρώ/m3 και σε γενικές γραμμές βρίσκονται σε αυτά τα επίπεδα, αν και υπήρξαν περιπτώσεις που ξέφυγαν (π.χ. εντός του Ιουλίου ή του Δεκεμβρίου 2022). Ωστόσο, τα περιθώρια κέρδους στο diesel έχουν αυξηθεί δραματικά και στην εμπορία: από 0,15 ευρώ/λίτρο ή 150 ευρώ/m3 την περίοδο Αύγουστος/Σεπτέμβριος 2021, έχουν εκτοξευτεί στα περίπου 180-200 ευρώ/m3 τους τελευταίους μήνες, μια αύξηση άνω του 20%-25%. Σε ετήσια βάση υπολογίζεται ότι αντιστοιχεί σε πάνω από 100 εκατ. κόστος στην κατανάλωση.
Αθροιστικά, λοιπόν, από τη διύλιση και την εμπορία προκύπτει επίπτωση στην κατανάλωση, δηλαδή έξτρα κερδοφορία που ξεπερνά τα 300 εκατ. ευρώ σε ετήσια βάση.
Στο μεταξύ, όπως είναι γνωστό, έχει θεσμοθετηθεί και ισχύει έως 30 Ιουνίου 2023 «όριο» στα περιθώρια μεικτού κέρδους, στα επίπεδα του Σεπτεμβρίου 2021, «για την περιστολή φαινομένων αθέμιτης κερδοφορίας», ενώ συγχρόνως τα περιθώρια ειδικά στην εμπορία είναι απολύτως διαφανή με βάση τα εβδομαδιαία στοιχεία του υπουργείου Ανάπτυξης. Ωστόσο, η κυβέρνηση Ν.Δ. απλώς παρακολουθεί και περί άλλα τυρβάζει.
Ανατιμήσεις λόγω αύξησης ποσοστού κέρδους
Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ένα πρώτο συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει ανάλυση του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ για τις επιπτώσεις του πληθωρισμού στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα, σχετικά με τις ανατιμήσεις στις εγχώριες τιμές ενέργειας που δεν μπορούν να δικαιολογηθούν αποκλειστικά και μόνο από τις διεθνείς αυξήσεις και συνδέονται με τα κέρδη των επιχειρήσεων ενέργειας που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα.
Ειδικότερα στην ενότητα «τα επιχειρηματικά κέρδη ως πληθωριστικός παράγοντας» εξετάζονται στοιχεία σε σχέση με τις εταιρείες του ενεργειακού τομέα και τις αγορές και διαπιστώνεται ότι υπάρχουν ενδείξεις πως οι εγχώριοι διανομείς ενέργειας αύξησαν τις τιμές περισσότερο από την αύξηση του κόστους παραγωγής τους.
Οπως αναφέρεται, το 2021 η διαφορά (των μεταβολών) μεταξύ του Εναρμονισμένου Δείκτη Τιμών Καταναλωτή Ενέργειας και του Δείκτη Τιμών Παραγωγού Ενέργειας ανήλθε στο 0,9% τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρωζώνη και στο 0 μεταξύ των δύο περιοχών. Ωστόσο, το 2022 η διαφορά μεταξύ της τιμής πώλησης ενέργειας των εγχώριων παραγωγών και της τιμής αγοράς που πληρώνουν οι τελικοί καταναλωτές αυξάνεται, κάτι που συμβαίνει μεν και στην Ευρωζώνη, όμως στην Ελλάδα η αύξηση της διαφοράς ήταν 6 φορές μεγαλύτερη από ό,τι στην Ευρωζώνη (14,9% έναντι 2,4%). Αν και το κόστος παραγωγού στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 37,9% (έναντι 35,2% στην Ευρωζώνη), η τελική τιμή της ενέργειας αυξήθηκε κατά 52,8% στην Ελλάδα, έναντι 37,6% στην Ευρωζώνη.
Στη μελέτη επισημαίνεται ότι ναι μεν η αύξηση των διεθνών τιμών ενέργειας έπαιξε ρόλο στην αύξηση των τιμών ενέργειας και στην Ελλάδα, αλλά το 25% της τελικής αύξησης δεν οφείλεται στις διεθνείς συνθήκες, αλλά «κατά πάσα πιθανότητα οφείλεται στην αύξηση του ποσοστού κέρδους των επιχειρήσεων ενέργειας που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα». Το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ επικαλείται παράλληλα την κερδοφορία των ελληνικών εισηγμένων επιχειρήσεων πέρσι που έφτασε σε επίπεδα-ρεκόρ, όπως και των διυλιστηρίων και των εταιρειών εμπορίας πετρελαιοειδών που παρουσίασαν εξίσου ισχυρά κέρδη, δεδομένου μάλιστα ότι στον κλάδο των πετρελαιοειδών το 38% του τζίρου και το 33% των λειτουργικών κερδών προέρχεται από έξι εταιρείες.
