Την ώρα που η Ευρώπη επεξεργάζεται ακραία σενάρια με σοβαρές διαταραχές στην προμήθεια από ρωσικό αέριο και ισχυρές οικονομίες ήδη βρίσκονται στο κόκκινο, η Ελλάδα διαθέτει ακόμα επιλογές, όχι χωρίς κόστος και παρά την αδύναμη πολιτική βούληση της κυβέρνησης Ν.Δ.
Την εβδομάδα που πέρασε, το κλείσιμο για συντήρηση του αγωγού Nord Stream 1 στη Γερμανία και οι φόβοι ότι μετά το πέρας των εργασιών (21 Ιουλίου) θα σταματήσει τις ροές η Ρωσία, σε συνδυασμό με τις περικοπές που ήδη έχει εφαρμόσει ο Πούτιν σε άλλα κράτη-μέλη, πυροδότησαν νέα αναταραχή, ενώ την Τετάρτη ανακοινώνονται από την Κομισιόν έκτακτα μέτρα περικοπής της ζήτησης αερίου.
Οι εθνικές επιλογές
Η κατάσταση στη χώρα μας απέχει ακόμα από τα αδιέξοδα που φαίνεται να αντιμετωπίζουν πιο άμεσα άλλες χώρες, καθώς αυξήθηκαν τα φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από διάφορες πηγές και οδεύσεις, όπως και η αποθηκευτική δυνατότητα (νέα πλωτή δεξαμενή στη Ρεβυθούσα, συζητήσεις με Ιταλία για δυναμικότητα σε υπόγεια αποθήκη), υπάρχουν μονάδες αερίου που μπορούν να μετατραπούν σε πετρελαίου, επιχειρείται όψιμα και με αργούς ρυθμούς η αναβίωση του (εγκαταλελειμένου) λιγνιτικού δυναμικού και φυσικά υπάρχουν και οι ΑΠΕ.
Βέβαια, η κυβέρνηση εδώ και μήνες έχει εμμονικά προσκολληθεί μόνο στην εξασφάλιση περισσότερου LNG και μέχρι πρότινος υποβάθμιζε την πραγματική επιστράτευση των λιγνιτικών μονάδων, που ωστόσο προαπαιτεί εντατικότερη εξόρυξη λιγνίτη, σε συνθήκες βίαιης απολιγνιτοποίησης. Τις τελευταίες ημέρες πάντως επανήλθε στο προσκήνιο.
Το κόστος
Ακόμα κι αν επιτευχθεί επάρκεια υπό ακραίες συνθήκες, το βέβαιο είναι ότι θα υπάρξει επίπτωση στο ενεργειακό κόστος, που εδώ και ένα χρόνο, προ πολέμου, βρίσκεται εκτός ελέγχου, όπως και η ελληνική αγορά.
H... λύση της προμήθειας περισσότερου αερίου και της εξασφάλισης αποθηκευτικού χώρου κοστίζει, ενώ η προμήθεια με... «εναλλακτικό» πετρέλαιο επίσης δεν είναι οικονομική. Το εθνικό καύσιμο, ο λιγνίτης, έχει απαξιωθεί και τα λιγνιτωρυχεία υπολειτουργούν, οπότε θα χρειαστεί μια επανεκκίνηση και στήριξη σε ανθρώπους, προσωπικό και μέσα, κάτι που δεν είναι εύκολο, αλλά ούτε και άμεσο.
Οι όποιες εξελίξεις εκτός Ελλάδος θα εξακολουθήσουν να πιέζουν τις διεθνείς αγορές αερίου, στις οποίες η χώρα μας ως εισαγωγέας και μόνο δεν έχει κανένα έλεγχο. Όσο για τη λειτουργία της αγοράς, μένει να φανεί η... προσαρμογή της.
Περικοπές στη ζήτηση
Η Κομισιόν στις 20 Ιουλίου αναμένεται να ανακοινώσει την πρότασή της για το ευρωπαϊκό σχέδιο μείωσης της ζήτησης φυσικού αερίου άμεσα, αλλά και ενόψει ενός δύσκολου χειμώνα. Να σημειώσουμε ότι στην Ελλάδα η μεγαλύτερη κατανάλωση αφορά την ηλεκτροπαραγωγή, όχι την τελική χρήση (νοικοκυριά, επιχειρήσεις, βιομηχανία), σε αντίθεση π.χ. με τη Γερμανία.
Υπολογίζεται πως τα μέγιστα πιθανά αποθέματα ενόψει του επόμενου χειμώνα θα βρίσκονται μεταξύ 25 και 62 bcm (από τα 150 της Ρωσίας) με τις εξής εξοικονομήσεις: 11 bcm από θέρμανση/ψύξη, 4-40 bcm από την ηλεκτροπαραγωγή και 11 bcm από τη βιομηχανία.
Η Κομισιόν αναμένεται να προτείνει, σύμφωνα με σχετικό προσχέδιο, μέτρα σε σχέση με τη ζήτηση αερίου: ενθάρρυνση της αλλαγής καυσίμου στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και στη βιομηχανία μέσω: α) μηχανισμών της αγοράς όπως δημοπρασίες ζήτησης, διακοπτόμενες συμβάσεις αερίου, ανταλλαγή συμβολαίων μεταξύ βιομηχανικών καταναλωτών, β) προσωρινής αναβολής της μετάβασης από άνθρακα σε αέριο και της σταδιακής κατάργησης των πυρηνικών εργοστασίων ή επιτρέποντας προσωρινές αποκλίσεις από την Οδηγία των Βιομηχανικών Εκπομπών, γ) σχημάτων κρατικών ενισχύσεων προκειμένου να εξομαλυνθεί το κόστος της αλλαγής καυσίμου.
Περιορισμοί κατανάλωσης
Παράλληλα προτείνονται και ήδη έχουν υιοθετηθεί σε έναν βαθμό περιορισμοί κατανάλωσης σε θέρμανση/ψύξη:
- Εθνικές εκστρατείες ευαισθητοποίησης του κοινού («θερμοστάτης»).
- Υποχρεωτική μείωση στα κτήρια όπου λειτουργούν δημόσιες Αρχές (19 βαθμοί Κελσίου στη θέρμανση, 25 βαθμοί στην ψύξη).
- Μείωση κατανάλωσης σε εμπορικά κέντρα, γραφεία και δημόσιους χώρους.
- Οι δημόσιες Αρχές να ορίσουν νέα θερμοκρασιακά ή/και ωριαία όρια για θέρμανση ή/και τηλεθέρμανση στον οικιακό τομέα με χρήση αερίου.
- Οι καμπύλες θέρμανσης να συμφωνηθούν συμβατικά για τη σταδιακή μείωση της παροχής αερίου.
Κατά το προσχέδιο, εφόσον εξαντληθούν αυτά τα μέτρα, τα κράτη-μέλη «μπορεί να χρειαστεί να αρχίσουν να περικόπτουν μερικώς ή πλήρως συγκεκριμένες ομάδες καταναλωτών που έχουν εντοπίσει με προκαθορισμένη σειρά στα σχέδια έκτακτης ανάγκης τους».
Οι προσεγγίσεις για την προτεραιοποίηση αυτών των μεγάλων καταναλωτών (βιομηχανία) διαφέρουν μεταξύ κρατών-μελών.
Η Κομισιόν παρέχει κατευθυντήριες στα κράτη-μέλη προκειμένου να αποφασίσουν ποιους τομείς και προϊόντα θα προστατεύσουν στα εθνικά σχέδιά τους. Ειδικότερα τα κριτήρια προτεραιοποίησης σχετίζονται με:
- προϊόντα/υπηρεσίες που καλύπτουν βασικές ανάγκες,
- υγεία, ασφάλεια, διατροφή,
- διασυνοριακές αλυσίδες προμήθειας, δυνατότητες αντικατάστασης αερίου,
- προκαλούμενες ζημιές στις εγκαταστάσεις των βιομηχανιών από διακοπές κ.λπ.,
- οικονομικές παραμέτρους-εκτιμήσεις ανάλογα με το «βάρος» κάθε τομέα (π.χ. στο ΑΕΠ και στην απασχόληση).
Κλιμάκωση μέτρων
Η βασική αρχή πάντως είναι ότι οι περιορισμοί ροής αερίου, το δελτίο και οι περικοπές εκλαμβάνονται ως έσχατη λύση, όταν όλες οι άλλες επιλογές, όπως εναλλακτικές αλλαγής καυσίμου, έχουν εξαντληθεί, επιτρέποντας την εξισορρόπηση προσφοράς και ζήτησης σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Η διαχείριση γίνεται σε τρία κλιμακούμενα στάδια ανταπόκρισης σε μια σημαντική διαταραχή τροφοδοσίας σε επίπεδο Ε.Ε. Μετά το RePower EU του Μαΐου, από τις 20 Ιουλίου θα εισέλθουμε στο δεύτερο στάδιο, με όλα τα κράτη-μέλη να επιβάλλουν περικοπές στη ζήτηση. Το τρίτο στάδιο θα ενεργοποιηθεί με βάση τον κανονισμό για την ασφάλεια εφοδιασμού με αέριο, οπότε η Κομισιόν μπορεί να προχωρήσει σε κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης της Ε.Ε. Αυτό μπορεί να γίνει είτε σε επίπεδο Ε.Ε. είτε σε περιφερειακό για μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή που επηρεάζεται, κατόπιν αιτήματος ενός ή περισσότερων κρατών-μελών.
Σε σοβαρή κατάσταση έκτακτης ανάγκης, τα άμεσα συνδεδεμένα κράτη-μέλη έχουν την υποχρέωση να παράσχουν αλληλεγγύη το ένα στο άλλο, που θα υπόκειται σε δίκαιη αποζημίωση.
