Η σχέση της πρωτοβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της εκπαίδευσης μεταφράζεται σε σχέση δήμου και σχολικού κτηρίου, αφού το κράτος, με βάση τον ν. 1566, αναθέτει στους δήμους την ευθύνη για τη λειτουργία και την επισκευή των σχολείων (και μόνο αυτή).
Σε αυτό το πλαίσιο, ποιες πρωτοβουλίες θα μπορούσε να πάρει μια δημοτική αρχή για να κάνει αυτή τη σχέση δυναμική και δημιουργική;
Ο σχολικός χώρος και τα προβλήματά του
Ας δούμε λοιπόν το θέμα του σχολικού χώρου, αφού είναι κατεξοχήν αρμοδιότητα του δήμου.
Το περιβάλλον στο οποίο κινούνται τα παιδιά και περνούν ένα μεγάλο μέρος της ημέρας τους είναι ιδιαίτερα σημαντικό από παιδαγωγική άποψη γιατί επηρεάζει τις μαθησιακές διαδικασίες, αλλά επιπλέον επιδρά στη διαμόρφωση της συμπεριφοράς και στην κοινωνική ωρίμανση.
Ο χώρος έχει να κάνει με τα παιδιά, με τα δικαιώματα της παιδικής ηλικίας, αλλά και με τους εκπαιδευτικούς, την κοινότητα και τη γειτονιά γύρω από το σχολείο.
Ποια όμως είναι η κατάσταση σε σχέση με αυτό το θέμα, στα σχολεία σήμερα και ποια προβλήματα υπάρχουν;
Σχολικά κτήρια ακατάλληλα με βάση τη σύγχρονη σχολική αρχιτεκτονική ή με πολλές ελλείψεις: κακή αισθητική, απουσία πράσινου στην αυλή, έλλειψη αθλητικών υποδομών, μικρές αίθουσες και τόσα άλλα. Μεγάλη και άσκοπη κατανάλωση ενέργειας λόγω κακού σχεδιασμού, έλλειψης μόνωσης και μη αξιοποίησης εναλλακτικών μορφών ενέργειας.
Απουσία ή μεγάλες ελλείψεις εξειδικευμένου υποστηρικτικού προσωπικού που να παρέχει σίτιση, φύλαξη, καθαριότητα, ψυχολογική υποστήριξη, πρωτοβάθμια ιατρική περίθαλψη κ.λπ.
Μικρά περιθώρια παρέμβασης της σχολικής μονάδα στις αποφάσεις που αφορούν το σχολείο της, όπως αποτυπώνεται στις θεσμικές διαδικασίες: Με βάση τον "Καλλικράτη", σε κάθε δήμο υπάρχουν μόνο δύο σχολικές επιτροπές, μια για τα σχολεία της πρωτοβάθμιας και μια για τα σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (ενώ παλαιότερα στον δήμο Γαλατσίου, που γνωρίζω, υπήρχαν 18 σχολικές επιτροπές, περίπου μια για κάθε δύο σχολεία). Για δε τα παιδιά, δεν υπάρχει καμια πρόβλεψη για συμμετοχή, κάτι που θα τα έκανε να νιώσουν υπεύθυνα για τον χώρο, να συμμετέχουν, να σκεφθούν, να τον φροντίσουν και τελικά να τον αγαπήσουν.
Το σχολείο είναι ανοιχτό μόνο τις ώρες τυπικής λειτουργίας του και έτσι ένας δημόσιος χώρος σε μια πόλη που διαθέτει ελάχιστους παραμένει ανεκμετάλλευτος από την τοπική κοινότητα.
Η σχολική αυλή, ο μόνος υπαίθριος χώρος του σχολείου και ο πιο αγαπημένος των παιδιών, παραμένει αναξιοποίητος και παραμελημένος. Το μοντέλο της ασφαλτοστρωμένης αυλής που επικρατεί και θυμίζει περισσότερο άδειο parking δεν δίνει κανένα ερέθισμα στα παιδιά και περιορίζει τη μάθηση στη σχολική αίθουσα.
Αντιμετώπιση των προβλημάτων
Για να μπορέσει ένας δήμος να βελτιώσει την κατάσταση, χρειάζεται χρήματα, τα οποία λείπουν σήμερα. Πέρα από την υποχρηματοδότηση από την πλευρά του κράτους, το πώς άδειασαν τα ταμεία είναι κάτι που θα πρέπει να απασχολήσει τους δημότες του κάθε δήμου και να τους κινητοποιήσει.
Αλλά ακόμη και τώρα μια καλύτερη διαχείριση των πόρων που έχουν απομείνει, μια νέα ιεράρχηση των αξιών, που βάζει σε πρώτη προτεραιότητα τις ανάγκες των πολλών και όχι τα συμφέροντα των λίγων, αλλά και μια προσπάθεια για εξεύρεση και δημιουργία νέων εσόδων θα βοηθούσε σημαντικά.
Στον Δήμο Γαλατσίου π.χ. η απερχόμενη δημοτική αρχή σπατάλησε για τη δημιουργία ιστοσελίδας του δήμου το ποσό των 250.000 ευρώ (!!!), για το σύστημα παρακολούθησης των απορριμματοφόρων 450.000 ευρώ, για την ανακατασκευή (για πολλοστή φορά) της νησίδας της Βεΐκου 640.000 ευρώ, ενώ διέθεσε για χρηματικά βοηθήματα σε άπορους δημότες το ποσό μόλις των 140.000 ευρώ.
Είναι φανερό ότι τα χρήματα θα είχαν αξιοποιηθεί διαφορετικά αν το ζητούμενο ήταν το συμφέρον και οι ανάγκες των δημοτών.
Από την άλλη, υπάρχει το παράδειγμα της Δημοτικής Κίνησης Ενότητα Για την Ανατροπή στο Γαλάτσι με υποψήφιο δήμαρχο τον Σπύρο Παναγιώτου, που προτείνοντας ένα δημόσιο, οικολογικό και μικρής κλίμακας πρόγραμμα διαχείρισης των απορριμμάτων της πόλης, σε συνεργασία με ειδικούς επιστήμονες, δείχνει πώς μπορεί να επιτευχθεί ένα μεγάλο κέρδος για τον δήμο. (Τον πρώτο χρόνο λειτουργίας του συστήματος είναι δυνατό να επιτευχθούν ωφέλειες 300.000 ευρώ. Τον όγδοο χρόνο λειτουργίας οι ωφέλειες φθάνουν στα 9.700.000 ευρώ, δείτε λεπτομέρειες στην ιστοσελίδα enotitagalatsi.wordpress.com.).
Με μια διαφορετική πολιτική, που αφουγκράζεται τα προβλήματα του κόσμου και ψάχνει, ανακαλύπτει ή επινοεί τρόπους για να τα λύσει, θα μπορούσε:
* Να αντιμετωπισθεί το θέμα της σίτισης των άπορων μαθητών και η έλλειψη βοηθητικού προσωπικού.
* Να δημιουργηθεί εξειδικευμένο τμήμα υποστήριξης της Σχολικής μονάδας, στα πλαίσια της Τεχνικής Υπηρεσίας του δήμου, για να αντιμετωπίζονται άμεσα τα κτιριακά προβλήματα των σχολείων.
* Να γίνει ενεργειακή αναβάθμιση των σχολείων και χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για φωτισμό και θέρμανση.
* Να γίνουν προσβάσιμα και φιλικά όλα τα σχολεία σε άτομα με αναπηρίες
* Να ενισχυθεί η Κοινωνική Υπηρεσία ώστε να μπορεί να στηρίξει ουσιαστικά οικογένειες σε κρίση, μονογονεϊκές οικογένειες, παιδιά με τραυματικά βιώματα...
Πολλές άλλες ιδέες και προτάσεις μπορούν ακόμη να προστεθούν σ' αυτόν τον κατάλογο.
Υπάρχουν όμως και πράγματα που μπορούν να γίνουν με πολύ λίγα ή και καθόλου χρήματα.
Η φαντασία στην υπηρεσία του δήμου
Η δημοτική αρχή θα μπορούσε να φροντίσει τις σχολικές αυλές, να τους δώσει τη σημασία που τους αρμόζει και να φτιάξει ένα μικρό πάρκο σε κάθε σχολείο. Το παράδειγμα του αυτοδιαχειριζόμενου Πάρκου της οδού Ναυαρίνου, που έκλεισε ήδη πέντε χρόνια ζωής, δείχνει πως η φαντασία, η έμπνευση, η συμμετοχή και η συνεργασία μπορούν να πετύχουν μικρά θαύματα.
Μια σχολική αυλή με δέντρα και φυτά που θα φροντίζουν τα παιδιά, με graffiti και κατασκευές, θα μπορούσε να γίνει ο χώρος υποδοχής πολλών εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων. Η μαθησιακή διαδικασία γίνεται πιο ελκυστική και αποκτά άλλη δυναμική στον ανοιχτό χώρο της αυλής, ενώ τα παιδιά μαθαίνουν να λειτουργούν στον δημόσιο χώρο και να έρχονται σε μεγαλύτερη επαφή με την κοινότητα που περιβάλλει το σχολείο.
Ξεκλειδώνοντας τις πόρτες των σχολικών αυλών
Και μια αυλή με πράσινο, με ελαφρά στεγασμένους κάποιους υπαίθριους χώρος, με παγκάκια και εικαστικές κατασκευές, σε μια εποχή που δεν υπάρχουν ελεύθεροι χώροι και που οι δρόμοι είναι τόσο εχθρικοί για τα παιδιά, είναι κρίμα να κλείνει τις πόρτες της το μεσημέρι.
Ο δήμος, σε συνεργασία με τους Συλλόγους και τις ενώσεις γονέων θα μπορούσε να επιτρέπει την αξιοποίηση της αυλής αλλά και άλλων υποδομών του σχολείου, για να καλυφθούν οι ανάγκες παιδιών και ενηλίκων.
Ο χώρος του σχολείου είναι ιδανικός για να γίνουν μαθήματα αλληλεγγύης, αθλητικές δραστηριότητες, πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Επιτρέπει στη γειτονιά να συναντηθεί, να γνωριστεί, να διασκεδάσει, να συνεργαστεί.
Και ενώ το άνοιγμα των κτηρίων τις ώρες που δεν λειτουργούν τα σχολεία μπορεί να γίνει σχετικά εύκολα, αν υπάρχει η πολιτική βούληση, το όφελος για τα παιδιά, τη νεολαία, τις οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα, αλλά και όλη την ενεργό κοινότητα, μπορεί να είναι μεγάλο. Οι δε δυνατότητες αξιοποίησης μοιάζουν ανεξάντλητες.
Τα προβλήματα της εκπαίδευσης που δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του δήμου
... όπως οι απολύσεις εκπαιδευτικών, το κλείσιμο σχολείων, η κατάργηση εκπαιδευτικών τομέων, η σχολική αποτυχία, η μαθητική διαρροή, η διάδοση των φασιστικών ιδεών στον χώρο του σχολείου είναι πολλά και σοβαρά. Εδώ ο δήμος θα πρέπει να σταθεί αλληλέγγυος στο πλευρό των παιδιών, των γονιών και των εκπαιδευτικών και να αγωνιστούν όλοι μαζί για την υπεράσπιση του δικαιώματος μιας Παιδείας για όλους και όλες. Μιας δημόσιας Παιδείας που θα φτιάχνει ενεργούς πολίτες με προσόντα, ταλέντα, ικανότητες και εφόδια για να αντιμετωπίσουν την καθημερινότητά τους, αλλά και να την αλλάξουν.
* Η Ράνια Καλαντζή είναι εκπαιδευτικός, υποψήφια δημοτική σύμβουλος με τον συνδυασμό Ενότητα για την Ανατροπή στο Γαλάτσι με τον Σπ. Παναγιώτου
