Του Άρη Τόλιου*
Το (αβάσιμο) επιχείρημα
Ένα από τα πιο τετριμμένα αντεπιχειρήματα κυβερνώντων και κυρίαρχων ΜΜΕ απέναντι στην κοινωνική αντίδραση είναι οι αρνητικές επιδράσεις στον τουρισμό. Μάλιστα, η επιχειρηματολογία για το «τι θα γίνει με τον τουρισμό;» έχει και στοιχεία: κλειστά τα ξενοδοχεία του αθηναϊκού κέντρου, πτώση στον τουριστικό τζίρο της πόλης, κτλ.
Θα μπορούσαμε να αντιτάξουμε ότι
• η αεροπορική πρόσβαση στην Αθήνα είναι βασικά... αντιτουριστική, αφού το αεροδρόμιο της Αθήνας είναι το ακριβότερο μετά το Heathrow, ενώ η απουσία εθνικού αερομεταφορέα τροφοδοτεί το μονοπώλιο της Aegean
ή ότι
• τα μνημονιακά κυβερνητικά στελέχη δημοσίως καταστροφολογούν για την παραμονή της χώρας στο ευρώ, υπονοώντας πως όσοι επισκέπτονται την Ελλάδα κινδυνεύουν ανά πάσα στιγμή να... αποκοπούν από τον σύγχρονο πολιτισμό. Ωστόσο, ας επικεντρωθούμε στα δεδομένα της Αθήνας.
Μερικά χρήσιμα στοιχειά
1. Από την αρχή της κρίσης χρέους στην Ευρώπη και του Μνημονίου στην Ελλάδα, έχουν κλείσει 81 ξενοδοχεία, ενώ άλλα 8 έχουν κλείσει, αλλά δεν έχει λήξει η άδεια λειτουργίας τους. Αυτό μεταφράζεται σε 3.679 δωμάτια και 6.872 κλίνες λιγότερες σε σχέση με το 2008.
2. Το 2013, τα μικρά ξενοδοχεία (κυρίως 2* και 3* και σε μικρότερο βαθμό τα 4*) βίωσαν πτώση στη μέση τιμή δωματίου κατά 16,2% σε σχέση με το 2012 και άνω του 20% σε σχέση με το 2008.
3. Συνολικά, σε σχέση με το 2008, έχουν σημειωθεί απώλειες στη μέση πληρότητα καταλυμάτων κατά 20,2%, στη μέση τιμή δωματίου κατά 19,9% και του εσόδου ανά διαθέσιμο δωμάτιο κατά 36%.
4. Προφανώς, πρώτα θύματα αυτής της παρατεταμένης ύφεσης στην ξενοδοχία είναι τα μικρά ξενοδοχεία (2*, 3*, 4*), που βίωσαν μείωση σε τιμές και τζίρο. Δεν ισχύει όμως το ίδιο και για τα μεγάλα ξενοδοχεία – αντιθέτως, η μικρή αύξηση που σημειώθηκε το 2013 αφορούσε αποκλειστικά σχεδόν στα 5* και σε πολύ λιγότερο βαθμό, στα 4* ξενοδοχεία.
5. Ενδεικτικά, το «Μεγάλη Βρετάνια» αύξησε κατά 25% τα έσοδα του και κατά 10% την πληρότητα του το 2013 , το «King George» επαναλειτούργησε (η εκμετάλλευση και των δύο ανήκει στον όμιλο Λάμψα), ενώ ο όμιλος Δασκαλαντωνάκη εγκαινίασε φέτος νέο ξενοδοχείο στο κέντρο. Χρήσιμη σημείωση: το «Μεγάλη Βρετάνια» μείωσε το προσωπικό κατά 17,4% (από 465 σε 384 άτομα) στην πενταετία 2007 – 2012 και το 2013 αύξησε κατά 5% τη μέση τιμή δωματίου. Επίσης, ο όμιλος Λάμψα χρηματοδότησε με 1,5 εκ. τη μελέτη και τις εργασίες αναμόρφωσης προ εβδομάδων της Πλατείας Συντάγματος. Άγνωστο αν αυτό αποτελεί μια προεκλογική «χορηγία» είτε προς στον απερχόμενο δήμαρχο Καμίνη είτε προς την κυβέρνηση.
6. Αξίζει, βεβαίως, να σημειωθεί πως τα ξενοδοχεία πλήττονται από τις κυβερνητικές πολιτικές, αφού από τη μία, τα υψηλά επιτόκια (8-10%) που καταβάλουν στις τράπεζες για την αποπληρωμή των δανείων (που κυρίως κουβαλούν από τις ανακαινίσεις και επενδύσεις του 2004) και από την άλλη, ο Φόρος Ακίνητης Περιουσίας και το «χαράτσι» αποτελούν πραγματικό «κόλαφο» για επιχειρήσεις, ιδιαίτερα ευάλωτες στην εποχικότητα.
7. Τέλος, ενώ οι διεθνείς τουριστικές αφίξεις στην Ελλάδα αυξήθηκαν το 2013 κατά 13,2% (χωρίς ωστόσο αυτές να συνιστούν διανυκτερεύσεις ή να αποτυπώνονται κάπως στην κατανάλωση), η Αθήνα συνεχίζει να καταγράφει απώλειες κατά μισό εκατομμύριο επισκέπτες σε σχέση με το 2008, παρά τη μικρή αύξηση (2,5%) σε σχέση με το 2012. Βεβαίως, ακόμα και αυτή η μικρή αύξηση δε μπορεί να ιδωθεί εκτός πρίσματος κοινωνικών αναταραχών μέσα στο 2013 στις λεγόμενες «ανταγωνίστριες χώρες», όπως Αίγυπτος, Τουρκία (η Κωνσταντινούπολη σημείωσε απώλειες έως και 15,2%), κτλ.
Τα (βάσιμα) αντεπιχειρήματα
Καταρχάς, λοιπόν, βάσει στοιχείων, προκύπτει πως τα ξενοδοχεία της Αθήνας πλήττονται πρωτίστως από την κρίση παρά από άλλο παράγοντα. Η εκτίμηση απώλειας εσόδων της τάξης των 2,55 δις ευρώ για τον τουρισμό της πρωτεύουσας από τις αρχές της κρίσης (2008 - 09) είναι αποστομωτική για το «τις πταίει;». Οι δε επιπτώσεις της κρίσης (συμπίεση των λαϊκών εισοδημάτων σε Ελλάδα και Ευρώπη) ωθούν πρωτίστως τα μικρά ξενοδοχεία εκτός αγοράς και πυροδοτούν φαινόμενα συγκέντρωσης και μονοπωλίου, ενώ δεν προκύπτει κάποια άμεση συνάρτηση με τον αριθμό διαδηλώσεων, αφού το πλησιέστερο ξενοδοχείο στη Βουλή, το «Μεγάλη Βρετάνια» ζει την ευημερία των αριθμών!
Αν, ωστόσο, θεωρούνται... αντιτουριστικές οι διαδηλώσεις, τότε τι να πει κανείς για την (κατα)χρήση χημικών μέσων από τις δυνάμεις καταστολής τα τελευταία χρόνια, που έχει επιβαρύνει την ήδη μολυσμένη αθηναϊκή ατμόσφαιρα; Τι να πει κανείς για τον αναίτια συχνό περιορισμό της πρόσβασης στο κέντρο, που το μετατρέπει κυριολεκτικά σε υγειονομική ζώνη, άλλοτε μέσω αποκλεισμού σταθμών του ΜΕΤΡΟ και άλλοτε με απαγόρευση συναθροίσεων (π.χ. επισκέψεις Μέρκελ); Το κυριότερο: ποια απάντηση μπορεί να δώσει η Πολιτεία στις καταγγελίες για προσαγωγή και ξυλοδαρμό ανυποψίαστων τουριστών από τις αστυνομικές αρχές, με μόνο κριτήριο το χρώμα του δέρματος τους, στα πλαίσια της περσινής απαράδεκτης επιχείρησης «Ξένιος Δίας»;
Από την άλλη, μία πόλη βρώμικη, κακοφωτισμένη, με κακοσυντηρημένους τους δημόσιους χώρους της και αίσθηση εγκατάλειψης πρώτα και κύρια από την ίδια τη δημοτική αρχή δε χρειάζεται τον κατασταλτικό ζήλο των αρχών ή τα προβοκάτσια από δήθεν διαδηλωτές για να δυσφημηστεί τουριστικά. Και όσο απίστευτο και αν ακούγεται, δε χρειάζεται να έρχονται εκλογές, για να αποφασίζει ο δήμαρχος Αθήνας να αντικαταστήσει τα πλακάκια της Πλατείας Συντάγματος...
Πάντως, το κυριότερο σημείο είναι άλλο: κανείς δε θέλει να επισκέπτεται μια πόλη που βουλιάζει στην εξαθλίωση και ο κόσμος έχει το κεφάλι σκυφτό, μια πόλη εσωστρεφή και αντιπαραγωγική (σε υλικά και άυλα αγαθά), μια πόλη χωρίς ταυτότητα, χωρίς εκδηλώσεις και δρώμενα που να αναδεικνύουν την προσωπικότητα της, χωρίς κάποιο τουριστικό στίγμα που να τη διαφοροποιεί από άλλες πόλεις της Ευρώπης ή ακόμα και της Ελλάδας. Οι περισσότερες πρόσφατες μελέτες για τον αστικό τουρισμό συμφωνούν ότι ο σύγχρονος τουρίστας – ακόμα και ο «τουρίστας πολυτελείας» - επιδιώκει να ξεφεύγει από τα στενά όρια του ξενοδοχείου και να ενσωματώνεται στην κοινωνική ζωή μιας πόλης. Μια Αθήνα δημοκρατική, ειρηνική, ζωηρή, σε διαρκή πολιτιστική και πολιτισμική κίνηση, πρωτίστως για τους ίδιους τους κατοίκους της, θα μπορούσε να αποτελεί τουριστικό σημείο αναφοράς παγκοσμίως - ιδιαίτερα με τους τουριστικούς πόρους που διαθέτει.
Το συμπέρασμα
Συμπερασματικά, ο τουρισμός στην Αθήνα έχει σαρωθεί βασικά από τις μνημονιακές πολιτικές, που έχουν την μετατρέψει από μια εν δυνάμει πολιτιστική – τουριστική μητρόπολη σε μια πόλη με χαμηλό επίπεδο συλλογικής έκφρασης και πολιτισμικής ταυτότητας και εν τέλει, σε έναν δορυφοροποιημένο «φτωχό συγγενή» των τουριστικών εξελίξεων. Όσο για τους υποψήφιους φιλομνημονιακούς δημάρχους, τους ακούσαμε να σκίζουν τα ιμάτια τους για την τουριστική αναγέννηση της Αθήνας, να δίνουν χειραψίες με επικεφαλείς τουριστικών συνδέσμων, να μπερδεύουν το ρόλο του δημάρχου με του ταξιδιωτικού ατζέντη, να προτείνουν μικτή χρήση για στρατιωτικά αεροδρόμια του λεκανοπεδίου, εώς και να προτείνουν να μεταφερθεί το τζαμί εκτός πόλης – πόλο έλξης, παρεμπιπτόντως, για τους Άραβες τουρίστες που τόσο επιθυμεί η υπουργός Τουρισμού. Όμως, κανείς δεν έθιξε τα καυτά ζητήματα, που αφ' ενός πλήττουν τον κλάδο και αφ΄ετέρου κάνουν την Αθήνα δυσπρόσιτη.
* Συντονιστής του τμήματος Τουρισμού του ΣΥΡΙΖΑ και υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος με την «Ανοιχτή Πόλη».
