Στη χώρα μας υπήρξε για δεκαετίες -και δυστυχώς συνεχίζει να υπάρχει- πλήρης σύγχυση ως προς το τι είναι νόμιμο, θεσμοθετημένο, θεμιτό, ιδεατό, λογικό, πρακτικό ή ηθικό. Η σύγχυση αυτή καλλιεργήθηκε συστηματικά από την πολιτεία, μέσω της συνεχούς αλλαγής του νομοθετικού πλαισίου και της έκδοσης αναρίθμητων υπουργικών αποφάσεων, Προεδρικών Διαταγμάτων και εγκυκλίων. Εντάθηκε από την αδυναμία οργάνωσης της δημόσιας διοίκησης και της δικαστικής λειτουργίας με τρόπο τέτοιον που να εξυπηρετεί αποτελεσματικά τις ανάγκες της κοινωνίας.
Τέλος, εμείς οι πολίτες εθιστήκαμε σε αυτό το τοπίο θολούρας και αντί, να κυνηγάμε τα δικαιώματά μας, ακολουθούμε προσωπικές και ατομοκεντρικές πρακτικές, συγχέοντας το νόμιμο με το επιθυμητό, προκρίνοντας τη διαφθορά ως το πιο αποτελεσματικό μέσο επιτυχίας των σκοπών μας και την παραοικονομία ως μέσο πλουτισμού και συναλλαγών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο σύγχυσης -και πλέον με τη συνδρομή των δανειστών και του φόβου- το κράτος αθετεί σημαντικές του υποχρεώσεις γνωρίζοντας πως η πολυδαίδαλη λειτουργία της Δικαιοσύνης και της δημόσιας διοίκησης, η ανασφάλεια των πολιτών αλλά και η δύναμη της αδράνειας θα το προστατεύσουν.
Με αυτόν λοιπόν τον τρόπο η παθολογία η οποία ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για τη σημερινή κατάσταση όχι μόνο δεν αλλάζει αλλά επιβραβεύεται. Σαφές παράδειγμα αποτελεί η κατάσταση με τους λεγόμενους "αδιόριστους" καθηγητές των ΑΕΙ. Σε προηγούμενα άρθρα μου ("Αυγή" στις 5 Αυγούστου 2011, "Καθημερινή" στις 11 Μαΐου 2013) έχω αναφερθεί τόσο στην ηθική διάσταση του ζητήματος (ηθική όσον αφορά τη μετά τον διορισμό περίοδο), όσο και στη νομική διάσταση.
Θέλω να επαναλάβω πως με βάση την κείμενη νομοθεσία (από το 2007 έως τώρα) οι διορισμοί των καθηγητών πανεπιστημίου γίνονται με πράξεις των οικείων πρυτάνεων (που δημοσιεύονται σε ΦΕΚ), ενώ οι εκάστοτε υπουργοί Παιδείας απλώς εκτελούν έλεγχο νομιμότητας (εντός ρητών χρονικών ορίων). Φυσικά τα κονδύλια απελευθερώνονται από το υπουργείο Οικονομικών. Με βάση τα πιο πάνω, όσοι θεωρούμαστε "αδιόριστοι" στην πραγματικότητα είμαστε διορισμένοι, καθώς για όλους υπάρχει το πρυτανικό έγγραφο διορισμού.
Σε πρόσφατη απάντησή του σε σχετική ερώτηση βουλευτών ο νυν υπουργός Παιδείας μας ενημέρωσε ωμά και ανενδοίαστα πως «ο διορισμός ενός νέου καθηγητή Πανεπιστημίου συνιστά μία σύνθετη διοικητική διαδικασία, της οποίας ο χρόνος ολοκλήρωσης δεν προσδιορίζεται με καταληκτικές προθεσμίες» και πως η προέγκριση των κονδυλίων διορισμού (δηλαδή η μισθοδοσία) που αναφερόταν στην προκήρυξη των θέσεων διαρκούσε μόνο για ένα χρόνο και πως δεν ήταν δεσμευτική για το υπουργείο.
Με άλλα λόγια ένας υπουργός της κυβέρνησης η οποία έχει δεσμευτεί να «αλλάξει την Ελλάδα» και να κάνει το Δημόσιο πιο αποτελεσματικό αλλά και αξιόπιστο μας ενημερώνει όλους (άρα και τους επίδοξους επενδυτές στην Κίνα ή αλλού;) πως η δημόσια διοίκηση είναι τόσο άχρηστη ή πονηρή ώστε δεν μπορεί να προσδιορίσει (ούτε μετά από 3 χρόνια καθυστέρησης) τον χρόνο ολοκλήρωσης ενός διορισμού καθηγητή πανεπιστημίου. Επίσης διαλαλεί πως οι προκηρύξεις θέσεων των πανεπιστημίων έγιναν με μία αρχική βραχύβια δέσμευση της κυβέρνησης -και ιδίως του οικονομικού επιτελείου-, η οποία όμως είναι αμφίβολο εάν θα τηρηθεί.
Τα επιχειρήματα του υπουργού εκτός από εξοργιστικά και αποκαλυπτικά της αδυναμίας της κυβέρνησης να υποστηρίξει στην πράξη τις διακηρύξεις της, πιστεύω πως είναι και νομικώς αβάσιμα. Θεωρώ πως τουλάχιστον με βάση το ευρωπαϊκό κεκτημένο δεν μπορεί να θεωρείται έγκυρη η οποιαδήποτε διάταξη δεν εμπεριέχει κάποια ρητή ή έστω λογική χρονική δέσμευση. Δηλαδή δεν μπορεί το Δημόσιο να επικαλείται την απουσία σαφούς διατύπωσης για να αναβάλλει την «ολοκλήρωση του διορισμού» (λόγια του υπουργού που ενισχύουν τη θέση μου πως είμαστε διορισμένοι) επ' αόριστον.
Είμαι σίγουρος πως, εάν αυτό φτάσει είτε στο ΣτΕ είτε στα ευρωπαϊκά δικαστήρια, τότε θα υπάρξουν κυρώσεις και αν μη τι άλλο ανατροπή της παρακώλυσης της διαδικασίας. Δεν μπορεί το δημόσιο να κατακρατεί μισθούς και ασφαλιστικές εισφορές για πάντα (με βάση την απάντηση του υπουργού οι διορισμοί μπορεί να ολοκληρωθούν και σε 20 χρόνια, ή και να ανατραπούν, χωρίς καμία αιτιολογία). Δεν μπορεί το Δημόσιο να απαγορεύει σε διορισμένους εκπαιδευτικούς και ερευνητές να αναλάβουν τα καθήκοντά τους επ' αόριστον.
Τέλος, δεν μπορεί το Δημόσιο να σε προσλαμβάνει σε μία βαθμίδα και να σε διατηρεί αναγκαστικά σε αυτήν τη βαθμίδα για 5, 10, 15 χρόνια, μέχρι να αποφασίσει πως η διαδικασία μπορεί να προχωρήσει. Και όλα αυτά χωρίς συγκεκριμένη νομοθετική ρύθμιση, απλώς διότι ο νόμος δεν προβλέπει χρονικούς περιορισμούς σε μία «τόσο περίπλοκη διοικητική διαδικασία» (μας ακούνε στην Κίνα οι επενδυτές;).
Τέλος, όμως, πρέπει να τονίσω πως η παραπάνω ακραία και απαράδεκτη κατάσταση βασίζεται στη χρονίως καλλιεργειθήσα σύγχυση, μέσα στην οποία οι πολίτες αγνοούν ουσιαστικά δικαιώματά τους και περιμένουν μία ευνοϊκή ρύθμιση από το κράτος (εδώ περιμένουν πότε ο υπουργός θα προχωρήσει -σε δικό του χρόνο- τη διαδικασία), αλλά και το κράτος συστηματικά αγνοεί την κείμενη νομοθεσία και "κάνει ό,τι του αρέσει" χωρίς καμία αιτιολογία, σαφή απόφαση αλλά και χωρίς καμία επίπτωση! Πρόκειται περισσότερο για οθωμανικό τύπο διοίκησης, με τον σουλτάνο ελέω θεού ρυθμιστή των ζητημάτων!
Φαίνεται όμως πως και οι πανεπιστημιακοί έχουν εθιστεί σε αυτές τις καταστάσεις. Δεν μπορώ εξάλλου να ξεχάσω πως η διαδικασία εκλογής μου διήρκεσε ένα χρόνο, ενώ ήμαστε μόνο δύο υποψήφιοι. Σου λέει και ο υπουργός «αυτοί μάλλον δεν το χρειάζονται και πολύ, γιατί να ασχοληθώ;». Αφήστε που δεν έχω καμία ενημέρωση για το κατά πόσο οι οικείοι πρυτάνεις έχουν προσπαθήσει να δημοσιεύσουν τους διορισμούς και εάν τα νομικά συμβούλια των ΑΕΙ έχουν γνωμοδοτήσει πως πράγματι η διαδικασία διορισμού νέων καθηγητών μπορεί να ολοκληρωθεί και μέσα σε 20 χρόνια, αρκεί αυτό να θέλει η κυβέρνηση.
Από την ηθελημένη αδράνεια της πολιτείας στην άθελη, αλλά βαθιά ριζωμένη στο υποσυνείδητο, αδράνεια των πανεπιστημιακών.
* Ο Ηλίας Καζάνης είναι ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, αδιόριστος λέκτορας.
