Τα δύο πρόσφατα περιστατικά στις Σκουριές, ο σοβαρός τραυματισμός εργαζόμενου στα μέσα Μαρτίου και ο θάνατος 63χρονου εργαζόμενου τέλη Μαΐου, επανέφεραν στο προσκήνιο τη συζήτηση για την υγεία και την ασφάλεια στους χώρους εργασίας. Ιδιαίτερα στο κατασκευαστικό τμήμα του έργου, όπου απασχολούνται εκατοντάδες εργαζόμενοι σε εργολαβικές εταιρείες που έχουν αναλάβει τμήματα της κατασκευής των υποδομών του μεταλλείου, συνδικαλιστικοί φορείς και εργαζόμενοι επισημαίνουν εδώ και καιρό προβλήματα που σχετίζονται με την εντατικοποίηση της εργασίας, τα διευρυμένα ωράρια, την ηλικία πολλών εργαζομένων και την επάρκεια των ελεγκτικών μηχανισμών.
Αφορμή για την αναζωπύρωση της συζήτησης αποτέλεσε αρχικά ο σοβαρός τραυματισμός εργαζόμενου σε εργολαβική εταιρία. Σύμφωνα με καταγγελίες των Σωματείων Μεταλλωρύχων και Οικοδόμων, το ατύχημα συνέβη όταν δύο συνεργεία εργάζονταν ταυτόχρονα στην ίδια περιοχή, το ένα πάνω και το άλλο κάτω από πλαγιά, δημιουργώντας συνθήκες για πτώση βράχων. Τμήμα των βράχων που αποκολλήθηκε χτύπησε τον εργαζόμενο, ο οποίος τραυματίστηκε σοβαρά και εξακολουθεί να νοσηλεύεται στο νοσοκομείο. Λίγο καιρό αργότερα, ένας 63χρονος οδηγός μηχανήματος βαρέως τύπου, επίσης εργαζόμενος σε εργολαβική εταιρεία, άφησε την τελευταία του πνοή ύστερα από ανακοπή. Παρότι ο θάνατός του αποδόθηκε σε παθολογικά αίτια, το περιστατικό άνοιξε εκ νέου τη συζήτηση για τις συνθήκες εργασίας στο έργο. Συνδικαλιστικοί φορείς ανέδειξαν ότι ο εργαζόμενος «δούλευε για μήνες 10 ώρες την ημέρα, πολλές φορές 6 μέρες τη βδομάδα, ακόμα και σε αυτήν την ηλικία», ενώ συνέδεσαν το περιστατικό με τις εξαντλητικές συνθήκες που επικρατούν στο εργοτάξιο.
«Δεν πέφτουμε από τα σύννεφα»
Μέσα από τα δύο αυτά περιστατικά αναδεικνύονται ζητήματα που οι εργαζόμενοι του κλάδου θέτουν διαχρονικά. Το πρώτο αφορά την εντατικοποίηση της εργασίας και τα διευρυμένα ωράρια. Ο πρόεδρος του Σωματείου Υπογείων Στοών Μεταλλείων Κασσάνδρας Γιάννης Μάλαμας περιγράφει στην ΑΥΓΗ της Κυριακής ότι στο εργολαβικό κομμάτι του έργου επικρατούν συχνά συνθήκες 10ωρης, 11ωρης ή και 12ωρης απασχόλησης, κάτι που, όπως σημειώνει, επιβαρύνει σημαντικά τους εργαζόμενους. Το δεύτερο αφορά την ηλικία μέρους του προσωπικού. Παρότι, όπως επισημαίνει ο ίδιος, η νομοθεσία πια επιτρέπει την απασχόληση έως και 13 ώρες, η συνθήκη αυτή καθίσταται ακόμη πιο πιεστική, ειδικά όταν μιλάμε για εργαζόμενους άνω των 60 ετών που εξακολουθούν να εργάζονται είτε επειδή δεν έχουν συμπληρώσει τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης είτε διότι κάνουν χρήση του νέου νομικού πλαισίου για την απασχόληση συνταξιούχων καθώς το εισόδημά τους δεν επαρκεί.
Για τους εργαζόμενους, πάντως, τα πρόσφατα περιστατικά δεν ήρθαν ως κεραυνός εν αιθρία. Το Επαγγελματικό Σωματείο Μεταλλωρύχων Υπογείων Στοών Μεταλλείων Κασσάνδρας σε ανακοίνωση που εξέδωσε αμέσως μετά τον τραυματισμό του Μαρτίου ανέφερε ότι «δεν πέφτουμε από τα σύννεφα», υπενθυμίζοντας πως είχε ήδη προειδοποιήσει για τους κινδύνους που δημιουργούνται στο έργο. «Τα παρ’ ολίγον (σ.σ. ατυχήματα) και τα μικροατυχήματα στο έργο στις Σκουριές είναι σχεδόν καθημερινά και από τύχη δεν έχει συμβεί ακόμα κάτι χειρότερο» ανέφερε τότε χαρακτηριστικά.
Επαγγελματικές ασθένειες: ένα αθέατο ζήτημα
Πέρα όμως από τα εργατικά ατυχήματα, οι εργαζόμενοι θέτουν και ένα ακόμη ζήτημα: εκείνο των επαγγελματικών ασθενειών. Σύμφωνα με τον κ. Μάλαμα, το θέμα απασχολεί έντονα τους εργαζόμενους, οι οποίοι ζητούν την επίσημη καταγραφή τέτοιων περιστατικών. Όπως υποστηρίζει, παρότι οι επαγγελματικές ασθένειες αποτελούν διαχρονικό πρόβλημα σε βαριές και απαιτητικές εργασίες, δεν καταγράφονται επίσημα με τρόπο που να αποτυπώνει την πραγματική έκταση του προβλήματος.
Αποδυναμωμένοι ελεγκτικοί μηχανισμοί
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφορά και τους ελέγχους στους χώρους εργασίας. Η Ομοσπονδία Οικοδόμων Ελλάδας έχει καταγγείλει την ουσιαστική αποδυνάμωση της Επιθεώρησης Εργασίας και των ελεγκτικών μηχανισμών, υποστηρίζοντας ότι η υποστελέχωση των υπηρεσιών δυσχεραίνει την αποτελεσματική εποπτεία των συνθηκών εργασίας. Αντίστοιχα, ο πρόεδρος του Σωματείου Υπογείων Στοών αναφέρει ότι εκκρεμούν καταγγελίες που έχουν υποβληθεί εδώ και μήνες, ενώ σημειώνει πως η Επιθεώρηση Μεταλλείων Βορείου Ελλάδος λειτουργεί με εξαιρετικά περιορισμένο προσωπικό για το εύρος των αρμοδιοτήτων που καλείται να καλύψει. Παράλληλα, η Ομοσπονδία Μεταλλωρύχων Ελλάδας έχει επισημάνει ότι έχει απευθυνθεί στα αρμόδια υπουργεία ζητώντας μέτρα για την προστασία των εργαζομένων, χωρίς -όπως αναφέρει- να υπάρξει μέχρι σήμερα ουσιαστική ανταπόκριση. Μετά το ατύχημα του Μαρτίου ζήτησε από την Επιθεώρηση Μεταλλείων Βορείου Ελλάδος να προχωρήσει στις απαραίτητες διαδικασίες καταγραφής του συμβάντος και να επιβάλει την εφαρμογή μέτρων ασφάλειας για την προστασία της ζωής των εργαζομένων.
Διεκδικήσεις και παρεμβάσεις προς το κράτος
Οι διεκδικήσεις που θέτουν οι εργαζόμενοι κινούνται σε πολλά επίπεδα. Όπως αναφέρει ο κ. Μάλαμας, βασική διεκδίκηση αποτελεί η μείωση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης στον κλάδο, καθώς οι εργαζόμενοι θεωρούν ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να παραμένει κανείς σε τόσο απαιτητικές συνθήκες εργασίας μέχρι τα σημερινά όρια ηλικίας. Παράλληλα, ζητούν την ενίσχυση της Επιθεώρησης Μεταλλείων και της Επιθεώρησης Εργασίας με περισσότερο προσωπικό, υποστηρίζοντας ότι οι υπάρχουσες υπηρεσίες δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες ελέγχου μιας περιοχής με τόσο έντονη μεταλλευτική δραστηριότητα. Στο ίδιο πλαίσιο θέτουν και το αίτημα δημιουργίας Επιθεώρησης Μεταλλείων στη Χαλκιδική. Εκφράζουν δε την αντίθεσή τους στο νέο πλαίσιο που προβλέπει τη συμμετοχή ιδιωτών επιθεωρητών εργασίας, υποστηρίζοντας ότι ο έλεγχος της τήρησης των κανόνων υγείας και ασφάλειας πρέπει να ασκείται από δημόσιους ελεγκτικούς μηχανισμούς. Την ίδια στιγμή, επισημαίνει ότι οι καταγγελίες και οι παρεμβάσεις των εργαζομένων προς τις αρμόδιες Αρχές συνεχίζονται, με στόχο τόσο τη διερεύνηση των αιτιών των ατυχημάτων όσο και την ουσιαστική βελτίωση των συνθηκών εργασίας.
Η δύναμη της συλλογικής δράσης
Οι εργαζόμενοι επισημαίνουν ότι τα ζητήματα αυτά έχουν ήδη τεθεί επανειλημμένα προς την Πολιτεία και τα αρμόδια υπουργεία, προκειμένου να προχωρήσουν οι αναγκαίες αλλαγές. Δηλώνουν επίσης ότι θα συνεχίσουν να αναδεικνύουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στους χώρους εργασίας, ακόμη και όταν αυτό προκαλεί αντιδράσεις. Όπως υπογραμμίζουν, η εμπειρία προηγούμενων κινητοποιήσεων έχει δείξει ότι μόνο μέσα από τη συλλογική δράση και τη συσπείρωση στα σωματεία μπορούν να διαμορφωθούν καλύτερες συνθήκες εργασίας και να ληφθούν μέτρα που θα συμβάλουν στην αποτροπή νέων ατυχημάτων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η πολυήμερη απεργιακή κινητοποίηση του 2024 στην Ελληνικός Χρυσός, όταν οι εργαζόμενοι αντέδρασαν στην πρόταση για 12ωρη εργασία και κατάφεραν να αποσυρθούν αυτοί οι σχεδιασμοί.
