Με τα αποτελέσματα της ιατροδικαστικής εξέτασης και τα πιστοποιητικά θανάτου των 15 νεκρών στη Χίο να επιβεβαιώνουν τις αρχικές εκτιμήσεις περί βαρύτατων τραυματισμών, κρανιοεγκεφαλικών και θωρακικών κακώσεων ως αποτέλεσμα σφοδρής σύγκρουσης, η πλήρης διαλεύκανση της τραγωδίας ώστε να εξακριβωθεί κάτω από ποιες συνθήκες σημειώθηκε το δυστύχημα προκύπτει επιτακτική. Βασικό ερώτημα προς απάντηση είναι το ποιο από τα δύο σκάφη ανέπτυξε ταχύτητα και «καρφώθηκε» στο άλλο. Γιατί τα όσα φέρεται να έχει καταθέσει ο κυβερνήτης του ταχύπλοου του Λιμενικού, ότι δηλαδή τα δύο σκάφη έπλεαν παράλληλα με μεγάλη ταχύτητα και κάποια στιγμή ο χειριστής του φουσκωτού έχασε τον έλεγχο και χτύπησε στο σκάφος, αντικρούουν οι μαρτυρίες των διασωθέντων, οι οποίοι ισχυρίζονται πως το σκάφος του Λιμενικού Σώματος ανέπτυξε ταχύτητα και εμβόλισε τη βάρκα.
Η κυβέρνηση συνεχίζει να αντιμετωπίζει το θέμα με πολιτικούς όρους, βάζοντας «απέναντι» αντιπολίτευση και φορείς που ζητούν να πέσει άπλετο φως στην υπόθεση και να μείνει ανεπηρέαστη η διαδικασία της διερεύνησης. Τόσο οι υπουργοί Ναυτιλίας Β. Κικίλιας και Μετανάστευσης Θ. Πλεύρης, οι οποίοι σήκωσαν το βάρος της κυβερνητικής γραμμής στον δημόσιο διάλογο, όσο και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, πέραν του ότι υιοθετούν τη θέση του Λιμενικού, συνεχίζουν να χρεώνουν αντεθνικά κίνητρα σε όποιον αναζητεί την αλήθεια.
Μάλιστα, στις τελευταίες τηλεοπτικές εμφανίσεις του ο Θ. Πλεύρης ανέφερε πως «τα κόμματα της Αριστεράς δεν τα ενδιαφέρει η αλήθεια, αλλά τους ενδιαφέρει μόνο να συκοφαντήσουν το ελληνικό Λιμενικό, επιδιώκοντας να ωφεληθούν πολιτικά». Ο υπουργός επέκτεινε την επίθεσή του στρεφόμενος κατά των δικηγόρων του φερόμενου ως διακινητή, τους κ. Αλέξη Γεωργούλη και Δημήτρη Χούλη. «Εγώ είδα ότι πήγε με δύο δικηγόρους. Συνήθως, αυτοί που είναι φουκαράδες τούς ορίζει το δικαστήριο συνήγορο. Γκούγκλαρα ότι ο ένας από τους δύο δικηγόρους είναι και μέλος σε ΜΚΟ για τα δικαιώματα των προσφύγων και μεταναστών. Υπάρχει, λοιπόν, μια ΜΚΟ που πάει να κατηγορήσει το Λιμενικό, καθώς στην υπερασπιστική τους γραμμή την ευθύνη τη ρίχνουν εκεί».
Από την πλευρά του, ο φερόμενος ως διακινητής δηλώνει πως είναι αθώος και ζητά μέσω των δικηγόρων του την άρση των τηλεφωνικών απορρήτων των κινητών των λιμενικών και να διενεργηθεί πραγματογνωμοσύνη από ανεξάρτητο ειδικό πραγματογνώμονα για το δυστύχημα.
Η Ευρώπη παρακολουθεί στενά
Το ενδιαφέρον είναι μεγάλο, όμως, και από πλευράς Κομισιόν, με τον εκπρόσωπο Μάρκους Λάμερτ να δηλώνει ότι οι Βρυξέλλες παρακολουθούν τις εξελίξεις της έρευνας, η ευθύνη της οποίας ανήκει αποκλειστικά στις ελληνικές Αρχές. Και πρέπει να θεωρείται δεδομένο, υπό την πίεση της κοινής γνώμης αλλά και το βάρος των επαναλαμβανόμενων καταγγελιών για την εφαρμογή μεθόδων βίαιης επαναπροώθησης, πως η Κομισιόν θα επανέλθει ζητώντας ενημέρωση για την πορεία των ερευνών. Προς αυτή την κατεύθυνση και η ερώτηση που κατέθεσαν ευρωβουλευτές της Αριστεράς, των Πρασίνων και των Σοσιαλιστών σχετικά με την εφαρμογή του Ενωσιακού και Διεθνούς Δικαίου για τη μετανάστευση και το άσυλο στις περιπτώσεις των επαναπροωθήσεων, τον ρόλο της Frontex στο τραγικό περιστατικό. «Δεδομένου ότι η λέμβος βρισκόταν εντός ελληνικών χωρικών υδάτων, μπορεί η Επιτροπή να διευκρινίσει εάν, βάσει του ισχύοντος ενωσιακού κεκτημένου για τη μετανάστευση και το άσυλο, οι αρμόδιες Αρχές φύλαξης συνόρων των κρατών μελών δικαιούνται να παρεκκλίνουν από την αρχή της μη επαναπροώθησης (non-refoulement) και να προβαίνουν σε επαναπροωθήσεις αιτούντων άσυλο στη θάλασσα;» σημειώνεται στην ερώτηση, που από ελληνικής πλευράς υπογράφουν οι Κώστας Αρβανίτης και Έλενα Κουντουρά.
Γιατί «οι βάρβαροι ήσαν μια κάποια λύσις»
Του Δημήτρη Χούλη*
Η επικράτηση της Ακροδεξιάς στον δυτικό «πολιτισμένο» κόσμο δεν έγινε από τη μια στιγμή στην άλλη. Σταδιακά, βήμα βήμα, λέξη λέξη, μέσα από δελτία ειδήσεων, μέσα κοινωνικής δικτύωσης και καθημερινές κουβέντες στον δρόμο και το καφενείο συνηθίσαμε σε έναν λόγο που, ενώ δεν έχει κάτι εμφανώς προσβλητικό, οδηγεί στην απανθρωποποίηση συγκεκριμένων κατηγοριών ανθρώπων. Η λέξη «λαθρομετανάστης», που είχε χαθεί στο περιθώριο του δημόσιου λόγου, επανέρχεται δυναμικά σε επίσημα νομοσχέδια του κράτους και στα υπουργικά έδρανα της Βουλής. Οποιαδήποτε προσπάθεια να αθωωθεί η λέξη μέσω ετυμολογικών ερμηνειών αγνοεί τον σκοπό της, ο οποίος είναι ξεκάθαρα να μειώσει την αξία του ατόμου στο οποίο αναφέρεται, να το κάνει κάτι λιγότερο από άνθρωπο, κάποιον που δεν πειράζει και αν πεθάνει. Το ίδιο συμβαίνει και με την εθνικότητα δίπλα από την εκάστοτε ποινική κατηγορία. Ο ξένος γίνεται εγκληματίας και μαζί του όσοι προέρχονται από την ίδια χώρα. Το δηλητήριο έχει μπει βαθιά στον οργανισμό της κοινωνίας ώστε να λέμε «τι πιο σύνηθες να συμβεί» στην είδηση ότι Αλβανός οπλοφορούσε.
Στο τραγικό ναυάγιο της Χίου, ένα ακόμη έγκλημα στα σύνορα της Ευρώπης, χάθηκαν 15 άνθρωποι. Αλλά ήταν ξένοι και, επομένως, η κοινωνία το υποδέχθηκε σαν κάτι σχεδόν φυσιολογικό, σαν να μην χάθηκαν άνθρωποι αλλά απλά νούμερα, απλά μία ακόμη είδηση που καταναλώσαμε και αποβάλαμε σαν κάτι φυσιολογικό. Και μαζί με αυτούς, ένας άνθρωπος κινδυνεύει να περάσει τη ζωή του στη φυλακή για ένα έγκλημα που δεν έκανε, αλλά για το οποίο έχει ήδη καταδικαστεί σε ζωντανή μετάδοση από τα πλέον επίσημα χείλη. Η εθνικότητά του είναι ένα ακόμη επιβαρυντικό στοιχείο. Και έτσι, διαλύοντας κάθε έννοια τεκμηρίου αθωότητας, παρελαύνει σε όλα τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης ως ο «Μαροκινός διακινητής», ένας άνθρωπος χωρίς όνομα, οικογένεια, φίλους και όνειρα. Απλώς, εθνικότητα και ιδιότητα και «μάλιστα ιδιότητα ενός κακού προσώπου ενός ανθρώπου με μικρότερη αξία από εμάς».
Το ίδιο βέβαια ισχύει και για τους 15 που έχασαν τη ζωή τους και για όσους επέζησαν με τραύματα ανεξίτηλα στο σώμα και την ψυχή τους. Όλοι αυτοί είναι άνθρωποι με ονόματα, οικογένειες και όνειρα που μπαίνουν σε απίστευτους κινδύνους για να τα πραγματοποιήσουν, με βασικότερο όνειρο όλων μια ζωή με ασφάλεια. Και αυτό το όνειρο τους το στέρησαν ένα μίλι μακριά από την ευρωπαϊκή «ασφάλεια». Για όλους αυτούς έπρεπε να διαδηλώνουμε και να θρηνούμε σαν να ήταν δικοί μας άνθρωποι. Γιατί ήταν δικοί μας. Ήταν οι παππούδες μας και, δυστυχώς, σύντομα μπορεί να είναι και τα παιδιά μας.
Οι λεπτομέρειες της δικογραφίας έχουν μικρή σημασία στο σημείο αυτό. Αθώος ή ένοχος θα αποφασίσει η Δικαιοσύνη και είναι καθήκον όλων μας (αλλά όλων μας) να την αφήσουμε να πράξει το έργο της ανενόχλητη από πιέσεις, παρεμβάσεις πολιτικές σκοπιμότητες. Και οφείλουμε να απαιτήσουμε τα ανωτέρω γιατί είναι κρίσιμο για τη χώρα μας να μην χαθεί εντελώς η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.
Επίσης, οι λεπτομέρειες του δυστυχήματος δεν είναι θέμα για ένα άρθρο ή για τις ειδήσεις, καθώς και αυτές αποτελούν αντικείμενο δικαστικής διερεύνησης και, ελπίζουμε, ανεξάρτητης και αντικειμενικής έρευνας από το Ναυτοδικείο. Και τούτο όχι από κάποιο πείσμα ή από μίσος για την πατρίδα μας και το Λιμενικό αλλά γιατί αφενός η λογοδοσία των κρατικών οργάνων είναι κατεξοχήν χαρακτηριστικό δημοκρατικών κρατών και αφετέρου ο εντολέας μας κατηγορείται και για πρόκληση ναυαγίου από το οποίο προήλθαν θάνατοι. Επομένως, το ποιος προκάλεσε το ατύχημα είναι ιδιαιτέρως σημαντικό θέμα για την υπεράσπιση, αλλά όχι για τον δημόσιο διάλογο - τουλάχιστον όχι αυτή τη στιγμή.
Τι είναι όμως σημαντικό σαν είδηση; Κατά την ταπεινή μου άποψη, είναι το γεγονός ότι καθημερινά πνίγονται στις ακτές μας άνθρωποι. Όχι λάθρο, όχι εισβολείς αλλά άνθρωποι. Και τούτο συμβαίνει εδώ και 11 χρόνια και κάποτε πρέπει να σταματήσουμε να το ανεχόμαστε. Μου είναι δύσκολο να καταλάβω τι το ξεχωριστό είχε το ναυάγιο της Χίου (ή καλύτερα το έγκλημα της Χίου) ή το έγκλημα της Πύλου σε σχέση με την είδηση ότι πνίγηκε ένας στη Σάμο στις 18/12/2025 ή ότι σκοτώθηκε από προπέλα ένα πεντάχρονο παιδί πάλι στη Σάμο σε προσφυγική άφιξη στις 5/12/2025 -και πάλι λόγω της καταδίωξης- ή 8 νεκροί σε ναυάγιο πάλι στη Σάμο στις 25/11/2024 ή 4 νεκροί πάλι στη Σάμο στις 28/11/2024 κ.ο.κ. Πρέπει ο αριθμός να ξεπερνάει τους 10 για να μας απασχολήσει; Ή πρέπει να είναι εμφανής η κρατική ευθύνη για να νοιαστούμε και να μιλήσουμε γι’ αυτό; Γιατί αν ψάχνουμε την ευθύνη, αυτή είναι ξεκάθαρη ούτως ή άλλως. Ξεκινάει από τις πολιτικές της Ε.Ε. και της Ελλάδας, που χωρίς νόμιμες οδούς μετανάστευσης και προσφυγιάς έχουν βάλει κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης των προσφύγων στα νησιά, με συνέπεια όσοι θέλουν να αιτηθούν άσυλο να αναγκάζονται να ρισκάρουν τη ζωή τους στη θάλασσα. Και ταυτόχρονα, δαπανά η Ε.Ε. και η χώρα μας δισεκατομμύρια ετησίως, όχι για την ένταξη στην κοινωνία των αιτούντων άσυλο και τη στήριξη των τοπικών κοινωνιών (ενίσχυση νοσοκομείων σχολείων κ.λπ.) αλλά για αποτροπές (επομένως και θανάτους) όσων έρχονται με κίνδυνο της ζωής τους να παρουσιαστούν στα κέντρα που έφτιαξαν γι’ αυτό τον λόγο!
Αν χρειάζεται κάτι να ειπωθεί εμφατικά για το ναυάγιο της Χίου είναι η αντίδραση των υγειονομικών και του προσωπικού του νοσοκομείου της Χίου. Έδωσαν αγώνα σε αντίξοες συνθήκες, όπως κάνουν πάντα άλλωστε, αλλά αυτή τη φορά έδωσαν μάχη όχι για «δικούς τους» αλλά για «τους ξένους», αυτούς που κάποιοι θέλουν να μας κάνουν να φοβόμαστε. Όσοι έδωσαν τη μάχη εκείνο το βράδυ, πρέπει να είναι το παράδειγμά μας. Και κάτι τελευταίο που μας έδειξε: η ελληνική κοινωνία δεν έχει παραιτηθεί πλήρως. Είναι μουδιασμένη από την οικονομική κατάσταση και την κοινωνική σήψη των τελευταίων ετών, με έναν δύσκολο καθημερινό αγώνα επιβίωσης. Αλλά την ώρα που μετράει, βρίσκει ακόμα το κουράγιο να σταθεί δίπλα στον αδύναμο και αυτό πρέπει να είναι ο οδηγός μας.
Όσο για τον Μαροκινό «διακινητή»; Δεν χρειάζεται να πω κάτι εγώ, τα πει έχει πει ο Καβάφης «Οι βάρβαροι ήσαν μια κάποια λύσις».
*εκ των συνηγόρων υπεράσπισης του Ν.Μ., γνωστού και ως «Μαροκινού διακινητή»
