Οχυρώσεις ονομάζονται τα σημαντικά έργα προστασίας και αποτροπής των κινδύνων που απειλούν τη σταθερότητα και εν πολλοίς τη στατικότητα.
Τα παλιά χρόνια, για παράδειγμα, με τον όρο οχυρώσεις εννοούσαν εκείνα τα παλιά πέτρινα κτίσματα που αγκάλιαζαν τις μικρές ή τις μεγάλες πόλεις με σκοπό να αποτρέψουν τις έξωθεν απειλές.
Η αλήθεια, βέβαια, είναι πως οχυρωματικά έργα γίνονταν και εντός των οχυρωματικών έργων. Κλασικό παράδειγμα τέτοιων οχυρωματικών έργων ήταν το μπουντρούμι στο Παλαμήδι, όπου πέρασε κάποιο χρόνο ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.
Διότι οι απειλές που πρέπει να απασχολούν τις στοιχειωδώς οργανωμένες κοινωνίες δεν είναι μόνο οι έξωθεν.
Τα οχυρωματικά έργα τα ακολουθούν κάποιοι μύθοι και αυτό γενικά είναι αποδεκτό. Ισχύει, βλέπετε, κι εκείνο το ρητό που λέει «μην αφήνεις την αλήθεια να χαλάσει έναν ωραίο μύθο».
Σε κάθε περίπτωση, ο μύθος που ακολουθεί τα οχυρωματικά έργα είναι πως είναι απροσπέλαστα, πως χτίστηκαν έπειτα από εντολή ενός πολύ σπουδαίου στρατηλάτη ή ενός ακόμα πιο σπουδαίου ιδρυτή πόλης που επίσης ήταν στρατηλάτης και γενικώς για να χτιστεί ένα αξιοπρεπές και αξιόλογο οχυρωματικό έργο, χρειάζονται ανυπερθέτως στην αφήγηση ιστορία και ένας στρατηλάτης.
Άλλα οχυρωματικά έργα είναι και οι τάφροι που σκάβονταν γύρω από τα κάστρα και τα τείχη τους, που επίσης ήταν οχυρωματικά έργα. Έτσι, εκτός των οχυρωματικών έργων που οχύρωναν τις πολιτείες, χρειάζονταν και οχυρωματικά έργα για την οχύρωση των οχυρωματικών έργων.
Όταν οι ειδικοί επιστήμονες προσπαθούν να το εξηγήσουν αυτό στα παιδιά, κάνουν λόγο για τη φιλοσοφία του κρεμμυδιού στην οχύρωση. Όπως ντυνόμαστε, δηλαδή, όταν έχει πολύ κρύο. Φοράμε το ένα ρούχο πάνω από το άλλο δημιουργώντας στρώματα άμυνας απέναντι στην εξωτερική απειλή. Όμως, όταν οι επιστήμονες μιλούν μεταξύ τους για αυτού του τύπου τα οχυρωματικά έργα, τα περιγράφουν ως ένα σύστημα έργων.
Η λέξη σύστημα είναι επίσης μία λέξη που χρησιμοποιείται συχνά όταν μιλούμε για οχυρωματικά έργα, όπως και όταν μιλούμε για οργανωμένες κοινωνίες.
Βλέπετε, η αλήθεια είναι πως οι οχυρώσεις όπως και τα οχυρωματικά έργα, ιστορικά τουλάχιστον, αφορούν τις οργανωμένες κοινωνίες. Αφενός διότι για να κατασκευαστούν και να συντηρηθούν χρειάζονται εμπνευστές, αρχιτέκτονες, μηχανικοί και εργάτες, αφετέρου διότι αν δεν υπάρχει οργανωμένη κοινωνία τι να τις κάνεις τις οχυρώσεις και ποιος θα κάνει και τα έργα;
Στην πορεία των χρόνων τα οχυρωματικά έργα είχαν και εν πολλοίς εξακολουθούν να έχουν την ίδια δομή. Ένα κέντρο εξουσίας στο μέσο της περίκλειστης οχύρωσης, ένα μπουντρούμι λίγο παραπέρα για τους απείθαρχους και ορισμένες κατοικίες για τα υψηλά ιστάμενα πρόσωπα της κοινωνικής δομής. Μαζί τους πάντα βρίσκονταν και απλοί άνθρωποι που ήταν αναγκαίοι για την εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας, όπως ιερείς, γιατροί, τσαγκάρηδες, σιδεράδες και άλλες τέτοιες ειδικότητες, χωρίς τις οποίες δεν μπορούσε να διαβιοί η ελίτ.
Γύρω από το κάστρο υπήρχαν μικρά σπίτια συνήθως φτωχών ανθρώπων που ζούσαν από τον ιδρώτα τους καλλιεργώντας γη ή ζώα. Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων η Ιστορία δεν τους καταγράφει στο σύστημα παρότι εκείνοι είναι οι πρώτοι που πολεμούν, πρώτοι που εργάζονται και παράγουν και οι πρώτοι που πεθαίνουν από τις εξωτερικές απειλές. Δείγμα μάλλον πως αυτό που λέμε ταξικότητα στην κοινωνία δεν είναι εφεύρημα του 19ου αιώνα.
Στην πορεία των χρόνων επίσης, όλα τα οχυρωματικά έργα που δεν κατάφεραν να υπερασπιστούν αυτό για το οποίο κατασκευάστηκαν είχαν μία μικρή αδυναμία. Κλασικό παράδειγμα είναι τα τείχη της Κωνσταντινούπολης που, μολονότι απαραβίαστα, είχαν την κερκόπορτα.
Η κερκόπορτα, όμως, είναι κι αυτή ένα οχυρωματικό έργο που έχει στόχο να προστατέψει... την υστεροφημία του στρατηλάτη που τα υπερασπίστηκε.
Οχυρωματικά έργα όπως και κερκόπορτες έχουμε και τις σημερινές ημέρες. Αυτό είναι εύκολο να το καταλάβουμε από τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων. Πολλές από αυτές έχουν πηχυαίους τίτλους που αναφέρονται στην ανοχύρωτη πόλη της πρωτεύουσας που πνίγηκε από το νερό μιας βροχής. Και αν κάποιος νομίζει ότι αυτά είναι δημοσιογραφικές υπερβολές, υπάρχει και η κερκόπορτα· οι χρόνιες παθογένειες του ελληνικού κράτους που επικαλούνται οι κυβερνήτες για να δικαιολογήσουν την ανικανότητά τους.
