Δεν έχει κατατεθεί μέχρι σήμερα αίτημα από το Πανεπιστήμιο της Γάνδης προκειμένου να αφαιρεθεί το όνομά του από το πόρισμα του ΕΟΔΟΣΑΑΜ, όπως προκύπτει από τις απαντήσεις που έδωσε στην ΑΥΓΗ της Κυριακής ο καθηγητής Bart Merci, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας που εξέτασε τις προσομοιώσεις για τον υπολογισμό του εύφλεκτου υλικού που προκάλεσε την πυρόσφαιρα. Την ίδια στιγμή δηλώνει ξεκάθαρα ότι δεν σχολιάζει τα αποτελέσματα των τελικών προσομοιώσεων, διαψεύδοντας (και) το δημοσίευμα των ελληνικών hoaxes που καταγράφει ότι «οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Γάνδης διαφωνούν», καθώς, όπως αναφέρει στην απάντησή του, «οι ρυθμίσεις των τελικών προσομοιώσεων διαφέρουν από εκείνες που εξετάσαμε. Ως εκ τούτου, έχουμε αποφύγει, και συνεχίζουμε να αποφεύγουμε, να σχολιάσουμε τις συγκεκριμένες προσομοιώσεις ή τα σχετικά συμπεράσματά τους».
Με τον τρόπο αυτό ξεγυμνώνεται ακόμη ένα ψέμα που επικαλέστηκε ο πρώην αναπληρωτής πρόεδρος του ΕΟΔΑΣΑΑΜ για να πλήξει το κύρος του πορίσματος σχετικά με την πηγή προέλευσης της φωτιάς -σύμφωνα φυσικά με την κυβερνητική γραμμή- και να δικαιολογήσει έτσι την απόφασή του να αφαιρεθεί το εδάφιο με την πιθανολόγηση των αιτιών της πυρόσφαιρας - αν και ακόμη αυτό δεν έχει υλοποιηθεί λόγω των παλινωδιών του ίδιου και της παραίτησης που μεσολάβησε. Μάλιστα, ο κ. Παπαδημητρίου υπεραμύνθηκε της απόφασής του ακόμη και μετά την παραίτησή του, δηλώνοντας (Alpha, 9 Απριλίου) ότι «αυτό που με ενόχλησε είναι ότι κατηγορήθηκα εγώ ότι παλινωδώ, όταν δύο κορυφαία πανεπιστήμια (σ.σ.: Γάνδης και Πίζας) που επικαλέστηκε η ομάδα διερεύνησης και οι ειδικοί του ERA ανακάλεσαν τη στήριξή τους στο πόρισμα την Παρασκευή και την Κυριακή. Άρα, παλινωδώ εγώ που είμαι υποχρεωμένος νομικά να σεβαστώ το αίτημά τους να φύγουν από το πόρισμα και δεν παλινωδούν αυτοί που έγραψαν το πόρισμα με αυτές τις αναφορές». Την άποψή του αυτή είχε εκφράσει ο κ. Παπαδημητρίου και στο πρακτικό της συνεδρίασης της 8ης Απριλίου του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, καθώς, όπως αναφέρεται, «προσπάθησε με τρία ηλεκτρονικά μηνύματα να εξασφαλίσει τη συναίνεση των Πανεπιστημίων της Πίζας και της Γάνδης ώστε να μην αναγκασθεί να αφαιρεθεί το αντίστοιχο τμήμα του πορίσματος, αλλά αυτή δεν επετεύχθη, οπότε η εν λόγω κίνηση ήταν απαραίτητη νομικά». Όμως κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να ισχύει για την περίπτωση του Πανεπιστημίου της Γάνδης, το οποίο δεν ανάγκασε ποτέ τον κ. Παπαδημητρίου να αφαιρεθεί το όνομά του.
Η απάντηση του Bart Merci
Η ΑΥΓΗ της Κυριακής επικοινώνησε μέσω e-mail με τον επικεφαλής καθηγητή Bart Merci, ρωτώντας τον αν το Πανεπιστήμιο της Γάνδης έχει καταθέσει επίσημη δήλωση διαμαρτυρίας ή αίτημα απόσυρσης προς το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΟΔΑΣΑΑΜ για οποιουδήποτε είδους παραβίαση συμφωνίας ή κακή χρήση της συνεισφοράς τους στην έκθεση. Επιπλέον, του ζητήσαμε να διευκρινίσει τον ακριβή ρόλο και τη συμμετοχή του Πανεπιστημίου της Γάνδης στις διαδικασίες του πορίσματος. Ολόκληρη η απάντηση του κ. Merci έχει ως εξής:
«Οι διατυπώσεις στο δημόσιο πόρισμα έχουν διαμορφωθεί με τρόπο που αφήνει περιθώριο για διάφορες ερμηνείες σχετικά με την πραγματική συμβολή του Πανεπιστημίου της Γάνδης στις δραστηριότητες. Η πραγματική μας συμβολή είναι η εξής:
Εμείς (η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου της Γάνδης - Τομέας Επιστήμης και Μηχανικής Πυροπροστασίας) προσεγγιστήκαμε μέσω e-mail στις 17 Δεκεμβρίου 2024 από τον Οργανισμό Σιδηροδρόμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος μας ενημέρωσε ότι σε συνεργασία με την ελληνική Αρχή Διερεύνησης Ατυχημάτων (ΕΟΔΑΣΑΑΜ) ερευνούσαν το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη.
Αυτό οδήγησε στο να μας ζητηθεί:
1. Να εκφράσουμε επιστημονική άποψη για την εγκυρότητα της μεθόδου CFD στη συγκεκριμένη ανάλυση και
2. Να αξιολογήσουμε την CFD ανάλυση όπως είχε εκτελεστεί εκείνη την περίοδο (Σημείωση: Η ανάλυση δεν πραγματοποιήθηκε από εμάς).
(Σημείωση: CFD = Υπολογιστική Ρευστοδυναμική, μια τεχνική προσομοιώσεων μέσω υπολογιστή, στην προκειμένη περίπτωση για προσομοίωση πυρόσφαιρας.)
Ολοκληρώσαμε αυτές τις εργασίες μέσα σε διάστημα 3 εβδομάδων τον Ιανουάριο του 2025, βάσει των πληροφοριών που μας παρείχε το άτομο επαφής για το έργο. Δεν είναι σαφές σ’ εμάς σε ποιον βαθμό οι ρυθμίσεις των τελικών προσομοιώσεων, που οδήγησαν στα αποτελέσματα του δημόσιου πορίσματος, αποκλίνουν από αυτά που εμείς αξιολογήσαμε.
Παραδώσαμε τις εκθέσεις μας εμπρόθεσμα, αλλά αυτές δεν συμπεριλήφθηκαν στο δημόσιο πόρισμα. Ως εκ τούτου, θα θέλαμε να διευκρινίσουμε ότι:
* Δεν πραγματοποιήσαμε ανάλυση του ίδιου του ατυχήματος.
* Δεν εκτελέσαμε οι ίδιοι υπολογισμούς, πέρα από εκείνους που απαιτούνταν για τον σκοπό της αξιολόγησης.
* Δεν χρησιμοποιήσαμε Τεχνητή Νοημοσύνη σε κανένα στάδιο.
* Δεν συμμετείχαμε στη συγγραφή του δημόσιου πορίσματος και διαπιστώνουμε ότι οι δικές μας εκθέσεις δεν έχουν συμπεριληφθεί σε αυτό.
Το δημόσιο πόρισμα αποκαλύπτει ότι οι ρυθμίσεις των τελικών προσομοιώσεων διαφέρουν από εκείνες που εξετάσαμε. Ως αποτέλεσμα, έχουμε αποφύγει, και συνεχίζουμε να αποφεύγουμε, να σχολιάσουμε τις συγκεκριμένες προσομοιώσεις ή τα σχετικά συμπεράσματά τους».
«Δεν χρειάστηκε να το ζητήσουμε»
Με νέα ερώτησή μας προς τον κ. Merci τού ζητήσαμε να διευκρινίσει ειδικότερα, καθώς λησμόνησε να το κάνει στην πρώτη επικοινωνία μας, αν «έχετε υποβάλει αίτημα προς το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΟΔΑΣΑΑΜ για την απόσυρση οποιασδήποτε αναφοράς στη συνεισφορά σας από το δημόσιο πόρισμα;». Ο κ. Merci απάντησε λακωνικά ότι «δεν χρειάστηκε να το ζητήσουμε αυτό στο τέλος», παραπέμποντας προφανώς στην ειλημμένη απόφαση Παπαδημητρίου (αν και είναι αμφίβολο αν θα υλοποιηθεί μετά τα μπρος-πίσω του τελευταίου) και αποκαλύπτοντας την ίδια στιγμή ότι δεν έχει κατατεθεί μέχρι σήμερα σχετικό αίτημα από το Πανεπιστήμιο της Γάνδης προς τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ (όπως επιβεβαιώνουν άλλωστε και οι καλά διασταυρωμένες πληροφορίες της ΑΥΓΗΣ της Κυριακής), σε αντίθεση με όσα ισχυρίζεται ο πρώην αναπληρωτής πρόεδρος του Οργανισμού.
Να θυμίσουμε ότι το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ περιγράφει τον ρόλο του Πανεπιστημίου της Γάνδης ως εξής: (παράγραφος 488) «Ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ ανέθεσε στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης την αξιολόγηση της εργασίας που είχε ήδη πραγματοποιηθεί από την ΕΔΑΠΟ, που χρησιμοποίησε το μοντέλο προσομοιώσεων CFD (Υπολογιστικής Ρευστοδυναμικής) για το δυστύχημα των Τεμπών. Η αξιολόγηση αυτή οδήγησε στη σύνταξη μιας έκθεσης που παρείχε τεχνική γνώμη σχετικά με την εγκυρότητα των μεταβλητών και παραμέτρων μοντελοποίησης που είχαν χρησιμοποιηθεί μέχρι τότε στις προσομοιώσεις CFD με σκοπό την αναπαραγωγή του συμβάντος όπως καταγράφηκε από τις κάμερες με τα πλέον ρεαλιστικά σενάρια».
Οι παραπάνω μεταβλητές και παράμετροι μοντελοποίησης (σε αυτές αναφέρεται ο κ. Merci με τον όρο «ρυθμίσεις -settings- που εξέτασαν») είναι εκείνες που έλεγξε η ομάδα του Πανεπιστημίου της Γάνδης, προτείνοντας κατόπιν συγκεκριμένες διορθώσεις. Οι τελικές προσομοιώσεις, όπως διορθώθηκαν από την ΕΔΑΠΟ και τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ, οδήγησαν στο συμπέρασμα πως «απαιτούνται 2,5 τόνοι υδρογονάνθρακες καυσίμου για να αναπαραχθούν τα 3 διακριτά στάδια (1.000, 1.200 και 300 kg αντίστοιχα) της έκρηξης, της πύρινης σφαίρας και των δευτερογενών πυρκαγιών που καταγράφηκαν στα 3 βίντεο που δείχνουν το συμβάν από 3 διαφορετικές γωνίες» (παράγραφος 488).
Αποστάσεις ERA από τις δηλώσεις Παπαδημητρίου
Στον απόηχο των τελευταίων γεγονότων η ΑΥΓΗ της Κυριακής απευθύνθηκε και στο μέλος της Επιτροπής Διερεύνησης του δυστυχήματος και επικεφαλής Ασφαλείας και Επιχειρήσεων του ERA Bart Accou σχετικά με τις δηλώσεις Παπαδημητρίου ότι ήταν το στέλεχος του ERA εκείνο που επέμενε να παραμείνει το επίμαχο κομμάτι με την πυρόσφαιρα, παρά τις αντιρρήσεις του ίδιου που είχε προτείνει από τις 26 Φεβρουαρίου 2025 να αφαιρεθεί από το πόρισμα. Στο ίδιο πλαίσιο ζητήσαμε, επίσης, το σχόλιό του για την απόφαση της εισαγγελέως του Αρείου Πάγου Γεωργίας Αδειλίνη που διέταξε τη διενέργεια κατεπείγουσας έρευνας για να διερευνηθούν οι συνθήκες υπό τις οποίες συμπεριλήφθηκε στο πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ η αναφορά σε πτητικό υγρό ως αιτία της πυρόσφαιρας, ρωτώντας ειδικότερα αν ο Οργανισμός θεωρεί ότι αυτού του είδους η παρέμβαση μπορεί να αλλοιώσει τα πραγματικά συμπεράσματα του πορίσματος του ΕΟΔΑΣΑΑΜ. Αντί του Bart Accou μάς απάντησε τελικά ο ίδιος ο ERA, αποφεύγοντας όμως να απαντήσει στο παραπάνω και παίρνοντας ουσιαστικά αποστάσεις μόνο από τις δηλώσεις Παπαδημητρίου, σημειώνοντας ότι ο «Οργανισμός δεν έχει να κάνει κανένα σχόλιο σχετικά με δηλώσεις που εμφανίστηκαν στα μέσα ενημέρωσης αναφορικά με την έκθεση της έρευνας».
Η έκθεση Κωνσταντόπουλου
Απορίας άξιο παραμένει, βέβαια, αν η εισαγγελική παραγγελία θα επεκταθεί και σε άλλους ειδικούς και καθηγητές που συνεργάστηκαν στο πλαίσιο του πορίσματος και «τόλμησαν» να αμφισβητήσουν με επιστημονική επάρκεια την κυβερνητική γραμμή για τα αίτια της πυρόσφαιρας.
Φυσικά, ξεχωριστή θέση κατέχει ο εγνωσμένης αξίας καθηγητής Χημικής Μηχανικής του ΑΠΘ Αθανάσιος Κωνσταντόπουλος, ο οποίος λησμονήθηκε όλως τυχαίως από τα φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ, αν και παρείχε και εκείνος γραπτώς, μετά από αίτημα του ΕΟΔΟΣΑΑΜ, τεχνική ανάλυση στο πλαίσιο του πορίσματος, απορρίπτοντας τα έλαια σιλικόνης. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στην παράγραφο 495 του πορίσματος που ενσωματώνει τα συμπεράσματα του καθηγητή του ΑΠΘ: «Η μεγάλη πυρόσφαιρα στο σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών, η οποία εκδηλώθηκε εντός 0,5 δευτερολέπτου από τη σύγκρουση των τρένων, δεν μπορεί να αποδοθεί στο λάδι των μετασχηματιστών (PDMS). Αν και το συγκεκριμένο υλικό καίγεται σε αρκετά υψηλές θερμοκρασίες (>400°C), δεν θα μπορούσε -για λόγους που σχετίζονται με τη χημική κινητική των αντιδράσεων- να αναφλεγεί στις επικρατούσες συνθήκες. Επιπλέον, η απουσία λευκής σκόνης (διοξείδιο του πυριτίου, SiO₂) στο σημείο του δυστυχήματος, σε ποσότητες που θα δικαιολογούσαν την καύση μεγάλης ποσότητας σιλικονούχου λαδιού, αποτελεί μία ακόμη σαφή ένδειξη ότι ένα τέτοιο συμβάν δεν έλαβε χώρα. Επομένως, η προέλευση της πυρόσφαιρας, η οποία συνάδει με την καύση μερικών τόνων πτητικού και εύφλεκτου καυσίμου, πρέπει να αναζητηθεί αλλού».
H απάντηση της Siemens Mobility στην ΑΥΓΗ της Κυριακής και τα έλαια σιλικόνης
Στο πλαίσιο του δημόσιου διαλόγου για τον ρόλο των ελαίων σιλικόνης, παρενέβη με ανάρτηση στο Χ και ο πρώην υπαρχηγός της Πυροσβεστικής Ανδριανός Γκουρμπάτσης, ο οποίος στις 8 Απριλίου έδωσε στη δημοσιότητα σχετικό έγγραφο της Siemens που βρίσκεται εντός της δικογραφίας για τη λειτουργία των ελαίων σιλικόνης στους μετασχηματιστές των ηλεκτραμαξών που κατασκευάζει. Το έγγραφο, που είναι μεταφρασμένο στα ελληνικά από τα γερμανικά, είναι του 2024 και σε αυτό η γερμανική εταιρεία διευκρινίζει ότι «τα υγρά σιλικόνης για μετασχηματιστές έχουν υψηλό σημείο ανάφλεξης και καύσης. Επομένως, είναι δύσκολο να καούν. Όταν καίγονται, παράγουν σημαντικά μικρότερη θερμότητα από τα έλαια με βάση τους υδρογονάνθρακες. Όταν το υγρό καίγεται σε ακίνητη επιφάνεια, σχηματίζει διοξείδιο του πυριτίου, το οποίο σχηματίζει ένα στρώμα στην επιφάνεια του υγρού και μειώνει έτσι την πρόσβαση του οξυγόνου».
«Το ότι τα έλαια είναι δύσκολο να καούν, που αναφέρει το έγγραφο, σημαίνει ότι δεν είναι πτητικό καύσιμο και ότι δεν θα μπορούσε να δημιουργήσει την πυρόσφαιρα» εξηγεί ο Ανδριανός Γκουρμπάτσης που έχει μακροχρόνια εμπειρία στις έρευνες των πυρκαγιών, ενώ επιβεβαίωσε στην ΑΥΓΗ της Κυριακής ότι το έγγραφο αυτό βρίσκεται στα χέρια του ανακριτή Μπακαΐμη εδώ και μήνες.
Σε συνέχεια της δημοσιοποίησης του εγγράφου, απευθυνθήκαμε στη γερμανική Siemens Mobility η οποία είναι η κατασκευάστρια εταιρεία των δύο εμπλεκόμενων στο δυστύχημα ηλεκτρομηχανών Siemens Hellas Sprinter 120-012 και Siemens Hellas Sprinter 120-022, ρωτώντας αν συμφωνεί με το (αρχικό) συμπέρασμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ ότι είναι εξαιρετικά απίθανο τα έλαια σιλικόνης να ευθύνονται για το φαινόμενο της πυρόσφαιρας, βάσει των τεχνικών προδιαγραφών των μηχανών που κατασκευάζει αλλά και της τεχνογνωσίας της εταιρείας στον τομέα της κατασκευής σιδηροδρομικού τροχαίου υλικού. Επιπλέον, ρωτήσαμε εάν τα σιλικονούχα έλαια θεωρούνται ασφαλή υπό ακραίες συνθήκες, όπως, για παράδειγμα, σε περίπτωση ατυχήματος, και αν μπορεί να μας παράσχει οποιοδήποτε σχετικό τεχνικό υλικό ή τεκμηρίωση σχετικά με την ασφάλεια αυτών των υλικών στους ηλεκτροκινητήρες της εταιρείας, δεδομένου ότι υπάρχει μεγάλη ανησυχία στην ελληνική κοινωνία και για το υπόλοιπο τροχαίο υλικό που κυκλοφορεί. Εκπρόσωπος της Siemens Mobility απέφυγε να απαντήσει για το ζήτημα των ερευνών και του ρόλου των ελαίων σιλικόνης, δηλώνοντας: «Υποστηρίζουμε πλήρως τον πελάτη μας (σ.σ.: εννοεί το Ελληνικό Δημόσιο που αγόρασε τις ηλεκτράμαξες) και τις αρμόδιες Αρχές που διεξάγουν την έρευνα γι’ αυτό το τραγικό δυστύχημα. Επί του παρόντος, αναμένουμε την ολοκλήρωση των σχετικών ερευνών και, ως εκ τούτου, δεν είμαστε σε θέση να προβούμε σε περαιτέρω σχόλια αυτή τη στιγμή».
