Ένα σοβαρό περιστατικό καταγράφηκε πρόσφατα στο Πόρτο Λάφια στην Εύβοια, όπου αλιεύτηκε, εκφορτώθηκε και στη συνέχεια εκτέθηκε ένας λευκός καρχαρίας. Οι εικόνες και το βίντεο από το τεμαχισμένο κεφάλι του νεαρού καρχαρία να κρέμεται από ένα τσιγκέλι, κάνουν τον γύρο του διαδικτύου τις τελευταίες μέρες, προκαλώντας χιλιάδες σχόλια και ανησυχία για την εμφάνιση καρχαριών στη χώρα μας.
Ο λευκός καρχαρίας είναι ένα αυστηρά προστατευόμενο είδος, του οποίου η αλίευση, διατήρηση, μεταφόρτωση, εκφόρτωση, μεταφορά, αποθήκευση, πώληση ή έκθεση προς πώληση απαγορεύονται αυστηρά από την ισχύουσα νομοθεσία τονίζει η Πανελλήνια Ομοσπονδία Νέμεσις, η οποία υπέβαλε σήμερα κατεπείγον αίτημα-καταγγελία στον Άρειο Πάγο, αναφορικά με την αλίευση του νεαρού λευκού καρχαρία στην περιοχή Πόρτο Λάφια της Εύβοιας.
Το περιστατικό έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία και πολλά ερωτήματα, τα οποία προκύπτουν από τα βίντεο και τις φωτογραφίες που δημοσιοποιήθηκαν στις 19 Αυγούστου 2024. Οι ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν μετά την αλίευση του συγκεκριμένου καρχαρία, από το σημείο της εκφόρτωσης μέχρι την έκθεσή του, είναι ποινικά κολάσιμες πράξεις και απαιτούν άμεση δικαστική διερεύνηση, επισημαίνει σε ανάρτησή της, δηλώνοντας την πρόθεσή της να καταθέσει παράσταση πολιτικής αγωγής προς υπεράσπιση της κατηγορίας, μόλις η υπόθεση φτάσει στην αρμόδια Εισαγγελία.
Tο συγκεκριμένο άτοµo αλιεύτηκε ως παρεµπίπτον και o ψαράς υποχρεούται, σε κάθε περίπτωση, να το απελευθερώσει ζωντανό και χωρίς τραυματισμούς. Επιπλέον, αν ανασυρθεί νεκρό πρέπει να υπάρξει επικοινωνία με το τοπικό λιμεναρχείο. Να σημειωθεί ότι δεν ενδείκνυνται για ανθρώπινη κατανάλωση λόγω της υψηλής συγκέντρωσης τοξικών μέταλλων από τη ρύπανση των θαλασσών.
Το boatfishing.gr, το οποίο και μετέδωσε αρχικά την είδηση, ανέφερε ότι η σύλληψη ενός λευκού καρχαρία, είναι ένα σπάνιο φαινόμενο στα ελληνικά ύδατα, καθιστώντας το περιστατικό αυτό ακόμη πιο αξιοσημείωτο. Ωστόσο, υπάρχουν συνήθως 1-3 καταγραφές νεαρών λευκών καρχαριών κάθε χρόνο αλλά και άλλων ενηλίκων στη χώρα μας, σε όλο το Αιγαίο, στα Τουρκικά παράλια, ενώ σε άλλες χώρες της Μεσογείου καταγράφονται περισσότερα άτομα.
Νομοθεσία για την προστασία του λευκού καρχαρία
Η υπόθεση αυτή αναδεικνύει τη σημασία της προστασίας των θαλάσσιων ειδών και τη σωστή ενημέρωση, ειδικά όταν πρόκειται για είδη υπό εξαφάνιση όπως ο λευκός καρχαρίας. Η παράνομη αλίευση και η απουσία σεβασμού στους νόμους που έχουν θεσπιστεί για την προστασία της θαλάσσιας ζωής θέτουν σε κίνδυνο θέτουν σε κίνδυνο την επιβίωση αυτού του σπάνιου και σημαντικού είδους, το οποίο είναι απαραίτητο για την ισορροπία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων της Μεσογείου.
Ο λευκός καρχαρίας, Carcharodon carcharias, αποτελεί ένα από τα πιο γνωστά είδη των ωκεανών, ωστόσο, η παρουσίασή του ως αδίστακτου θηρευτή είναι σε μεγάλο βαθμό παραπλανητική. Το είδος αυτό χαρακτηρίζεται από χαμηλή αναπαραγωγική ικανότητα, αργό ρυθμό ανάπτυξης και είναι εξαιρετικά ευάλωτο στις ανθρώπινες δραστηριότητες, ενώ οι καταγραφές επιθέσεων σε ανθρώπους είναι σπάνιες.
Ο µεσογειακός πληθυσµός του λευκού καρχαρία έχει κατηγοριοποιηθεί ως «Κρισίµως Κινδυνεύων» (critically endangered, CR) σύμφωνα µε την Κόκκινη Λίστα των Απειλούµενων Ειδών της IUCN, εξαιτίας της δραµατικής µείωσης του πληθυσµού του τα τελευταία 50 χρόνια στη Μεσόγειο, η οποία κυµαίνεται µεταξύ 52 έως και 96% σε µερικές περιοχές.
Μεταξύ των περιοχών με τη μεγαλύτερη υπεραλίευση στον κόσμο, η Μεσόγειος Θάλασσα είναι μια εξαιρετικά επικίνδυνη ζώνη για τα μεγάλα ζώα των ωκεανών. Ως αποτέλεσμα, ο πληθυσμός του λευκού καρχαρία της Μεσογείου καταγράφεται ως άκρως απειλούμενος από την IUCN – μόλις μία κατηγορία απέχει από την εξαφάνιση.
Ο λευκός καρχαρίας περιλαμβάνεται – μαζί µε άλλα προστατευόμενα είδη καρχαριών και σαλαχιών - στο Παράρτηµα II του πρωτοκόλλου «σχετικά µε τις περιοχές ειδικής προστασίας και βιοποικιλότητας στη Μεσόγειο» της Σύµβασης της Βαρκελώνης, όπου ρητά «η αλίευση, η διατήρηση επί σκάφους, η µεταφόρτωση, η εκφόρτωση, η µεταφορά, η αποθήκευση και η πώληση ή η έκθεση προς πώληση αυτού του είδους απαγορεύονται αυστηρά» από το Ενωσιακό δίκαιο, σύµφωνα µε τους Κανονισμούς 2015/2102 (άρθρο 16ι) και 2019/1241 (Παράρτηµα I).
Παρότι στη Μεσόγειο το είδος δεν αποτελεί στόχο της αλιείας, καταλήγει συχνά ως παρεµπίπτον αλίευµα σε διάφορους τύπους αλιευτικών εργαλείων, όπως το παραγάδι, η τράτα βυθού και τα κυκλικά δίχτυα (γρι-γρι), τα οποία συνιστούν την κύρια απειλή για τον ήδη µειωµένο πληθυσµό του. Αυτό το γεγονός, ωστόσο, δεν απαλλάσσει τους αλιείς από την υποχρέωση να το απελευθερώνουν ζωντανό, όπως ορίζει η νομοθεσία.
Το Άρθρο 16ι του Κανονισμού 2015/2102 αναφέρει:
1. Τα είδη καρχαριών και σελαχιών που περιλαμβάνονται στο παράρτημα II του πρωτοκόλλου σχετικά με τις περιοχές ειδικής προστασίας και βιοποικιλότητας στη Μεσόγειο (13) (“πρωτόκολλο της σύμβασης της Βαρκελώνης”) απαγορεύεται να διατηρούνται επί του σκάφους, να μεταφορτώνονται, να εκφορτώνονται, να μεταφέρονται, να αποθηκεύονται, να πωλούνται, να εκτίθενται ή να διατίθενται προς πώληση.
2. Στο μέτρο του δυνατού, τα αλιευτικά σκάφη που έχουν αλιεύσει παρεμπιπτόντως καρχαρίες και σελάχια των ειδών που περιλαμβάνονται στο παράρτημα II του πρωτοκόλλου της σύμβασης της Βαρκελώνης πρέπει να τα ελευθερώνουν αμέσως ζωντανά και χωρίς τραυματισμούς.
Επιπλέον, για την ταυτοποίηση καρχαριών αναφέρεται ότι: Ο αποκεφαλισμός και η εκδορά των καρχαριών επί του σκάφους και πριν από την εκφόρτωση απαγορεύεται. Οι αποκεφαλισμένοι και γδαρμένοι καρχαρίες δεν επιτρέπεται να διατίθενται στο εμπόριο σε αγορές πρώτης πώλησης μετά την εκφόρτωση.
Απαιτείται άμεση παρέμβαση των αρμόδιων αρχών για την εφαρμογή των νόμων και την ενίσχυση των ελέγχων, προκειμένου να αποφευχθούν παρόμοια περιστατικά στο μέλλον. Η σωστή ενημέρωση των αλιέων και του κοινού για τη σημασία της προστασίας του λευκού καρχαρία είναι κρίσιμη για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης επιβίωσης του είδους στη Μεσόγειο.
Ειδικότερα:
- Παράρτηµα ΙΙ της Σύµβασης CITES σχετικά µε το διεθνές εµπόριο ειδών της αυτοφυούς χλωρίδας και άγριας πανίδας που απειλούνται µε εξαφάνιση
- Παράρτηµα I και ΙΙ της Σύµβασης της Βόννης για τη διατήρηση των αποδηµητικών ειδών που ανήκουν στην άγρια πανίδα
- Παράρτηµα IΙ της Σύµβασης της Βέρνης για τη διατήρηση της άγριας ζωής και του φυσικού περιβάλλοντος της Ευρώπης.
- Κανονισµός (ΕΕ) 2019/1241 (Παράρτηµα I) σύµφωνα µε τον οποίο απαγορεύεται η αλίευση, η διατήρηση επί σκάφους, η µεταφόρτωση, η εκφόρτωση, η αποθήκευση, η πώληση, η έκθεση ή προσφορά προς πώληση του λευκού καρχαρία σε όλα τα ενωσιακά ύδατα.
- Κανονισμός (ΕΕ) 2015/2102 (άρθρο 16ι) σύμφωνα µε τον οποίο απαγορεύεται η διατήρηση επί σκάφους, η µεταφόρτωση, η εκφόρτωση, η µεταφορά, η αποθήκευση, η πώληση ή η έκθεση λευκού καρχαρία στην περιοχή της Συµφωνίας της ΓΕΑΜ.
