Κρίση, ανεργία, κατάθλιψη, διάρρηξη συλλογικότητας απασφαλίζουν την ανάγκη για απόδραση από μια πραγματικότητα που δεν προσφέρει την υπόσχεση μιας διεξόδου από τη διαρκή επισφάλεια. Η αδήριτη ανάγκη να ξεπεραστεί αυτή η δυσφορία εύκολα οδηγεί ανθρώπους να προσφύγουν σε ψυχοτρόπες ουσίες, όπως το αλκοόλ.
«Χωρίς να καλλιεργούμε την τρομολαγνεία, ένα πράγμα που μας ανησυχεί είναι ότι όσο αυξάνουν οι ψυχοπιεστικές συνθήκες για τους ανθρώπους, αυξάνεται και η κατάχρηση ψυχοτρόπων ουσιών» σημειώνει μιλώντας στην κυριακάτικη «Αυγή» ο Σωτήρης Λαϊνάς, συντονιστής του Προγράμματος Προαγωγής Αυτοβοήθειας του Τμήματος Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου.
«Η κρίση δημιουργεί πολλά προβλήματα, οικονομικά και όχι μόνο, υπάρχει και ένα συγκεκριμένο πολιτιστικό εποικοδόμημα: Το άμεσο, το γρήγορο, το εύκολο και στο κέντρο είναι το άτομο, ο εαυτός μου. Η ψυχολογία μάς λέει ότι ο άνθρωπος είναι ον κοινωνικό, που αναπτύσσεται σε βαθιές, ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις, σε σχέσεις αλληλεγγύης. Όσο το εποικοδόμημα του συστήματος δεν το επιτρέπει αυτό, τόσο ο άνθρωπος αρρωσταίνει». Η ευρύτερη κοινωνικο-πολιτισμική κρίση επηρεάζει άμεσα την ανθρώπινη ψυχολογία και όπως επισημαίνει ο κ. Λαϊνάς, «ο άνθρωπος που είναι εξαρτημένος δεν είναι τρελός, ακόμη κι αν κάνει τρελά πράγματα, προσπαθεί να αντιρροπήσει με λάθος τρόπο, ακόμη και μέσα από την εξάρτηση. Οι ουσίες δίνουν μια ψευδαίσθηση νοήματος και ασφάλειας».
Τι συνιστά συνετή κατανάλωση αλκοόλ;
«Η ανθρώπινη συμπεριφορά δεν ποσοτικοποιείται απόλυτα, δεν υπάρχουν καθολικοί ορισμοί» εξηγεί ο κ. Λαϊνάς και προσθέτει ότι «δεν πρέπει να δαιμονοποιούμε τις ουσίες», καθώς «ποτέ στα ζητήματα εξαρτήσεων δεν μας φταίει η ουσία από μόνη της. Οι ουσίες υπήρχαν από πάντα στους πολιτισμούς, αλλά προβληματικές καθίστανται για κάποιους μόνο».
Συνετή χρήση είναι εκείνη που «δεν οδηγεί έναν άνθρωπο σε δυσλειτουργία, δεν τον βγάζει από το πλέγμα των σχέσεών του, τους στόχους του και δεν χρησιμοποιεί την ουσία ως παυσίπονο, αντικαταθλιπτικό ή ηρεμιστικό», δεν πρέπει να έχει πρωταρχικό ρόλο στην επικοινωνία και τη συναισθηματική έκφραση. Εκείνο που έχει σημασία να βλέπει κανείς, είναι «η σχέση που αναπτύσσει ο άνθρωπος με την ουσία και η ποσότητα έχει δευτερεύουσα σημασία» τονίζει.
Προκειμένου να καταλάβουμε τη σημαντικότητα της νοηματοδότησης της σχέσης με το αλκοόλ, ο κ. Λαϊνάς αναφέρεται σε ένα «νέο φαινόμενο», που απαντάται κυρίως σε νεαρές ηλικίες: «Άνθρωποι λειτουργικοί, με πολύ συνηθισμένο προφίλ, δυσφορούν κοινωνικά και καταφεύγουν σε επεισόδια κατάχρησης αλκοόλ που λειτουργούν εκτονωτικά. Δεν είναι απαραιτήτως εθισμένοι, ποσοστιαία, καταναλώνουν πολύ λιγότερο αλκοόλ από άλλους, πίνουν πολύ 1-2 φορές τον μήνα, αλλά δημιουργούν πολλά προβλήματα στις σχέσεις τους, στην υγεία τους, τρακάρουν κ.λπ.».
Ποια τα σημάδια της έξης;
Για τις ενδείξεις προβληματικής ή εξαρτητικής κατανάλωσης μιλά στην κυριακάτικη «Αυγή» ο Αντώνης Πάριος, υπεύθυνος του προγράμματος ΚΕΘΕΑ - ΑΛΦΑ:
* Παρ’ ότι το άτομο επιθυμεί να ελέγξει την κατανάλωση, δεν μπορεί.
* Η αποχή της κατανάλωσης γίνεται για μικρά χρονικά διαστήματα με αποτέλεσμα αυτή να μην υφίσταται.
* Χρειάζεται πολλές φορές αρκετό διάστημα για να συνέλθει από τις συνέπειες της κατανάλωσης.
* Υπολειτουργεί στην εργασία και σε πολλούς άλλους τομείς της καθημερινότητας.
* Παρ’ ότι γνωρίζει ότι βλάπτεται οργανικά και ψυχολογικά, συνεχίζει να πίνει συστηματικά και σημαντικές ποσότητες.
* Πολλές φορές η συμπεριφορά του γίνεται συγκρουσιακή, με έντονες εκρήξεις θυμού στην οικογένεια, στον κοινωνικό περίγυρο και στην εργασία.
* Έχει ανοχή στο αλκοόλ.
* Το αλκοόλ λειτουργεί ως ρυθμιστής της καθημερινότητας και της ζωής του.
«Τρεις- τέσσερις ενδείξεις από τα παραπάνω δείχνουν την τάση για εξάρτηση» τονίζει ο κ. Πάριος και επισημαίνει ότι «με το πέρασμα του χρόνου τα συμπτώματα μπορεί να συστηματοποιούνται και η αλκοολική συμπεριφορά για να εκδηλωθεί χρειάζεται 4-7 χρόνια συνεχούς κατανάλωσης».
Μεσήλικες μορφωμένοι άνδρες ευάλωτοι στο αλκοόλ
Μεταφέροντας την εμπειρία του από το πρόγραμμα «ΑΛΦΑ», ο κ. Πάριος σημειώνει ότι «σε πολλές περιοχές της Ελλάδας τα στερεότυπα που υπάρχουν για το ανδρικό φύλο απενοχοποιούν την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, και αποτελούν ανασταλτικό παράγοντα στην έκφραση αιτήματος θεραπείας». Ερωτηθείς για τις ηλικίες και τις ομάδες που παρατηρεί ότι είναι οι πλέον ευάλωτες στην εξάρτηση από το αλκοόλ, απαντά ότι «με βάση την προσέλευση στο θεραπευτικό πρόγραμμα ΚΕΘΕΑ ΑΛΦΑ, εμπειρικά φαίνεται ότι τα τελευταία 4-5 χρόνια, μειώνεται η ηλικία προσέλευσης από τα 45 στα 42 χρόνια και η πλειοψηφία αφορά άνδρες. Επίσης, αναφερόμενοι πάντα στο ίδιο δείγμα, το μεγαλύτερο ποσοστό αυτών εργάζεται σταθερά και μορφωτικό επίπεδο είναι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης».
Αγνοούν την κατάστασή τους 3 στους 4 εξαρτημένους
Το αλκοόλ αποτελεί τον δεύτερο σημαντικότερο παράγοντα νοσηρότητας στην Ευρώπη σήμερα, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που διεξήχθη από την εταιρεία ερευνών Cegedim Strategic Data. Το 70% των ατόμων που είναι εξαρτημένοι από το αλκοόλ δεν ακολουθούν τις συμβουλές των γιατρών για περαιτέρω αξιολόγηση και θεραπεία από κάποιον ειδικό. Επίσης, 3 στους 4 εξαρτημένους από το αλκοόλ αγνοούν την κατάστασή τους και η εξάρτηση αποκαλύπτεται τυχαία όταν επισκέπτονται τον γιατρό για άλλα προβλήματα υγείας.
Όπως αναφέρει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) η εξάρτηση από το αλκοόλ είναι κυρίως νόσος του εγκεφάλου, συχνά προοδευτική, η οποία μπορεί να αποβεί μοιραία, ενώ ως επικίνδυνη κατανάλωση αλκοόλης χαρακτηρίζει εκείνη που ξεπερνάει τα 40 gr ημερησίως για τις γυναίκες και τα 60 gr για τους άνδρες.
Το 30% των εφήβων καταναλώνει αλκοόλ
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στατιστικά δεδομένα από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας σχετικά με την κατανάλωση αλκοόλ στις χώρες της Ευρώπης, τα αποτελέσματα είναι ανησυχητικά. Το 30% των εφήβων στην Ελλάδα δηλώνει ότι πίνει κάποιο αλκοολούχο ποτό μία ή δύο φορές την εβδομάδα. Ο μέσος όρος ηλικίας για τα αγόρια που ξεκινάνε να πίνουν είναι τα 11 έτη και για τα κορίτσια τα 13, ενώ το 20% περίπου των εφήβων παραδέχεται ότι έχει μεθύσει πάνω από τρεις φορές μέσα σε μία χρονιά. Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι και στις τρεις συνηθέστερες αιτίες θανάτου στις ηλικίες 14-24 ετών, οι οποίες είναι τα αυτοκινητιστικά δυστυχήματα, οι αυτοκτονίες και οι δολοφονίες, το αλκοόλ έχει σημαντική εμπλοκή.
Στην Ελλάδα, όπως δείχνει η διαχρονική παρακολούθηση της εξέλιξης της κατανάλωσης αλκοόλ στη χώρα τα τελευταία 25 χρόνια μέσα από τη μελέτη ESPAD, οι έφηβοι αρχίζουν να συνειδητοποιούν την επικινδυνότητα της χρήσης ουσιών και της κατανάλωσης αλκοόλ.
