ΑΠΟΣΤΟΛΗ: ΕΛΛΗ ΖΩΤΟΥ
"Θα ανοίξουν τα σύνορα; Πότε θα ανοίξουν"; "Τα σύνορα δεν θα ανοίξουν, απαντώ και ελπίζω να μην μου κάνει άλλες δύσκολες ερωτήσεις η Άξα. «Τότε με εμάς τι θα γίνει»; "Δεν ξέρω απαντώ και ντρέπομαι γιατί πραγματικά δεν έχω κανένα καλό νέο να πω σε ένα κορίτσι που εκείνη την ημέρα έκλεινε τα 16 της χρόνια σε έναν προσφυγικό καταυλισμό, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το σπίτι της, σε μια άλλη ήπειρο, στη μέση του θεσσαλικού κάμπου, δίπλα σε ένα λατομείο και σε ένα ερειπωμένο φυλάκιο που μαρτυρά ότι κάποτε είχε υπάρξει εκεί κάποια στρατιωτική εγκατάσταση, καθώς δεν υπάρχει κανένα άλλο κτήριο. Είναι το πρώην στρατόπεδο "Ευθυμιόπουλου", μεταξύ Μάνδρας και Κουτσόχερου, περίπου ένα τέταρτο έξω από τη Λάρισα.
«Και τότε γιατί η Ευρώπη λέει ότι δίνει άσυλο και προστασία»; Εδώ σε θέλω, Ευρωπαίε μου, να απαντήσεις σε μια 16χρονη Αφγανοπούλα, που την κυνηγούν οι Ταλιμπάν, ότι η διαφορά ενός 3% στην απόδοση ασύλου την καθιστά μη δικαιούμενη μετεγκατάσταση ή ότι η Τουρκία είναι ασφαλής γι' αυτήν.
Οι ερωτήσεις πέφτουν σαν το χαλάζι και πέντε ζευγάρια μάτια έφηβων κοριτσιών με κοιτούν, με κοιτά και η εγκυμονούσα μητέρα της Άξα: «Γιατί η Ε.Ε. κάνει διακρίσεις μεταξύ Σύρων και Αφγανών; Ξέρεις ότι χθες στην Καμπούλ μια βόμβα σκότωσε 60 άτομα και τραυμάτισε 170; Δεν είχαμε επιλογή. Τρέξαμε να ξεφύγουμε από τους Ταλιμπάν. Το μόνο που έκανε το κλείσιμο των συνόρων είναι να χρειαζόμαστε περισσότερα χρήματα για τους διακινητές και να βλέπουμε περισσότερους θανάτους».
Ταυτότητα, ο αριθμός της σκηνής
Οι ερωτήσεις διακόπτονται από τη Δανάη -η ψυχή των εθελοντών και μη του στρατοπέδου- που μπαίνει στη σκηνή φωνάζοντας στα αγγλικά εάν έμαθαν για τον πιτσιρικά που πνίγηκε στο ποτάμι. «Να το πείτε και στους άλλους, να μην πηγαίνετε στο ποτάμι, δεν είναι θάλασσα, έχει ρεύματα»! Η μάνα της Άξα βουρκώνει, ακόμα ένας θάνατος σε αυτό το ταξίδι της προσφυγιάς. Οι κοπέλες, πιο ψύχραιμες, ρωτούν για να δουν εάν τον ξέρουν. Κανείς δεν είναι σίγουρος για το όνομα ή την ηλικία του αγνοούμενου, ούτε και οι πιτσιρικάδες που ήταν μαζί του στο ποτάμι, αλλά είναι σίγουροι για τον αριθμό της σκηνής. Από εκεί θα μάθουν και το όνομά του, όπως και οι αστυνομικοί που πηγαίνουν να ψάξουν για να βρουν τα χαρτιά του. Ο αριθμός της σκηνής, άλλωστε, είναι ο αναγκαίος «κωδικός» για να βρει τον προορισμό του ό,τι είναι αναγκαίο για τους ενοίκους της. Ο αριθμός της σκηνής είναι μάλιστα για πολλούς οι πρώτες λέξεις τους στα ελληνικά, όπως διαπιστώνω, πλησιάζοντας μια παρέα δίπλα από το μοναδικό δέντρο που διαθέτει το στρατόπεδο.
Προσφυγιά σε... δόσεις
«Έχασα τα πάντα. Έχω μόνο τον αδελφό μου, που είναι στη Σουηδία» διηγείται ο 50χρονος Ισάμ από τη Δαμασκό κερνώντας μας τσάι στο καθιστικό που έχουν διαμορφώσει ενώνοντας τις τέντες δύο σκηνών και στρώνοντας κουβέρτες στο έδαφος. Τα παπούτσια βγαίνουν πριν πατήσεις και σε σαστίζει η καθαριότητα και της σκηνής και του υπαίθριου καθιστικού, δεδομένου ότι δίπλα ακριβώς λειτουργεί λατομείο, με όλη τη σκόνη του να χορεύει ολημερίς και ολονυχτίς πάνω από το στρατόπεδο. Στο υπαίθριο καθιστικό κάθεται η «γειτονιά», ο 35χρονος Ουαλίντ με τον πατέρα του Χασίμ, που το 1948 ξεριζώθηκε για πρώτη φορά ως Παλαιστίνιος βρίσκοντας καταφύγιο στη Χομς, όπου και γεννήθηκε ο Ουαλίντ. Το 2016 τους βρήκε πια και τους δύο δεύτερη φορά πρόσφυγες. Δίπλα τους κάθεται η μητέρα του Μαχμούτ, ενός μικρού έξι μηνών που αποκοιμήθηκε στην αγκαλιά της Βάσως, εθελόντριας από τη Φαλάνη.
Ο Ισάμ γεννήθηκε στη Δαμασκό και έμενε στην επαρχία της με τη χαμογελαστή ακόμα και σε αυτές τις συνθήκες γυναίκα του και τα δίδυμα παιδιά του. «Η κόρη μου θέλει να γίνει δημοσιογράφος» μου λέει και σπεύδει να εξηγήσει ότι σε κάθε τους μετακόμιση, αφού άφησαν το σπίτι τους, προσπαθούσαν να γράψουν τα παιδιά στο εκεί σχολείο για να μην το σταματήσουν. Τουλάχιστον τέσσερις φορές μετακόμισαν μέσα στη Συρία προσπαθώντας να πάνε σε μια ασφαλή πόλη. «Στην αρχή του πολέμου δεν φοβήθηκα. Αργότερα φοβηθήκαμε πολύ. Πολλές φορές, πηγαίνοντας στη δουλειά έπρεπε να περάσω μέσα από δύο αντίπαλες πλευρές. Όταν επέστρεφα, οι δρόμοι ήταν τελείως άδειοι. Μια φορά ο αδερφός μου δεν μπόρεσε καν να επιστρέψει στο σπίτι του καθώς η διαδρομή ήταν επικίνδυνη, και έμεινε σε εμένα. Δούλευα σε μια αμερικανική εταιρεία ως μηχανικός. Τελικά, οι εγκαταστάσεις καταστράφηκαν από βομβαρδισμό και η εταιρεία αποφάσισε να μεταφέρει τους 3 από τους 11 τομείς που είχε αλλού. Έχασα τη δουλειά μου, δεν μπορούσα να φτάσω εκεί. Όλα ήταν πολύ ακριβά και εγώ δεν είχα χρήματα για νοίκι, φαγητό».
Τελικά, ο Ισάμ μέσω Σμύρνης έφτασε στις αρχές Μαρτίου στη Χίο. Το κλείσιμο των συνόρων τον βρήκε λίγο έξω από τη Λάρισα και ήταν από τους πρώτους που έμειναν στο παλιό εργοστάσιο της Ρόκα πριν στηθούν οι σκηνές στο Κουτσόχερο. «Είμαστε πραγματικά θλιμμένοι. Οι Έλληνες μας βοηθούν και τους ευχαριστούμε, αλλά δεν θέλουμε τίποτα, θέλουμε να φύγουμε. Η ιστορία μου δεν είναι σπάνια, είναι ένα παράδειγμα της ιστορίας όλων μας» καταλήγει και δεν με αφήνει να τον βγάλω φωτογραφία. Φοβάται μήπως μάθει ο πατέρας του ότι πέρασε τα σύνορα και βρίσκεται σε στρατόπεδο στην Ελλάδα. «Δεν ξέρει που είμαστε. Του έχω πει ότι είμαστε στην Τουρκία και δουλεύω εκεί. Δεν θέλω να τον στεναχωρήσω».
Τη συντροφιά μας φτάνουν τα νέα για τον αγνοούμενο στο ποτάμι. Ήταν ένας Αφγανός μεταξύ 19 και 21 ετών, που η οικογένειά του έμεινε στα σύνορα με το Πακιστάν. Αυτός είχε προχωρήσει με έναν θείο του και την προηγούμενη ημέρα βοηθούσε στη διανομή που έκαναν εθελοντές στο κέντρο, θυμούνται η Δανάη και η Γιολάντα, οι εθελόντριες...
