Ρεπορτάζ: Ειρήνη Λαζαρίδου
Ανεκτίμητο αρχειακό υλικό, που διατρέχει μερικές από τις πιο ταραγμένες, πολιτικά και κοινωνικά, περιόδους της σύγχρονης Ελλάδας, εντοπίστηκε στις φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης και τέθηκε υπό την προστασία του υπουργείου Δικαιοσύνης προκειμένου να διασωθεί και στη συνέχεια να αξιοποιηθεί. Πρόκειται για τα αρχεία των φυλακών Διαβατών στη Θεσσαλονίκη τις δεκαετίες 1940, 1950 και 1960, που διασώθηκαν εν πολλοίς χάρη στην καλή προαίρεση των διευθυντών που πέρασαν από εκεί και προσφέρουν πολύτιμη πληροφόρηση για τους σύγχρονους μελετητές και όχι μόνο.
Όπως εξήγησε στην "Αυγή" ο γενικός γραμματέας Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Κωστής Παπαϊωάννου, πρόκειται για πλούσιο υλικό, που καλύπτει σχεδόν όλη την Κατοχική, Εμφυλιακή και Μεταπολεμική περίοδο και προκαλεί έκπληξη με την ποικιλότητά του. Ανάμεσα στις χιλιάδες σελίδες των εγγράφων που στοιβάζονται σ' ένα χώρο περίπου εβδομήντα τετραγωνικών μέτρων, ο κ. Παπαϊωάννου, μόνο στην πρώτη του επίσκεψη στα Διαβατά, κατάφερε να αλιεύσει από πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων μέχρι πρακτικά από δίκες δωσίλογων και τις σχετικές αποφάσεις, καθώς και στοιχεία που αποκαλύπτουν και ρίχνουν φως στην καθημερινότητα της φυλακής. "Εντοπίσαμε φακέλους κρατουμένων, έγγραφα λειτουργίας της φυλακής, στοιχεία που αφορούν τη διατροφή, τους επισκέπτες, την ημερήσια διαταγή, ακόμα και μηνύματα που στέλνονταν από υπουργούς για διάφορες υποθέσεις", μας είπε ο γενικός γραμματέας, ενώ δεν αποκλείει κατά την έρευνα να αποκαλυφθούν έγγραφα σχετικά με κρίσιμες υποθέσεις όπως η δολοφονία Λαμπράκη.
Επόμενο βήμα για το υπουργείο Δικαιοσύνης είναι το αρχείο που εντοπίστηκε στα Διαβατά και περιέχει και φακέλους από τις διαβόητες φυλακές του Γεντί Κουλέ να προστατευτεί και να αξιοποιηθεί. Στο πλαίσιο αυτό θα προχωρήσουν εργασίες συντήρησης, καταγραφής, επεξεργασίας, ενώ στο μέλλον δεν αποκλείεται η ψηφιοποίησή του. Παράλληλα, σε συνεργασία με τις Διευθύνσεις και των άλλων σωφρονιστικών καταστημάτων και τα Γενικά Αρχεία του Κράτους δρομολογείται η παραλαβή, φύλαξη και επεξεργασία των αρχείων που τηρούνται και σε άλλες φυλακές, όπως ο Κορυδαλλός ή οι φυλακές στην Κρήτη. Ενώ όμως τα αρχεία των Διαβατών διασώθηκαν χάρη στη φιλοτιμία των διοικήσεων, δεν φαίνεται ότι είχαν την ίδια τύχη και τα αρχεία σε άλλες φυλακές. Έτσι υπάρχουν πληροφορίες ότι χάθηκε εντελώς το πλούσιο αρχείο των φυλακών Αβέρωφ όπου κρατήθηκαν χιλιάδες πολιτικοί κρατούμενοι, πριν μεταφερθούν στον Κορυδαλλό
Ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Νίκος Παρασκευόπουλος με αφορμή την αξιοποίηση των συγκεκριμένων αρχείων δήλωσε: "Πρόθεσή μας είναι η συνεργασία με όλα τα σωφρονιστικά καταστήματα όπου υπάρχει ιστορικής αξίας αρχειακό υλικό. Σκοπός μας είναι η προστασία, ανάδειξη και αξιοποίηση αυτού του υλικού. Κάτι τέτοιο αποτελεί υποχρέωσή μας απέναντι στη νεότερη Ιστορία του τόπου μας και ιδίως απέναντι σε όσους συμπατριώτες μας έπεσαν θύματα διώξεων στις πιο ταραγμένες περιόδους της".
