ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΣΠΥΡΟΣ ΡΑΠΑΝΑΚΗΣ
Σφραγίστηκε, με απόφαση της Περιφέρειας, από την περασμένη Τετάρτη το συγκρότημα των εργατικών κατοικιών "Καππαδοκία" στη Δραπετσώνα. Το συγκρότημα της οδού Σωκράτους και Μάρκου Μπότσαρη, μπροστά από την εκκλησία του Άγιου Διονύση, είχε μετατραπεί σε ερείπιο και εστία μόλυνσης. Στόχος φορέων και της δημοτικής αρχής Κερατσινίου - Δραπετσώνας είναι η αξιοποίηση προς όφελος της περιοχής και η ανάδειξη της ιστορικής μνήμης και αρχιτεκτονικής αξίας των προσφυγικών - ένα σχέδιο που αναμένεται να μπει μπροστά το επόμενο διάστημα.
Τα τελευταία χρόνια ήταν εμφανής η εικόνα πλήρους εγκατάλειψης και παρακμής. Η Ιστορία φρόντισε να παίξει ένα "παιχνίδι". Στα διαμερίσματα αυτά, που χτίστηκαν για να στεγάσουν πρόσφυγες και "τας απορωτέρας ιδίως κοινωνικάς τάξεις" (όπως ανέφερε το σχετικό Βασιλικό Διάταγμα), σήμερα είχαν βρει καταφύγιο οικογένειες μεταναστών και προσφύγων, καθώς και άστεγοι Έλληνες. Κάτω από άθλιες συνθήκες, δεκάδες άνθρωποι προσπαθούσαν να ζήσουν χωρίς στοιχειώδεις κανόνες υγιεινής, μέσα σε ποντίκια και δυσωδία, με κίνδυνο της ίδιας τους της ζωής.
Για χρόνια στο στόχαστρο επιχειρηματικών συμφερόντων
Τα κτήρια του προσφυγικού οικισμού "Καππαδοκία" είχαν κριθεί ακατάλληλα μετά τον σεισμό του 1999, μα ουδέποτε αποκαταστάθηκαν. Μόνο υποστηρικτικές σκαλωσιές έκαναν αραιά και πού την εμφάνιση τους, μπας και γλυτώσουν την κατάρρευση. Πολλές φορές μπήκαν στο στόχαστρο επιχειρηματικών συμφερόντων και κατασκευαστικών που ζητούσαν την κατεδάφισή τους. Μάλιστα, με απόφαση του 2001 που υπέγραφε ο τότε υπουργός Πολιτισμού Ευ. Βενιζέλος, τα προσφυγικά της Δραπετσώνας δεν χαρακτηρίζονται ως "ιστορικά διατηρητέα μνημεία, που χρειάζονται ειδική κρατική προστασία", με το εξής αιτιολογικό: "Εχουν υποστεί σημαντικές φθορές και αλλοιώσεις και δεν διασώζουν πλέον τα στοιχεία εκείνα που θα δικαιολογούσαν την κήρυξή τους".
Προσφυγιά, ρεμπέτες, κομμουνιστές
Οι προσφυγικές πολυκατοικίες οικοδομήθηκαν την περίοδο 1935-1938 και ανήκουν στην τρίτη γενιά προσφυγικών κατοικιών, που χτίστηκαν με πρωτοβουλία της Επιτροπής Αποκταστάσης Προσφύγων (ΕΑΠ) για να στεγαστούν πρόσφυγες και εργάτες. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν και τα προσφυγικά της Λ. Αλεξάνδρας. Πρόκειται για τέσσερις πολυκατοικίες με 132 διαμερίσματα σε τρείς ορόφους και ημιυπόγεια. Την περίοδο που χτίστηκαν αποτελούσαν "παραφωνία" αρχιτεκτονικής καθαρότητας και απλότητας, σε μια ατέλειωτη παραγκούπολη, όπου ο τσίγκος και το πισσόχαρτο κυριαρχούσαν.
Είναι χαρακτηριστική η κατάσταση στις αρχές του '30 όπως συναντάται σε κείμενα της περιόδου. Πορνεία, τεκέδες, παράγκες, φτώχεια, ρεμπέτες και παράνομοι.
"Στην αρχή συναντάμε τις παράγκες που βρίσκονται πίσω από τον Άγιο Διονύση. Όλες παρουσιάζουν την ίδια κακομοιριά, τη δυστυχία που βρίσκεται κλεισμένη μέσα σε αυτές. Το ύψος τους δεν υπερβαίνει το ενάμισι μέτρο και τα δωμάτια στα οποία είναι χωρισμένες, στενά, ανήλια, τελείως ανθυγιεινά, παρουσιάζουν απελπιστική κατάσταση. Σε αυτά βρίσκονται στιβαγμένες πολυμελείς οικογένειες προσφύγων που περνάνε την άχαρη ζωή τους ψηνόμενοι το καλοκαίρι από τη ζέστη και τον χειμώνα βουτηγμένοι στην υγρασία. Έξω από τις τρώγλες αυτές με το λιοπύρι του μεσημεριού κάθονται κατά ομάδες οι πρόσφυγες. Στα πρόσωπά τους είναι ζωγραφισμένη η απόγνωση και η αγανάκτηση και στη μορφή τους διακρίνονται έκδηλα τα σημεία της κακοζωίας των", αναφέρει γλαφυρά η εφημερίδα "Πάλη των Τάξεων" το 1931.
Υπήρχε και η πλευρά της "μαγκιάς" και του ρεμπέτικου. Περιγράφει ο ρεμπέτης Νίκος Μάθεσης, ο Τρελάκιας: "Τότες ο Πειραιάς ήταν πολύ άγριος... Παράγκες, τεκέδες, εμπόριο ναρκωτικών στο φόρτε, μπουρδέλα, αγαπητικοί, κακοποιοί, λαθρέμποροι, μάγκες, νταήδες, μπερμπάντηδες, πρεζάκηδες, χασικλήδες, μαχαιροβγάλτες, σκυλόμαγκες, ντερβισόπαιδα, αποφάγια μάγκες".
Λίγο πιο πέρα από τον Αγιο Διονύση, τα Βούρλα. Εκεί λειτούργησε και ο πρώτος κρατικός "συνοικισμός κοινών γυναικών". Στην κατοχή μετατράπηκε σε φυλακές , γνωστές στη συνέχεια ως "Δικαστικές φυλακές Πειραιώς". Στην Ιστορία γράφτηκε η μεγάλη απόδραση των 27 Κομμουνιστών στις 17 Ιουλίου 1955.
Η μάχη της παράγκας
Η Δραπετσώνα και το "κόκκινο" κουσούρι της βρέθηκε στο στόχαστρο των μεταπολεμικών κυβέρνησεων. Τα τεράστια ποσοστά της ΕΔΑ στις εκλογές του '58 και το αντιστασιακό φρόνημα των κατοίκων οδήγησαν την κυβέρνηση Καραμανλή το 1960 να ανακοινώσει σχέδιο για μετεγκατάσταση των προσφύγων και στη συνέχεια κατασκευή προσφυγικών κατοικιών. 1.200 κατοικίες γιαν να στεγαστούν περισσότερες από 3.000 οικογένειες. "Αυτο-στέγαση για όλους" ήταν το αίτημα των κατοίκων που προχώρησαν σε μεγάλες κινητοποιήσεις και απεργία στις 11 Αυγούστου. Οι κινητοποιήσεις συνεχίστηκαν δυναμικά και κορυφώθηκαν τον Νοέμβρη του ίδιου έτους, όταν αστυνομικές δυνάμεις και εκσκαφείς έκαναν έφοδο στη συνοικία της Δραπετσώνας. Ακολούθησαν αιματηρές συγκρούσεις, που έμειναν στην Ιστορία ως "η μάχη της παράγκας". Από αυτά τα γεγονότα εμπνεύστηκε ο Τάσος Λειβαδίτης τη "Δραπετσώνα" που μελοποίησε ο Μ. Θεοδωράκης.
