«Αποφασίσαμε να μην το βάλουμε κάτω απέναντι σε μια οικονομία που είναι κτισμένη πάνω στην καταστροφή της ζωής, αποφασίσαμε ότι η μετάβαση πέρα από τα ορυκτά καύσιμα δεν μπορεί να παραμένει σλόγκαν αλλά πρέπει να γίνει συγκεκριμένη, πολιτική και συλλογική προσπάθεια». Η δήλωση της Ιρένε Βέλεζ Τόρες, υπουργού Περιβάλλοντος της Κολομβίας, σκιαγράφησε μια νέα προσπάθεια για να μπει τέλος στα ορυκτά καύσιμα, τον υπ’ αριθμόν 1 παράγοντα της υπερθέρμανσης του πλανήτη και μάλιστα σε μια κρίσιμη συγκυρία. Η υπουργός ήταν πρόεδρος της πρώτης Διεθνούς Συνόδου Κορυφής για «Μετάβαση πέρα από τα ορυκτά καύσιμα», που διεξήχθη στα τέλη Απριλίου στη Σάντα Μάρτα, λιμάνι της Κολομβίας, με τη συμμετοχή 57 χωρών -μεταξύ τους η Βραζιλία, η Αυστραλία, ο Καναδάς, η Νορβηγία κ.ά.- που αντιπροσώπευσαν περίπου το 1/3 της παγκόσμιας οικονομίας καθώς και 13 φορέων. Συνολικά μετείχαν 1.500 άτομα. Η συνάντηση θα αποδειχθεί «game changer»; Στα τέλη Απριλίου ο Φατίχ Μπιρόλ, εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, τόνιζε στον Γκάρντιαν ότι η πετρελαϊκή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν άλλαξε για πάντα τη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων αναγκάζοντας τις χώρες να απομακρυνθούν από αυτά, υιοθετώντας νέες στρατηγικές για τη διασφάλιση ενεργειακών αποθεμάτων. «Η ζημιά έχει γίνει» είπε χαρακτηριστικά.
Στο πλαίσιο αυτό, συναντήσεις σαν της Σάντα Μάρτα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία: επιτρέπουν την παράκαμψη προσκομμάτων που θέτουν συστηματικά, π.χ., στις COP, οι χώρες-παραγωγοί ορυκτών καυσίμων, π.χ., Σαουδική Αραβία, Ρωσία, ΗΠΑ, σε αντίθεση με εκείνες του ΟΗΕ που απαιτούν ομοφωνία. «Τέτοιου είδους συναντήσεις εκτός πλαισίου ΟΗΕ φέρνουν έναν φρέσκο αέρα, απαραίτητο στην παγκόσμια κλιματική διπλωματία» σχολίασε σε άρθρο του με αφορμή τη συνάντηση της Κολομβίας ο Γουέσλεϊ Μόργκαν, ειδικός συνεργάτης στο Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας στο Σίδνεϊ. «Χωρίς τα “πετροκράτη” να βάζουν εμπόδια, όσες χώρες ήθελαν μπόρεσαν να προχωρήσουν σε ρεαλιστικές συζητήσεις για νομικά, δημοσιονομικά και οικονομικά μέτρα που χρειάζονται για συντονισμένη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων» εξήγησε. Η συνάντηση παρήγαγε απτά αποτελέσματα, όπως τη δημιουργία επιστημονικού συμβουλίου με τη συμμετοχή ειδικών στα του κλίματος, της οικονομίας, της τεχνολογίας κ.ά. Επικεφαλής ο καθηγητής Γιόχαν Ρόκστρεμ από το Ινστιτούτο του Πότσνταμ για την Έρευνα των Κλιματικών Επιπτώσεων, που απευθυνόμενος στους συνέδρους είπε: «Είσαστε το φως στην άκρη ενός σκοτεινού τούνελ». Στη συνάντηση αποφασίστηκε και... η συνέχειά της: η διεξαγωγή δεύτερης συνόδου στις αρχές του 2027, με οργανώτριες την Ιρλανδία και το Τουβαλού, που ανήκει στην ολοένα και διευρυνόμενη ομάδα 18, προς το παρόν, χωρών που διεκδικούν νέα συμφωνία για την προοδευτική απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Συστάθηκαν δε ομάδες εργασίας για να βοηθηθούν οι χώρες να αναπτύξουν εθνικά και περιφερειακά σχέδια για σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα με στόχους και χρονοδιαγράμματα για να μπει τέλος στη χρήση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου. «Το momentum πρέπει να διατηρηθεί και οι προσπάθειες να οργανωθούν σε μεγαλύτερη κλίμακα». Όλα τα συμπεράσματα θα συμπεριληφθούν στον Οδικό Χάρτη του ΟΗΕ ενόψει της επερχόμενης COP31 στην Τουρκία το Νοέμβριο.
Πλέον η κλιματική διπλωματία έγινε δύο ταχυτήτων. Για «πολυμέρεια δύο ταχυτήτων» μιλά ο διπλωμάτης Αντρέ Κορέα ντο Λάγκο, πρόεδρος των περσινών κλιματικών διαπραγματεύσεων του ΟΗΕ (COP30) στη Βραζιλία. Πλάι σε εκείνη των κλιματικών συνομιλιών του ΟΗΕ, που κινούνται βραδύτερα και βασίζονται στη συναίνεση, εξασφαλίζοντας νομιμοποίηση, καθολικότητα και συλλογικό προσανατολισμό, υφίσταται πλέον μια δεύτερη ταχύτητα. Πιο γρήγορη, προσιτή σε όποια χώρα θέλει να κινηθεί γρήγορα για να βάλει τέλος στη χρήση ορυκτών καυσίμων.
* Η Ρένα Δούρου είναι μέλος της Π.Γ. του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., υπεύθυνη για θέματα Διεθνών Σχέσεων, Εξωτερικής Πολιτικής, Ευρωπαϊκής Ενέργειας και Περιβάλλοντος, βουλεύτρια Β2 Δυτικής Αθήνας
