Eνας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες για την εύρυθμη και αποτελεσματική λειτουργία της εκπαίδευσης είναι το εκπαιδευτικό προσωπικό. Ο γνωστός αφορισμός «δάσκαλος φτωχός, αγράμματος λαός» προσεγγίζει μόνο μία από τις βασικές διαστάσεις του ζητήματος. Υπάρχουν και άλλες, εξίσου σημαντικές, όπως αυτές που αφορούν την αρχική εκπαίδευση και τη διά βίου επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ή τις συνθήκες υπό τις οποίες ασκούν το έργο τους, που συνήθως αποσιωπώνται. Ειδικά η ενδοϋπηρεσιακή επιμόρφωση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα είδος «ποινής» ή «γιατρικού» προς πάσχοντες, αλλά ως αναφαίρετο δικαίωμα όλων των εκπαιδευτικών και, ταυτόχρονα, βασική υποχρέωση της πολιτείας. Μια από τις επιτροπές που συγκροτήθηκαν στο Υπουργείο Παιδείας την περίοδο επί Διαμαντοπούλου, με συμμετοχή εκπροσώπων της ΔΟΕ και της ΟΛΜΕ και άλλων αξιόλογων εμπειρογνωμόνων, είχε αναλάβει να εκπονήσει ένα σχέδιο για την περιοδική επιμόρφωση όλων των εκπαιδευτικών. Πρώτος καρπός αυτής της επιτροπής υπήρξε ένα σχέδιο γενικών αρχών και κατευθύνσεων για την επιμόρφωση του εκπαιδευτικού προσωπικού και τα Διδασκαλεία που, πέρα από κάθε προσδοκία, κινούνταν σε σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, γρήγορα η προσπάθεια αυτή ατόνησε και τίποτε από τα προβλεπόμενα δεν εφαρμόστηκε. Είναι τώρα ευκαιρία, στο πλαίσιο του διαλόγου για την εκπαίδευση που εξαγγέλθηκε, να επανέλθουν τα θέματα αυτά στο προσκήνιο και να απαρτίσουν έναν από τους βασικούς άξονές του. Κι ακόμα περισσότερο: να δώσουν την ευκαιρία να δρομολογηθούν αποδεκτές και αποτελεσματικές λύσεις.
Μικρή επένδυση μέγα όφελος
Η βιβλιοθήκη βρίσκεται στο κέντρο της λειτουργίας του σχολείου, σύμφωνα με τον γνωστό αμερικανό φιλόσοφο και διανοητή Τζ. Ντιούι. Μια καλά οργανωμένη, εξοπλισμένη και στελεχωμένη σχολική βιβλιοθήκη μπορεί να αποτελέσει το επίκεντρο των μαθησιακών δραστηριοτήτων που αναπτύσσονται στο πλαίσιό του με απροσμέτρητα οφέλη για τη σχολική κοινότητα στο σύνολό της. Η κατάσταση όμως που χαρακτηρίζει σχεδόν μόνιμα τις σχολικές βιβλιοθήκες κάθε άλλο παρά αισιόδοξη είναι. Το θέμα αυτό βρέθηκε πρόσφατα δύο φορές στο επίκεντρο της δημοσιότητας με την παρουσίαση δύο βιβλίων: του γνωστού εκδότη Γιώργου Δαραδανού «Σχηματική σκέψη» και του πρώην υπουργού Παιδείας Γεράσιμου Αρσένη «Γιατί δεν έκατσα καλά». Ευσεβείς πόθοι των σχεδιαστών της εκπαιδευτικής πολιτικής και εύλογες προσδοκίες των μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας στο διάβα του χρόνου ελάχιστα δικαιώθηκαν. Είναι βέβαιο ότι ούτε η σημερινή συγκυρία επιτρέπει μεγαλεπήβολους σχεδιασμούς. Ωστόσο, ακριβώς εξαιτίας των ακραίων συνθηκών στο σχολείο και στον κοινωνικό του περίγυρο η λειτουργία της σχολικής βιβλιοθήκης αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία. Μια έστω και περιορισμένης κλίμακας επένδυση σε αυτό τον τομέα μπορεί να αποδώσει πολλαπλάσια, εξασφαλίζοντας σε παιδιά, εκπαιδευτικούς και γονείς στοιχειώδη πρόσβαση σε σύγχρονη γνώση με όλους τους δυνατούς τρόπους, παραδοσιακούς και σύγχρονους.
Βιομηχανία διώξεων
«Βιομηχανία διώξεων εκπαιδευτικών σε πλήρη λειτουργία» είναι ο τίτλος εκτενούς ρεπορτάζ της «Εφημερίδας των Συντακτών» (12-12). Για του λόγου το αληθές, μάλιστα, παρατίθενται τρεις «ενδεικτικές» περιπτώσεις δασκάλων, που «αποδεικνύουν ότι το ανθρωποκυνηγητό όσων ‘δεν συνεμορφώθησαν προς τας υποδείξεις' συνεχίζεται με αμείωτη ένταση». Αντίστοιχο είναι και το φωτογραφικό υλικό που συνοδεύει το ρεπορτάζ: «Απολύσεις εκπαιδευτικών» γράφει ανάμεσα σε άλλα το πανώ μιας διαδήλωσης διαμαρτυρίας. Εδώ όμως αρχίζουν οι δικές μας απορίες. «Βιομηχανία», αν δεν κάνουμε λάθος, σημαίνει τυποποιημένη παραγωγή και συνήθως μαζική. Όσο όμως κι αν παιδέψει κανείς το υλικό που στηρίζει το ρεπορτάζ, πουθενά δεν θα βρει κάποια ένδειξη ότι λειτουργεί σήμερα κάποια «βιομηχανία» παραγωγής διώξεων. Οι δυο από τις τρεις περιπτώσεις, σύμφωνα και με τα στοιχεία που παρατίθενται, αναφέρονται σε υποθέσεις που ξεκίνησαν επί προηγούμενων κυβερνήσεων και σέρνονται ακόμα στα δικαστήρια, και η τρίτη αφορά μήνυση που υπέβαλαν ιδιώτες και ακολούθησε τη συνήθη διαδικαστική πορεία. Σε ό,τι αφορά τις υποθέσεις αυτές, η στήλη ενώνει και τη δική της φωνή ζητώντας το αυτονόητο: να αποδοθεί δικαιοσύνη, και μάλιστα σύντομα, και να απαλλαγούν οι διωκόμενοι εκπαιδευτικοί από τις κατηγορίες που τους αποδίδονται. Θεωρούμε όμως ταυτόχρονα ότι τέτοια θέματα πρέπει να προσεγγίζονται από τον τύπο πιο προσεκτικά, ώστε να αποφεύγεται η δημιουργία παρερμηνειών ή εντυπώσεων που δεν αντιστοιχούν στην πραγματικότητα.
Δεύτερη ευκαιρία
Σοβαρές δυσκολίες αντιμετωπίζουν τα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας, που προκαλούν δυσεπίλυτα προβλήματα στη λειτουργία τους και υποβαθμίζουν την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχουν. Τα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας είναι ένας καινοτόμος επανορθωτικός θεσμός, που απευθύνεται σε ενήλικες (18 ετών και άνω) οι οποίοι δεν έχουν ολοκληρώσει την εννιάχρονη υποχρεωτική εκπαίδευση, για να τους δώσει μια ακόμα δυνατότητα να συνεχίσουν τις σπουδές τους και να αποκτήσουν τίτλο ισότιμο με το απολυτήριο του Γυμνασίου. Οι ελλείψεις στη στελέχωση του διδακτικού προσωπικού, μεσούσης της κρίσης, είναι ίσως το πιο σημαντικό πρόβλημα που απασχολεί το θεσμό αυτό. Και εδώ οφείλουμε να επισημάνουμε ότι δεν αρκεί η έγκαιρη κάλυψη όλων των κενών. Απαιτείται, επιπλέον, το εκπαιδευτικό προσωπικό να είναι και έμπειρο και κατάλληλα εκπαιδευμένο, ώστε να εξασφαλίζονται η συνέχεια και αποτελεσματικότητα του έργου του. Αν θέλουμε, λοιπόν, να πραγματωθεί ο σκοπός για τον οποίο αυτά τα σχολεία δημιουργήθηκαν, που είναι ο εγγραμματισμός των απόκληρων του πρωινού σχολείου και μέσω αυτού η καταπολέμηση του κοινωνικού και οικονομικού αποκλεισμού, πρέπει σύντομα να ληφθούν όλα τα αναγκαία μέτρα. π.Χ.
