Σε πλήρη αντίθεση με την πλειονότητα των καθηγητών, το σώμα των φοιτητών στην μεγάλη του πλειονότητα στέκει, όπως είδαμε, αντίθετο στη δικτατορία και τα φασιστικά της ιδεώδη. Ήδη από τα τέλη του 1936 το ‘Αντιδικτατορικό Μέτωπο Νέων' (ΑΜΝ) εκδίδει δακτυλογραφημένη αντιστασιακή εφημερίδα, την ‘Ελευθερία', που αργότερα αντικαταστάθηκε από κανονικά τυπωμένη έκδοση, τη ‘Φλόγα', ενώ στις αρχές του 1937 προχωρά στην οργάνωση δύο μεγάλων φοιτητικών αντιδικτατορικών εκδηλώσεων στα Προπύλαια, καταγγελίας των απολύσεων προοδευτικών καθηγητών και των διορισμών των «ημετέρων» του καθεστώτος. Οι συγκεντρώσεις, καταγράφει ο Λιναρδάτος, ήταν τόσο μεγάλες και μαχητικές, που οι φοιτητές του ‘Εθνικού Παμφοιτητικού Συλλόγου' και οι μυστικοί της Ασφάλειας δεν τόλμησαν τη διάλυσή τους. Όσο και αν ο δικτάτορας φωνάζει «Δεν επιτρέπω …καμμίαν υπόκωφον αντίστασιν εις τας θελήσεις μου», όσο και αν οι φασιστοειδείς ομάδες του ‘Εθνικού Παμφοιτητικού Συλλόγου' στην Αθήνα και της ‘Εθνικής Παμφοιτητικής Ενώσεως' στη Θεσσαλονίκης προσπαθούν με καταγγελίες και καρφώματα να δημιουργήσουν συνθήκες τρομοκρατίας στο Πανεπιστήμιο, το μόνο που κατορθώνουν είναι να ξυλοφορτώνονται από το φοιτητικό σώμα.
Και οι αντιδικτατορικές φοιτητικές εκδηλώσεις συνεχίζονται με αποκορύφωμα τους εορτασμούς για τα εκατό χρόνια από την ίδρυση του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Ο εορτασμός της εκατονταετηρίδα του Πανεπιστημίου Αθηνών
O εορτασμός, βέβαια, είχε ήδη προγραμματιστεί από το 1934, από την Σύγκλητο επί Πρυτανείας Εξαρχόπουλου. Το καθεστώς όμως στα πλαίσια της γενικής του προπαγανδιστικής προβολής είδε και τούτο τον εορτασμό ως μια εξαιρετική ευκαιρία, και μάλιστα διεθνούς προβολής του. Άλλωστε οι τελετές και οι δημόσιες γιορτές, οι παρελάσεις – τότε καθιερώθηκε και η μαθητική παρέλαση στην εθνική επέτειο που διατηρείται αναλλοίωτη μέχρι και σήμερα – αποτελούσαν βασικό στοιχείο της προπαγανδιστικής του πολιτικής.
Έτσι, από τον Οκτώβριο του '36 προσέφερε την αμέριστη συμπαράστασή του και την υλική του στήριξη με το ποσό των 3 εκατομμυρίων δραχμών στον προγραμματισμό των εκδηλώσεων, που ανάμεσα στα άλλα προέβλεπαν και την πρόσκληση των Ευρωπαίων Υπουργών Παιδείας, των Πρυτανικών Αρχών 24 πανεπιστημίων απ' όλο τον κόσμο, εκείνων όλων των Ελληνικών ΑΕΙ, των ελληνικών κοινοτήτων του εξωτερικού καθώς και των μελών ξένων αρχαιολογικών εταιρειών που είχαν έδρα στην Αθήνα.
Η διάρκεια των εκδηλώσεων ορίστηκε για την εβδομάδα μεταξύ 17 και 24 Απριλίου του 1937, στη διάρκεια της οποίας φωταγωγήθηκε η Ακρόπολη, παρουσιάστηκαν στον Παρθενώνα και στο Σούνιο αρχαιοπρεπείς τελετές, με την ‘σκηνοθετική' καθοδήγηση του Υπουργού Παιδείας Κωνσταντίνου Γεωργακόπουλου και τη συνεργασία του Λυκείου των Ελληνίδων, του Βασιλικού Θεάτρου και του Ωδείου Αθηνών. Στις τελετές στον Παρθενώνα ένας φοιτητής του πανεπιστημίου απήγγειλε ύμνο προς τη θεά Αθηνά τον οποίο είχε συντάξει ο καθηγητής της Φιλοσοφικής Αντώνιος Κεραμόπουλος. Στους εορτασμούς παραβρέθηκε όλη η Βασιλική Οικογένεια, τα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου και βέβαια ο ίδιος ο Πρωθυπουργός και ‘Εθνικός Κυβερνήτης'.
Ιδεολογικός άξονας των εορτασμών, όπως γράφουν και οι Γαβρόγλου, Καραμανωλάκης και Μπάρκουλα, ήταν η στενή σχέση με τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και, σε δεύτερο επίπεδο, η σχέση με το Βυζάντιο με επίσκεψη στη μονή Δαφνίου και χορωδία βυζαντινής Μουσικής στα πλαίσια του κυρίαρχου ιδεολογήματος του ελληνοχριστιανισμού, σύμφωνα με το ιδεολογικό αμάλγαμα του Γ΄ Ελληνικού Πολιτισμού.
Και η φοιτητική συμμετοχή
Εκείνο όμως που δεν είχαν προβλέψει σε όλα αυτά τα εντυπωσιακά θεάματα ήταν η παρουσία και του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος. Παρουσία έντονη, που ξεκίνησε πριν ακόμη από την επίσημη έναρξη των εορτασμών, στις 15 Απριλίου, έξω από το ξενοδοχείο της ‘Μεγάλης Βρετανίας', όπου χιλιάδες φοιτητές με συνθήματα υπέρ της ‘Δημοκρατίας' υποδέχονται την άφιξη του Γάλλου Υπουργού Παιδείας του Λαϊκού Μετώπου 33χρονου Ζαν Ζαί. Παράλληλα, αντιπροσωπεία του ‘Αντιδικτατορικού Μετώπου Νέων' παρέδωσε στον Γάλλο Υπουργό Υπόμνημα με την κατάσταση στη χώρα και την Παιδεία. Η διαδήλωση συνεχίστηκε με πορεία μέχρι τα Προπύλαια, όπου και διαλύθηκε. Το σκηνικό συνεχίστηκε εντεινόμενο όλη την επόμενη εβδομάδα. Στην επίσημη τελετή, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, η είσοδος του Ζαν Ζαι έγινε αφορμή για νέες θερμές εκδηλώσεις, σε αντίθεση με τη νεκρική σιγή που ακολούθησε την άφιξη του Γερμανού Υπουργού Παιδείας του Γ΄ Ράιχ Ρ. Ρουστ. Στους εορτασμούς στην Ακρόπολη οι φοιτητές, παρά τον αστυνομικό κλοιό, σταματούν το αυτοκίνητο του Ζαν Ζαι και του ζητούν να μιλήσει εναντίον του φασισμού, ο Γάλλος Υπουργός συγκινημένος συγχαίρει τους φοιτητές. Στην παράσταση της ‘Αντιγόνης' από ερασιτεχνικό φοιτητικό θίασο οι φοιτητές διακόπτουν με παρατεταμένα επιδεικτικά χειροκροτήματα στο σημείο που η Αντιγόνη μιλά εναντίον της τυραννίας. Το ίδιο σκηνικό και πιο έντονο συνεχίστηκε στους φοιτητικούς αγώνες που είχαν οργανωθεί στο Στάδιο. Ο Υπουργός Διοικήσεως Πρωτευούσης Κοτζιάς αποδοκιμάζεται άγρια, ενώ η είσοδος του Ζαν Ζαι γίνεται δεκτή με συνθήματα υπέρ της Δημοκρατίας, της αγωνιζόμενης Ισπανίας και του Λαϊκού Μετώπου, ενόσω έπεφταν χιλιάδες αντικαθεστωτικές προκηρύξεις. Ο λογοκριμένος τύπος δεν μπορεί να αγνοήσει αυτές τις εκδηλώσεις, αλλά επιχειρεί να τις αποδώσει στους στενούς δεσμούς φιλίας με την Γαλλία.
Αλλά η πιο οργανωμένη αντιδικτατορική εκδήλωση των φοιτητών, έγινε στις 20 Απριλίου σε εκδήλωση στην αίθουσα του ‘Παρνασσού', όπου η ‘Ελληνογαλλική Ένωση Νέων' οργάνωσε εκδήλωση προς τιμή της Γαλλικής αντιπροσωπείας. Στη εκδήλωση μίλησε ο ελληνιστής καθηγητής Περνό. Η αίθουσα ήταν κατάμεστη από φοιτητές, αλλά και άνδρες της Ασφάλειας. Οι φοιτητές όρθιοι υποδέχονται τον Ζαν Ζαι, αλλά και τον παυμένο καθηγητή τους Αλέξανδρο Σβώλο με συνθήματα: «Κάτω ο φασισμός» και «Δημοκρατία». Το καζάνι σπάει. Οι ασφαλίτες επεμβαίνουν απροκάλυπτα, χτυπούν τους φοιτητές, αυτοί ανταποδίδουν τα χτυπήματα και η αίθουσα μετατρέπεται σε χώρο συγκρούσεων. Τελικά συλλαμβάνονται είκοσι φοιτητές, οι οποίοι, αφού οδηγούνται στη Γενική Ασφάλεια, παίρνουν το δρόμο για το στρατόπεδο της Ακροναυπλίας. Η Γαλλική Πρεσβεία επεμβαίνει με έντονο διάβημα διαμαρτυρίας, με αποτέλεσμα να αφεθούν και οι είκοσι τελικά ελεύθεροι. Η πρωτεύουσα συγκλονίζεται, το καθεστώς προσπαθεί να διαστρεβλώσει τα γεγονότα, αλλά δεν μπορεί να τα αποσιωπήσει. Οι διευθυντές των εφημερίδων παίρνουν εντολή να διαστρεβλώσουν τα γεγονότα και να τα αποδώσουν σε αθεϊστές και αναρχικούς.
Μια εντυπωσιακή απάντηση
Με υπερβάλλοντα ζήλο στις 26 Απριλίου ο εκδότης της ‘Καθημερινής' Γεώργιος Βλάχος δίνει μια κυνική και απειλητική απάντηση σ' αυτές τις ανοιχτά αντιδικτατορικές εκδηλώσεις σε κύριο άρθρο του με τίτλο «Φοιτηταί».
«Πρέπει να καταλάβης εσύ ο φοιτητής ότι δεν μπορείς εν ονόματι της νεότητος, της παιδικής αταξίας, να φωνάζης:' Κάτω η Θρησκεία και κάτω η Πατρίς και ζήτω η Ερυθρά Ισπανία» και «φέρετε να βάλλουμε κάτω τα λεπτά των πλουσίων να τα φάμε». Διότι μέσα εις αυτάς τας κραυγάς δεν υπάρχουν ούτε ιδανικά, ούτε ιδεολογία, ούτε νεότης, ούτε ομορφιές. Υπάρχει διάθεσις προς γενικό πλατσικολόγημα, κήρυγμα προς οχλοκρατία και τίποτε άλλο. Αφού λοιπόν εσύ ο φοιτητής έχασες τα ιδανικά σου και εγώ ως Κράτος τα επήρα και τα έκαμα κτήμα μου και εγώ έχω τώρα τους πατριωτισμούς και τους ενθουσιασμούς και τας μεγάλας ιδέας ως λάβαρόν μου, σου λέγω απλούστατα ότι δεν με συγκινούν αι επαναστάσεις σου… και δεν τας συγχωρώ… Φοιτητής είμαι εγώ. Και επειδή ο φοιτητής επιτρέπεται πού και πού να τα σπάζη, θα τα σπάσω και εγώ και σύ προσπάθησε να μην παρουσιασθής στο δρόμο μου ως φανάρι»!
Και ο Ραυτόπουλος σχολιάζει: «…εκείνο που φωνάζει περισσότερο είναι το υστερικό μίσος κατά της νεότητας. Ιδιαίτερα κατά της φοιτητικής νεολαίας, που δεν αφήνει τη φασιστική δικτατορία ήσυχη να καταληστεύση και να προδώση την χώρα. Αυτό το γεροντικό στυφό μίσος στρέφεται εναντίον ολόκληρης της φοιτητικής νεολαίας.».. [
