Αν και κυκλοφόρησαν μόλις δύο δίσκους οι Iskra ήταν το σημαντικότερο ίσως ελληνικό jazz γκρουπ της δεκαετίας του '80 με μέλη κυριολεκτικά την «αφρόκρεμα» των μουσικών της ανάλογης σκηνής, τον σαξοφωνίστα David Lynch, τον μπασίστα Γιώργο Φακανάς και τον ντράμερ Νίκο Τουλιάτο ενώ για ένα διάστημα είχε περάσει από αυτό και ο κιθαρίστας Τάκης Μπαρμπέρης. Αν όμως οι υπόλοιποι συνέχισαν λίγο – πολύ στην ίδια κατεύθυνση δεν συνέβη αυτό και με τον πιανίστα με τις λαμπρές κλασικές σπουδές Τάκη Φαραζή ο οποίος ασχολήθηκε με πολλά και διαφορετικά μουσικά είδη, κυρίως σαν εκτελεστής και εξαιρετικός ενορχηστρωτής και πολύ λιγότερο συχνά ως συνθέτης αλλά διακρίθηκε σε...άπαντα, γεγονός το οποίο αποδεικνύεται περίτρανα και από την πολύ μεγάλη εκτίμηση που χαίρει μεταξύ μιας πολύ μεγάλης γκάμας ομοτέχνων του. Πριν λίγο καιρό κυκλοφόρησε το CD «Ζωντανή Ηχογράφηση Στον Αρχαιολογικό Χώρο Της Ελευσίνας» (η οποία πραγματοποιήθηκε την βραδιά της πανσελήνου του Αυγούστου του 2012) που αποτυπώνει μια συναυλία στην οποία συνόδευσε λιτά αλλά όπως πάντα θαυμαστά την Μάρθα Φριντζήλα σε ερμηνείες γνωστών ελληνικών και διεθνών τραγουδιών τα οποία στην πλειοψηφία τους έχουν να κάνουν με την σελήνη. Μια πολύ καλή αφορμή δηλαδή για μια σύντομη συζήτηση με έναν εκτελεστή που καταλαβαίνει πολύ καλά ότι η μεγαλύτερη δύναμη - ίσως και αξία - της μουσικής βρίσκεται στις μεμονωμένες νότες οι οποίες την αποτελούν, μπορεί ακόμα και...ανάμεσα τους!
Πώς προέκυψε αυτή η εμφάνιση και τι σας έκανε να την κυκλοφορήσετε τώρα σε δίσκο;
Με τη Μάρθα συνεργαζόμαστε πολλά χρονιά, γνωριστήκαμε την εποχή που άρχισα να γράφω μουσική για θεατρικές παραστάσεις («Ηλέκτρα», «Η Φόνισσα») στις οποίες εκείνη συμμετείχε σαν ηθοποιός και τραγουδίστρια. Μεσολάβησαν μερικά χρόνια πριν ξανασυναντηθούμε, αυτή τη φορά εγώ σαν πιανίστας και εκείνη σαν καταξιωμένη πια τραγουδίστρια στο κοινό πρόγραμμα που έκανε με την Τάνια Τσανακλιδου το 2009 –‘10. Πιστεύω ότι κυρίως μέσα από αυτή μας τη συνεργασία προέκυψε η πρόταση από το Πολιτιστικό Τμήμα του δήμου Ελευσίνας για τη σύμπραξη σε αυτή την εκδήλωση για την Αυγουστιάτικη Πανσέληνο του 2013 στον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας, με επιπλέον το γεγονός ότι η Μάρθα έχει ιδιαίτερους δεσμούς με την περιοχή αφού - από όσο γνωρίζω - γεννήθηκε και μεγάλωσε εκεί. Η ηχογράφηση της βραδιάς αυτής έγινε κατ' αρχήν για αρχειακούς λόγους όμως το τελικό αποτέλεσμα επιβεβαίωσε την αρχική μας αίσθηση ότι ήταν μια ξεχωριστή εμπειρία για όλους όσους βρεθήκαμε στον ιερό αυτό χώρο. Ετσι αποφασίσαμε να την μοιραστούμε με το κοινό έστω και ετεροχρονισμένα, αφού οι δραστηριότητες αμφοτέρων δεν μας επέτρεψαν να ασχοληθούμε νωρίτερα με την κυκλοφορία του CD.
Έχεις παίξει σχεδόν όλα τα είδη και βέβαια έχεις τεράστια πείρα, ίσως ακόμα και συνολική μουσική κουλτούρα, από την jazz και τον αυτοσχεδιασμό αλλά σου αρέσει πολύ να συνοδεύεις μόνο με το πιάνο σου γυναικείες φωνές, έτσι δεν είναι; Μαρία Φαραντούρη, Έλλη Πασπαλά και τώρα η Μάρθα Φριντζήλα...Τι σε ελκύει λοιπόν τόσο στο να είσαι ακομπανιατέρ και ποιες είναι οι δυσκολίες αλλά και οι προκλήσεις που παρουσιάζει αυτή η δραστηριότητα για έναν πιανίστα;
Θεωρώ ότι η συνοδεία μιας φωνής από ένα όργανο όπως το πιάνο είναι μια ιδιαίτερη τέχνη και ταυτόχρονα μια μεγάλη πρόκληση καθώς καλείσαι να υπηρετήσεις με τον καλύτερο δυνατό τρόπο - και συνήθως να διασκευάσεις - μια μεγάλη γκάμα τραγουδιών διαφορετικών στιλ τα οποία έχουν ερμηνεύσει πολλοί/ές και με διαφορετικούς τρόπους αναδεικνύοντας όσο μπορείς τις ιδιότητες μα και τις ιδιαιτερότητες τους. Το πολύ ενδιαφέρον για εμένα είναι ότι, όταν υπάρχει εκτίμηση, σεβασμός και αμοιβαία πειραματική διάθεση, το μουσικό αποτέλεσμα αλλά και η εμπειρία αυτής της διαδικασίας - είτε στις πρόβες είτε στις παραστάσεις - πολύ συχνά έχει ένα ιδιαίτερο βάθος μιας και τα συγκεκριμένα ντουέτα έχουν το χαρακτήρα μιας καλλιτεχνικής «ερωτικής συνομιλίας». Η δυσκολία αντίστοιχα είναι ότι ο μουσικός έχει ιδιαίτερα μεγάλη ευθύνη ως προς το να κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον με ένα μόνο όργανο που στην περίπτωση του πιάνου διαθέτει βέβαια το πλεονέκτημα της πολυφωνίας και τους πολλούς ήχους σχεδόν μιας ολόκληρης ορχήστρας.
Τι σου αρέσει περισσότερο στην ερμηνεία της Μάρθας Φριντζήλα; Εχει κάποιες ιδιαιτερότητες και, αν ναι, ποιες είναι αυτές;
Η Μάρθα είναι μια πολύπλευρη, «αναγεννησιακή» θα έλεγα προσωπικότητα με μια μεγάλη γκάμα δραστηριοτήτων (τραγουδίστρια, ηθοποιός, σκηνοθέτιδα, δασκάλα) και ένας πολύ ελεύθερος και γενναιόδωρος άνθρωπος. Ετσι οι ερμηνείες της έχουν κάτι πηγαίο, παιχνιδιάρικο και μη συμβατικό και πολύ συχνά μια προσωπική, εξομολογητική και συγκινητική διάσταση καθώς η φωνή της είναι απλώς το μέσον μιας περισσότερο ψυχικής πάρα στενά «τραγουδιστικής» διαδικασίας, κάτι που εκτιμώ ιδιαίτερα σε έναν ερμηνευτή. Είναι ένας εξαιρετικά αυθόρμητος και ενθουσιώδης άνθρωπος που αντιμετωπίζει την ενασχόληση της με τις διάφορες μορφές τέχνης απολύτως αποενοχοποιημένα, σχεδόν με μια «παιδικότητα» αλλά και με έναν υψηλού επιπέδου επαγγελματισμό.
Δεν σου φαίνεται κουραστικό, ως κατεξοχήν αυτοσχεδιαστική μοyσική προσωπικότητα, να παίζεις τέτοια τραγούδια που, παρά την αναμφισβήτητη αξία τους, έχουν εκτελεστεί χιλιάδες φορές;
Ο αυτοσχεδιασμός σαν στοιχείο μουσικής έκφρασης είναι κάτι που μπορεί να υπάρξει ακόμη και σε μια φαινομενικά περιορισμένη φόρμα όπως είναι το τραγούδι, ελληνικό και μη. Είναι καθαρά θέμα πρόθεσης και στάσης απέναντι στο εκάστοτε υλικό, όσοι ακούσουν για παράδειγμα αυτό το CD νομίζω ότι θα ακούσουν μια διαφορετική προσέγγιση αρκετών πολυπαιγμένων τραγουδιών. Φυσικά αυτή ήταν μια από τις πλέον ευτυχείς συγκυρίες καθώς ένα μεγάλο μέρος της επαγγελματικής δραστηριότητας έχει να κάνει με τον βιοπορισμό και το ίδιο ισχύει προφανώς και για εμάς τους μουσικούς αφού τα πράγματα δεν είναι και για εμάς καθόλου ιδανικά και ρόδινα. Προσπαθώ όσο το δυνατόν να επιλέγω τις συνεργασίες μου και σε μεγάλο βαθμό και το ρεπερτόριο μου έτσι ώστε να παραμένω δημιουργικός.
Γιατί δεν ασχολείσαι περισσότερο και κυρίως πιο ενεργά με την jazz όπως παλαιότερα; Εχεις χάσει κάπως το ενδιαφέρον σου για αυτήν ή απλά δεν σου δίνονται τόσες ευκαιρίες;
Η αλήθεια είναι ότι στα πρώτα στάδια της μουσικής μου πορείας φαινόταν ότι θα είχα μια κάπως διαφορετική εξέλιξη η οποία θα είχε να κάνει περισσότερο με την jazz. Ομως η εσωτερική μου φωνή και μια σειρά συγκυριών με οδήγησαν στο να εξερευνήσω διαφορετικούς μουσικούς κόσμους και να αναζητήσω τον δικό μου προσωπικό ήχο πέρα από ιδιώματα, να ασχοληθώ με την σχέση λόγου και μουσικής με αφορμή τη μουσική για θέατρο και ιδιαίτερα για αρχαίο δράμα καθώς και με την φόρμα του τραγουδιού που από την παιδική μου ηλικία με γοήτευε με την απλότητα, την αμεσότητα και την ικανότητα του να αγγίζει την ανθρωπινή ψυχή. Παράλληλα ασχολήθηκα και με την διδασκαλία του πιάνου οπότε εκ των πραγμάτων ατόνησε σε μεγάλο βαθμό η σχέση μου με την jazz και τον ελεύθερο αυτοσχεδιασμό. Εκτός όμως από την έλλειψη χρόνου σε αυτή μου την απομάκρυνση έπαιξε ρόλο και η για αρκετό καιρό έλλειψη ουσιαστικού ενδιαφέροντος μου για όσα συνέβαιναν στην ελληνική jazz σκηνή, γεγονός το οποίο τα τελευταία χρόνια ευτυχώς δεν υφίσταται πλέον τόσο.
Τελικά Τάκη το πιάνο είναι το όργανο που, όσο και αν έχει ασχοληθεί κανείς μαζί του, έχει πάντα ανεξερεύνητες πλευρές και τοπία;
Το πιάνο, πέραν από ένα μουσικό όργανο, είναι μια εν δυνάμει ηχητική πηγή με ανεξάντλητες δυνατότητες. Για εμένα είναι το πεδίο που αναζητώ τις μαγικές εκείνες συνηχήσεις οι οποίες συνδέουν τον άνθρωπο με τη συμπαντική αρμονία. Είναι το όργανο που μπορεί να νιώσει κανείς ότι μέσα σε μια νότα του υπάρχουν και όλες οι υπόλοιπες και στο οποίο μαθαίνεις να μετουσιώνεις μια φαινομενικά διάφωνη συγχορδία σε μια πολυεπίπεδη κρυστάλλινη συνύπαρξη συχνοτήτων. Ταυτόχρονα απαιτείται μεγάλη πειθαρχία αλλά και εκφραστική/εκτελεστική ελευθερία για να μπορέσεις να κάνεις ένα στην ουσία κρουστό όργανο να υπερβεί την ίδια του τη φύση και να «τραγουδήσει»!
Υπάρχουν περαιτέρω σχέδια για αυτό το project ή γενικότερα για άλλες συνεργασίες με την Μ. Φριντζήλα; Και τι ετοιμάζεις προσωπικά για το άμεσο μέλλον;
Η συνεργασία με τη Μάρθα δεν φαίνεται προς το παρόν να έχει συνέχεια καθώς και στους δυο μας αρέσει να κάνουμε πολύ διαφορετικά πράγματα. Προσωπικά πρόκειται να κυκλοφορήσω μέσα στη χρόνια μια ακόμη live ηχογράφηση, αυτή τη φορά από το πολύ μακρινό μουσικό παρελθόν μου. Πρόκειται για ένα ντουέτο πιάνου – κρουστών με τον Αλέκο Χρηστίδη και με έργα Gurdjieff/De Hartmann, μια αρχειακή ηχογράφηση με έντονο αυτοσχεδιαστικό χαρακτήρα που θα κυκλοφορήσει από τις μουσικές εκδόσεις Faggotobooks. Ο ίδιος οίκος θα εκδόσει και ένα εκπαιδευτικό βιβλίο μου με τίτλο «Κλασικές μελωδίες για νέους πιανίστες». Τέλος θα ξεκινήσει τον Απρίλιο και θα ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος της χρόνιας η έκδοση ενός μεγάλου μέρους της δουλειάς μου στο θέατρο σε έξι βιβλία-CD από τις μουσικές εκδόσεις των πολυχώρων «Ιανός».
Λίγα μόνο δείγματα από τον ήδη πολύ μεγάλο όγκο δουλειάς ενός πρώτιστα εκτελεστή που το υψηλότατο επίπεδο αλλά και το ήθος του κοσμούν την ελληνική μουσική...
ΘΑΝΟΣ ΜΑΝΤΖΑΝΑΣ
