Συντονιστής του Δικτύου για Δικαιοσύνη στις Διεθνείς Επενδύσεις και επισκέπτης καθηγητής στο Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών της Ουάσιγκτον, ο Μανουέλ Πέρες - Ρότσα ήταν ένας από τους συνδιοργανωτές του συνεδρίου που διεξήχθη τον περασμένο μήνα στην Πόλη του Μεξικού με αφορμή τη συμπλήρωση 20 χρόνων από την υπογραφή της NAFTΑ, της συνθήκης που για πολλούς άνοιξε την εποχή της παγκοσμιοποίησης. "Η συνθήκη δεν είχε μόνο ολέθριες συνέπειες για εκατομμύρια εργάτες και αγρότες στο Μεξικό, τις ΗΠΑ και τον Καναδά, αλλά άλλαξε και τους κανόνες του παιχνιδιού σε ότι αφορά τις διεθνείς επενδύσεις" τονίζει στην "Αυγή" της Κυριακής ο Μεξικανός πανεπιστημιακός και ακτιβιστής εντοπίζοντας ίχνη της κληρονομίας της NAFTA ακόμη και στα μνημόνια που σήμερα επιβάλλονται στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου.
Συνέντευξη στον Μιχάλη ΤΡΙΚΚΑ
* Συμπληρώθηκαν 20 χρόνια από την υπογραφή της NAFTA. Ποιες ήταν οι επιπτώσεις της για τις συμβαλλόμενες χώρες;
Μπορούμε να πούμε ότι η NAFTA ξεκίνησε μια "κούρσα προς τον πάτο" στη βορειοαμερικανική ήπειρο. Οι πολυεθνικές επωφελήθηκαν από τους μειωμένους μισθούς και την εξάλειψη κάθε ρύθμισης για την προστασία του περιβάλλοντος. Την ίδια στιγμή, οι ίδιες απολάμβαναν αυξημένη προστασία από τις δεσμευτικές ρήτρες που υποχρέωναν τις κυβερνήσεις να εγγυώνται τα κέρδη τους. Ήταν ένα εργαλείο εκπτώχευσης.
Η συνθήκη δεν είχε μόνο ολέθριες συνέπειες για εκατομμύρια εργάτες και αγρότες στο Μεξικό, τις ΗΠΑ και τον Καναδά, αλλά άλλαξε και τους κανόνες του παιχνιδιού σε ό,τι αφορά τις διεθνείς επενδύσεις. Και αυτή θα έλεγα ότι είναι η χειρότερη κληρονομιά της. Οι διατάξεις της διασφάλιζαν ότι οι επενδυτές από τις ΗΠΑ και τον Καναδά θα είχαν πλέον τα μέσα για να επιλύουν οποιαδήποτε διένεξη προέκυπτε με την κυβέρνηση του Μεξικού. Αυτός ο μηχανισμός διαιτησίας δεν θα ήταν φυσικά το μεξικανικό δίκαιο, που για τους συντάκτες της συνθήκης ήταν απαρχαιωμένο και διεφθαρμένο. Θα ήταν ένας νέος και εντελώς παρασκηνιακός μηχανισμός που έγινε γνωστός ως ISDS.
Σήμερα και ύστερα από τις δεκάδες προσφυγές κατά του Μεξικού και του Καναδά είναι πια σαφές ότι ο μηχανισμός διαιτησίας που προβλέπει η NAFTA αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα όπλα που διαθέτουν οι μεγάλες επιχειρήσεις για να εκβιάζουν τις κυβερνήσεις προκειμένου εκείνες να αποφεύγουν μέτρα για την προστασία της εργασίας ή του περιβάλλοντος. Παραδείγματος χάριν, αν μια κυβέρνηση εγκρίνει νόμο που δυσαρεστεί μια πολυεθνική στη χώρα εκείνη, η πολυεθνική μπορεί να προσφύγει για διαφυγόντα κέρδη στην Παγκόσμια Τράπεζα.
Το Μεξικό έχασε και τις πέντε διαμάχες που εκδικάστηκαν με βάση το Άρθρο 11 της NAFTA πληρώνοντας πρόστιμα που ξεπερνούσαν τα 200 εκατομμύρια δολάρια. Και έπεται συνέχεια. Αρκεί να αναφέρω ότι σήμερα στο Μεξικό λειτουργούν 857 ορυχεία χρυσού ή αργύρου. Κάθε νομοθετική προσπάθεια με στόχο να αποφευχθεί η ρύπανση θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο προσφυγής αφού οι περισσότερες από τις εταιρείες εξόρυξης προέρχονται από τις ΗΠΑ ή τον Καναδά.
* Υποτίθεται όμως ότι η NAFTA θα αύξανε τις θέσεις εργασίας στο Μεξικό...
Ναι, αυτό υποτίθεται ότι θα έκανε. Αντίθετα όμως, λειτούργησε σαν ατμομηχανή υπανάπτυξης βυθίζοντας εκατομμύρια στη φτώχεια και εξαναγκάζοντας άλλους τόσους να μεταναστεύσουν στις ΗΠΑ για να αναζητήσουν δουλειά. Βλέπετε, με βάση τη NAFTA, το φτηνό επιδοτούμενο καλαμπόκι των ΗΠΑ πλημμύρισε τη μεξικανική αγορά χωρίς οι εκατομμύρια ντόπιοι παραγωγοί να μπορούν να το ανταγωνιστούν.
Και φυσικά δεν ήταν μόνο η γεωργία. έχει ειπωθεί ότι πριν από τη NAFTA, το Μεξικό ήταν αναπτυσσόμενη χώρα ενώ σήμερα δεν είναι ούτε καν αυτό. Οι βιομηχανίες που άνοιξαν την τελευταία εικοσαετία ήταν εργοστάσια που συναρμολογούσαν εξαρτήματα τα οποία έφταναν από τις ΗΠΑ ή την Κίνα. Δεν προϋπέθεταν σημαντικές θέσεις εργασίας και φυσικά έβλαψαν τα εργοστάσια που ήδη υπήρχαν και τα οποία δεν μπόρεσαν να αντέξουν στις νέες συνθήκες. Έτσι χάθηκαν εκατομμύρια θέσεις εργασίας στη βιομηχανία.
Φυσικά, δεν ήταν όλοι χαμένοι. Το Μεξικό υπερηφανεύεται σήμερα για τον πλουσιότερο άνθρωπο του πλανήτη. Και ο Κάρλος Σλιμ απέκτησε το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του σε ιδιωτικοποιήσεις που συνδέονται με τη NAFTA. Η οικονομική ελίτ του Μεξικού έχει επομένως κάθε λόγο να είναι ικανοποιημένη από τη συνθήκη.
* Πιστεύετε ότι η NAFTA αποτέλεσε κάτι σαν μοντέλο για τις διεθνείς εμπορικές συμφωνίες των επόμενων χρόνων;
Ασφαλώς. Ήταν το μοντέλο για μια σειρά από διμερείς συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου όπως εκείνες που συνήψαν οι ΗΠΑ στην περιοχή της Κεντρικής Αμερικής. Οι συμφωνίες αυτές αναπαρήγαγαν άρθρο προς το άρθρο τη δομή της NAFTA, δομή που αποσκοπεί σε κάτι πολύ περισσότερο από την απλή εξάλειψη των εμπορικών δασμών καθώς επιβάλλει την απορρύθμιση σε κάθε άλλο πεδίο.
Ειδικά, το Άρθρο 11 της NAFTA αποτελεί το μοντέλο για περισσότερες από 3.000 διμερείς εμπορικές συμφωνίες που υπογράφηκαν στη συνέχεια. Αν αναλογιστεί κανείς ότι σήμερα εκκρεμούν 500 αγωγές πολυεθνικών κατά εθνικών κυβερνήσεων, γίνεται κατανοητό ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις μπορούν να εκμεταλλευτούν τον ISDS για να αποκομίσουν τεράστια κέρδη χωρίς να πραγματοποιούν σημαντικές επενδύσεις. Και από την άλλη, οι κυβερνήσεις εξαναγκάζονται να τις αντιμετωπίζουν επί ίσοις όροις χωρίς να μπορούν έτσι να τονώσουν τις δικές τους μικρές ή μεσαίες επιχειρήσεις, κάτι που, όπως καταλαβαίνετε, έχει σοβαρές επιπτώσεις στις αναπτυξιακές προοπτικές τους. Θα μπορούσαμε επομένως να πούμε ότι η NAFTA αποτελεί περισσότερο εργαλείο πειθαναγκασμού των κυβερνήσεων και λιγότερο εμπορική συμφωνία.
* Βλέπετε κάποια σχέση μεταξύ της λογικής της NAFTA και του τύπου των μεταρρυθμίσεων που επιβάλλονται σήμερα στον ευρωπαϊκό Νότο;
Ναι, η NAFTA αποτελεί μέρος της διαδικασίας δομικών αναδιαρθρώσεων που υπέστησαν οι χώρες της Λατινικής Αμερικής στις αρχές της δεκαετίας του '80 και τις οποίες υποχρεώνονται σήμερα να εφαρμόσουν και πολλές χώρες της Νότιας Ευρώπης. Κατ' ουσίαν η διαδικασία αυτή καταστρέφει τις εξαγωγικές δυνατότητες των χωρών αυτών αντί να δημιουργεί οικονομικά συστήματα που θα ευνοούσαν την οικονομική αυτάρκεια.
* Ποια είναι η άποψη σας για τις διαπραγματεύσεις που διεξάγονται σήμερα για τη δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερου εμπορίου κατά μήκος του Ειρηνικού, την επανομαζόμενη Δι-ειρηνική Συνεργασία (Trans - Pacific Partnership); Πώς πιστεύετε ότι θα επηρέαζε την παγκόσμια οικονομία η υπογραφή μιας τέτοιας συνθήκης;
Το περιεχόμενο αυτών των διαπραγματεύσεων παραμένει μέχρι σήμερα επτασφράγιστο μυστικό. Από όσα όμως έχουν διαρρεύσει είναι λογικό να υποθέσουμε ότι πρόκειται για ένα ακόμη βήμα στην προσπάθεια των πολυεθνικών επιχειρήσεων να μετατοπίσουν την παραγωγή τους προς την Ασία. Εκεί που θα μπορούν να επωφεληθούν ακόμη περισσότερο από τους χαμηλούς μισθούς και τα ανύπαρκτα μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος.
Θα έλεγα μάλιστα ότι ελλοχεύει και ένας ακόμη κίνδυνος: η αυξημένη προστασία των μεγάλων αυτών επιχειρήσεων απέναντι στις κυβερνήσεις και η κατοχύρωση των πνευματικών δικαιωμάτων τους μέσω της συνθήκης θα μπορούσε να βλάψει σοβαρά τη δυνατότητα των χωρών αυτών να παράγουν γενόσημα φάρμακα.
