Οπως το παρισινό Κλισί-σου-Μπουά το 2005 και το λονδρέζικο Τσίνγκφορντ πριν από δύο χρόνια, η συνοικία Χούσμπι της Στοκχόλμης έπρεπε να τυλιχτεί στις φλόγες για να αποκτήσει τη θέση της στην ευρωπαϊκή γεωγραφία. Οι ζώνες εξαθλίωσης στις μητροπόλεις της ηπείρου μας έχουν όμως πολλαπλασιαστεί και διευρυνθεί τόσο τα τελευταία χρόνια, ώστε ακόμη και ένας κοινωνικός "παράδεισος" να διαθέτει πια τους κολασμένους του.
Για τέσσερις συνεχόμενες βραδιές οι δρόμοι των δυτικών προαστίων της σουηδικής πρωτεύουσας έχασαν τη συνηθισμένη αταραξία τους για να μετατραπούν αιφνιδίως σε πεδία μάχης. Η σπίθα άναψε την περασμένη Κυριακή στο Χούσμπι -έναν οικισμό μόλις 12.000 κατοίκων, όπου το 85% είναι μετανάστες πρώτης ή δεύτερης γενιάς- όταν αστυνομικοί πυροβόλησαν και σκότωσαν έναν 69χρονο ο οποίος φέρεται να τους απείλησε με μαχαίρι. Μέχρι τα μέσα της εβδομάδας οι ταραχές είχαν εξαπλωθεί σε πολλά ακόμη προάστια: Κρίστα, Ρίκενμπι, Γιάκομπσμπεργκ, Νόρσμποργκ, όλες τους γειτονιές μεταναστών.
Αστυνομία και τοπικός Τύπος συμφώνησαν σε μια εκτίμηση. Οι νεαροί που βγήκαν στους δρόμους για να επιδοθούν σε ολονύχτιες συγκρούσεις με τους αστυνομικούς ήταν σχεδόν παιδιά, με αρκετούς από αυτούς να μην ξεπερνούν σε ηλικία τα 12 χρόνια. Νέοι χωρίς δουλειά, χωρίς σχολική εκπαίδευση, χωρίς προοπτική και, φυσικά, χωρίς αυτοκίνητο, το καταναλωτικό σύμβολο που, όπως και στις αντίστοιχες ταραχές στο Παρίσι και το Λονδίνο, μετατράπηκε σε κατεξοχήν στόχο με εκατοντάδες από αυτά να πυρπολούνται.
Η αναταραχή προκάλεσε έντονο προβληματισμό σε μια χώρα που υπερηφανευόταν πάντα για το κοινωνικό κράτος και την ανοιχτή μεταναστευτική πολιτική της. Πέρσι η Σουηδία υποδέχτηκε 44.000 πρόσφυγες διπλασιάζοντας έτσι το αντίστοιχο ποσοστό του προηγούμενου έτους. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΗΕ, η Σουηδία διαθέτει το μεγαλύτερο ποσοστό προσφύγων σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό της χώρας. Και δεν είναι μόνο αυτό καθώς όσοι λαμβάνουν άσυλο δικαιούνται αυτομάτως μια σειρά επιδομάτων.
Από ό,τι φαίνεται όμως όλα αυτά δεν αρκούν πλέον. Το μεγαλύτερο πρόβλημα στο προάστιο του Χούσμπι από όπου ξεκίνησαν οι ταραχές είναι η ανεργία των νέων. Όπως συμβαίνει και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, ο αριθμός των νέων χωρίς δουλειά είναι τριπλάσιος από τον αντίστοιχο αριθμό των ενηλίκων. Και, παρότι αυτό δεν καταγράφεται στις επίσημες στατιστικές, οι μετανάστες της κατηγορίας είναι τουλάχιστον τριπλάσιοι από τους αντίστοιχους "γηγενείς".
"Μοντέλο" για όλο και πιο λίγους
Είκοσι χρόνια συνεχών περικοπών σε κοινωνικές παροχές έχουν μετατρέψει το "σουηδικό μοντέλο" σε σκιά του αλλοτινού εαυτού του. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του ΟΑΣΕ, η απορρύθμιση του κοινωνικού κράτους μετέτρεψε τα τελευταία χρόνια τη Σουηδία στη χώρα με τη μεγαλύτερη αύξηση των κοινωνικών ανισοτήτων ανάμεσα στις ανεπτυγμένες οικονομίες. Το πρόβλημα δεν φαίνεται τελικά να είναι μόνο η ανεργία των νέων, αλλά η γενικότερη περιθωριοποίηση των χαμηλότερων στρωμάτων. "Δουλεύουμε και πληρώνουμε φόρους, αλλά τα παιδιά μας δεν επιτυγχάνουν στο σχολείο και καταλήγουν να περνούν τη μέρα τους χωρίς να κάνουν τίποτε. Τι θα απογίνουν;" διερωτάται ένας κάτοικος του Χούσμπι στην εφημερίδα "Σβένσκα Ντάγκμπλαντετ".
Η σουηδική εκδοχή της λιτότητας της τελευταίας εικοσαετίας μπορεί να δείχνει εξαιρετικά χαλαρή για τους κατοίκους του ευρωπαϊκού Νότου, ωστόσο έπληξε εξίσου σοβαρά τους πιο αδύναμους. "Η Σουηδία δεν διαφέρει και τόσο από άλλες χώρες σε ο,τι αφορά τα προβλήματα ένταξης στις μεγαλουπόλεις, όπου έχουμε ολόκληρα προάστια που μαστίζονται από την ανεργία" σημειώνει ο Περ Άρντμαν, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλας.
Τα σουηδικά ΜΜΕ αναφέρονται συνήθως σε "νέους ανέργους" χωρίς να διευκρινίζουν ότι πρόκειται κατά πρώτο λόγο για μετανάστες. Η αστυνομία της χώρας δεν αποφεύγει παρόμοιες διακρίσεις. Με αφορμή τις ταραχές των τελευταίων ημερών, οι νέοι των προαστίων βρήκαν την ευκαιρία να καταγγείλουν την απροκάλυπτα ρατσιστική στάση των εκπροσώπων της τάξης: σωματικοί έλεγχοι, προσαγωγές με αποκλειστικό κριτήριο το χρώμα του δέρματος και αστυνομικοί που στη διάρκεια των τελευταίων συγκρούσεων φώναζαν τους μετανάστες "μαιμούδες" ή "αρουραίους", όπως γράφτηκε σε πολλές σουηδικές εφημερίδες.
"Βλέπουμε μια κοινωνία που γίνεται ολοένα και πιο πολωμένη. Τα χάσματα, είτε είναι κοινωνικά είτε οικονομικά, συνεχώς διευρύνονται" τονίζει ο Ραμί Αλ Καμίσι από την κοινωνική οργάνωση Megafonen που δραστηριοποιείται στα υποβαθμισμένα προάστια της χώρας. "Και οι άνθρωποι εδώ είναι εκείνοι που έχουν χτυπηθεί περισσότερο. Έχουμε να κάνουμε με θεσμοποιημένο ρατσισμό" σημειώνει.
Άνοδος της Ακροδεξιάς
Οι ειδικοί επισημαίνουν ένα ακόμη σημείο: τη σημαντική μεταβολή του μεταναστευτικού μοντέλου. Μεταπολεμικά η χώρα προσέλκυε ανειδίκευτους εργάτες για τη βιομηχανία της ενώ σήμερα υποδέχεται ένα κύμα προσφύγων από εμπόλεμες περιοχές (Ιράκ, Αφγανιστάν, Σομαλία) που δυσκολεύονται να βρουν δουλειά ενώ απουσιάζουν πλέον και οι υποδομές για την κατάρτιση ή την ενσωμάτωσή τους.
"Ιστορικά η σουηδική κοινωνία ήταν πολύ ομογενής. Τα τελευταία όμως δέκα χρόνια υπήρξε μια μετατόπιση και κάποια προάστια έχουν μετατραπεί σε παγκόσμια χωριά. Ήταν μια εξαιρετικά γρήγορη μεταβολή και το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας δεν κατάλαβε τη φύση της κατάστασης" τονίζει ο δικηγόρος Σ. Χέρσι, σομαλικής καταγωγής και ο ίδιος. Ο Χέρσι πιστεύει ότι οι ταραχές της Στοκχόλμης δεν έχουν την έκταση και τη σοβαρότητα εκείνων που σημειώθηκαν στο Παρίσι το 2005 και το Λονδίνο το 2011. "Είναι όμως θέμα χρόνου" προσθέτει.
Οι ανησυχίες αυτές αποτυπώνονται, όπως είναι επόμενο, και στην πολιτική ζωή της χώρας. Το τρίτο μεγαλύτερο κόμμα σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις είναι οι Σουηδοί Δημοκράτες, ένα ξενοφοβικό κόμμα που διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με το νεοναζιστικό κίνημα στη χώρα, όπως καταγράφει και το πρακτορείο Ρόιτερς.
Φυσικά, όπως και αλλού, η άνοδος της Ακροδεξιάς παρασύρει ολόκληρο τον δημόσιο διάλογο προς πιο συντηρητικές θέσεις. Πριν από μερικούς μήνες ο Τομπίας Μπίλστρομ, υπουργός Μετανάστευσης της κεντροδεξιάς κυβέρνησης, δεν έκρυξε την ανησυχία του για το γεγονός ότι η Σουηδία υποδέχεται τους περισσότερους μετανάστες στην Ε.Ε. "Δεν είναι μια βιώσιμη κατάσταση. Σήμερα έρχονται άνθρωποι που ζουν μόνο από τα δημοτικά επιδόματα. Είναι αυτό λογικό;" διερωτήθηκε.
