Την εξάρτηση του κόσμου από την ενέργεια που προέρχεται από την περιοχή του Κόλπου έκανε πιο ξεκάθαρη από ποτέ η σύρραξη στη Μέση Ανατολή, παίζοντας με τις ισορροπίες στις αγορές και στις μεγάλες εθνικές οικονομίες, με τα απόνερα να φτάνουν σχεδόν παντού, και ιδίως τις οικονομικές πιέσεις που διαχέονται μέχρι τους τελικούς καταναλωτές. Η σύγκρουση εξελίσσεται πιο πολύ σε μια παρατεταμένη διαμάχη για τις ενεργειακές ροές, καθώς το Ιράν συνεχίζει να εξάγει πετρέλαιο -με μεγαλύτερο πελάτη την Κίνα- ενώ ταυτόχρονα ασκεί στρατιωτική πίεση σε ένα από τα κρισιμότερα σημεία διέλευσης για το πετρέλαιο και το αέριο, το Στενό του Ορμούζ, που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τις παγκόσμιες αγορές.
Η δεύτερη εβδομάδα των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή και, κυρίως, η διαταραχή περισσότερο στη θαλάσσια μεταφορά παρά στις υποδομές, ώθησε περαιτέρω την τιμή του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές, επιβεβαιώνοντας γρήγορα τις προβλέψεις για άνοδο πέρα από το κατώφλι των 100 δολαρίων/βαρέλι, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έπιασε «ταβάνι» όσο συνεχίζονται οι εχθροπραξίες. Οι αγορές εξακολουθούν να αξιολογούν τη σύγκρουση με το Ιράν χωρίς σημάδια αποκλιμάκωσης, όπως και τις προσπάθειες της αμερικανικής κυβέρνησης να συγκρατήσει τις τιμές ενέργειας.
Άρση κυρώσεων, ευνοείται το ρωσικό πετρέλαιο
Τελευταία εξέλιξη ήταν η απόφαση των ΗΠΑ για προσωρινή άρση των κυρώσεων που θα επιτρέπει την προμήθεια από τις χώρες ρωσικού πετρελαίου που βρίσκεται προς διαμετακόμιση, εγκλωβισμένο στη θάλασσα για έναν μήνα (από 12/3 έως 11/4), επεκτείνοντας την αντίστοιχη, προσωρινή απαλλαγή που χορηγήθηκε την πρώτη εβδομάδα των συγκρούσεων στην Ινδία. Παράλληλα, ακόμη αναμένεται η δημιουργία διεθνούς συνασπισμού για τη συνοδεία των δεξαμενόπλοιων στο Ορμούζ, δέσμευση που είχαν αναλάβει οι ΗΠΑ από τις πρώτες ημέρες των συγκρούσεων. Οι εξελίξεις οδήγησαν επίσης τις προηγούμενες ημέρες τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (ΙΕΑ) να προχωρήσει στη μεγαλύτερη αποδέσμευση αποθεμάτων στην ιστορία του, 400 εκατ. βαρέλια αργού πετρελαίου έκτακτης ανάγκης - χωρίς πάντως την προσδοκώμενη επίδραση στις τιμές.
Η σημαντική πλωτή οδός του Ορμούζ έχει ουσιαστικά μετατραπεί σε εμπόλεμη ζώνη με τουλάχιστον 16 εμπορικά πλοία να έχουν δεχτεί χτυπήματα ή επιθέσεις μέσα και πέριξ του Στενού και στον ευρύτερο Κόλπο, επιβεβαιώνοντας ότι το θαλάσσιο πέρασμα χρησιμοποιείται πλέον ως σημείο πίεσης στη σύγκρουση. Ωστόσο, τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι η πετρελαϊκή γραμμή της Τεχεράνης προς την Κίνα δεν έχει διακοπεί, παρά τη διευρυνόμενη κρίση στη θαλάσσια οδό που έχει διαταράξει τη ναυτιλία και έχει κλονίσει τις αγορές ενέργειας από την αρχή του πολέμου. H δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο προμηθεύεται περίπου το 45% του πετρελαίου της από το Στενό και οι πληροφορίες αναφέρουν ότι το Ιράν εξακολουθεί να φορτώνει 1,5 εκατ. βαρέλια αργού ημερησίως, με την Κίνα να λαμβάνει περίπου 1,25 εκατ. βαρέλια/ημέρα. Πάντως, μια ενδεχόμενη στροφή της Κίνας σε άλλες αγορές θα διατάρασσε σοβαρά τις ισορροπίες με περαιτέρω επιπτώσεις στις ενεργειακές τιμές.
Δεν είναι τυχαίο ότι ορισμένα εμπορικά πλοία στο Στενό και στον Κόλπο δηλώνουν ότι συνδέονται με την Κίνα, με προφανή επιδίωξη να μειώσουν τον κίνδυνο να γίνουν στόχος επιθέσεων. Μάλιστα, τουλάχιστον οκτώ πλοία φέρονται πως άλλαξαν τα δηλωμένα σήματα προορισμού τους, με ονομασίες όπως China Owner/China Owner&Crew.
Στο μεταξύ στην Ε.Ε σε ξεχωριστές ad hoc συνεδριάσεις των Ομάδων Συντονισμού για το φυσικό αέριο και για το πετρέλαιο που πραγματοποιήθηκαν την περασμένη Πέμπτη, η Κομισιόν και τα κράτη-μέλη αξιολόγησαν την κατάσταση σε σχέση με την ασφάλεια εφοδιασμού της Ε.Ε., εν μέσω διαταραχών στη Μέση Ανατολή, επιβεβαιώνοντας ότι δεν παρατηρείται προς το παρόν κανένας κίνδυνος, καθώς τα αποθέματα πετρελαίου παραμένουν σε υψηλό επίπεδο ενώ τα αντίστοιχα του αερίου είναι σταθερά. Τα κράτη-μέλη συμφώνησαν ότι το κανονιστικό πλαίσιο παρέχει επαρκή ευελιξία και ότι οι αποθήκες φυσικού αερίου δεν θα πρέπει πάση θυσία να ξαναγεμίζουν. Πάντως, μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν αποφάσεις και μέτρα για την επερχόμενη ενεργειακή ακρίβεια.
Η επικίνδυνη γαλάζια φούσκα των πυρηνικών
Η νέα ιδέα της κυβέρνησης να «πουλήσει» τα λεγόμενα μικρά πυρηνικά ως μέρος της λύσης για την πράσινη μετάβαση με το μότο της ενεργειακής ανεξαρτησίας, δεν είναι μόνο έωλη, αλλά και επικίνδυνη· οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά. Μετά την κατηφόρα των εμπνεύσεων Μητσοτάκη για βίαιη απολιγνιτοποίηση και πλήρη εξάρτηση από το εισαγόμενο, ορυκτό φυσικό αέριο, που πλέον έχει μετακινηθεί στο αμερικανικό LNG, με την ενεργειακή ακρίβεια να έχει γίνει διαρκείας, το επικοινωνιακό, πυρηνικό πυροτέχνημα συνδέεται με μια τεχνολογία περιορισμένης εφαρμογής και αμφισβητούμενη, με ασκήσεις επί χάρτου, ενώ δημιουργεί δεσμεύσεις με συγκεκριμένα συμφέροντα και καταλήγει σε αύξηση των τιμών, που παραμένει βασικό ζητούμενο. Η περιορισμένη εφαρμογή αφορά μόλις τρεις μικρούς πυρηνικούς αντιδραστήρες (SMRs) σε Ρωσία, Κίνα και Ιαπωνία· σε περίπτωση εμπλοκής σε τέτοια έργα είναι βέβαιη η εξάρτηση από τον κατασκευαστή -τους λιγοστούς (κυρίως αμερικανικούς) ομίλους που ασχολούνται και αναζητούν πρόθυμους ηλίθιους και την Ε.Ε., που δεσμεύτηκε με ενεργειακές αγορές από τις ΗΠΑ ύψους 750 δισ.- αλλά και από τον προμηθευτή του εισαγόμενου ουρανίου, κατά βάση ρωσικό μονοπώλιο. Όσο για το κόστος ρεύματος (LCOE) αυτό εκτιμάται για τα SMRs στα 170 ευρώ/μεγαβατώρα και επαναπροσδιορίζεται επί τα χείρω, όταν για τα φωτοβολταϊκά είναι 40-50 ευρώ, για τα αιολικά 55 ευρώ κ.τ.λ.
Το πόσο πράσινη είναι η πυρηνική ενέργεια είναι μια ακόμη αμφισβητούμενη διάσταση, καθώς δεν υπάρχει ουσιαστική λύση για τη διαχείριση των ραδιενεργών αποβλήτων των πυρηνικών ηλεκτροπαραγωγικών μονάδων, ενώ η ασφάλεια παραμένει το μεγάλο ρίσκο, αφού ακόμη και η μικρή πιθανότητα ενός ατυχήματος, σε μια χώρα που δεν μπορεί να επιβάλει κανόνες και έλεγχο πυρασφάλειας ούτε σε ένα εργοστάσιο μπισκότων, θα έχει τεράστιες επιπτώσεις εξαφανίζοντας περιοχές και επιφέροντας κόστη δισεκατομμύριων που δεν υπάρχουν. Και, φυσικά, μιλάμε για τουλάχιστον 15 χρόνια ανάπτυξης, σχεδόν όσο τα σχέδια για εξόρυξη υδρογονανθράκων ή για εφαρμογές υδρογόνου. Είναι χαρακτηριστικά τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Γραφείου Περιβάλλοντος και του Παρατηρητηρίου για τη Διαφάνεια στην Πυρηνική Ενέργεια αναφορικά με τη στρατηγική της Κομισιόν για SMRs, η οποία στερείται διαφάνειας, δημοκρατικής νομιμοποίησης και οικονομικής λογικής, ενώ πρόκειται για επένδυση υψηλού ρίσκου με ιστορικό αποτυχιών και υπερβάσεων κόστους. Εντέλει η κυβέρνηση Ν.Δ., τσαλαβουτώντας άκριτα παντού και με τους πάντες, αυτοαναιρείται καταργώντας το δικό της ΕΣΕΚ, με κορωνίδα την επέκταση των ΑΠΕ, την αποθήκευση, την ενεργειακή αναβάθμιση κτηρίων κ.τ.λ., ακόμα και τα συνθετικά πράσινα καύσιμα στη ναυτιλία, για την οποία τόσο κόπτεται ο πρωθυπουργός παρουσιάζοντας ως λύση τα πυρηνικά.
