Επιμέλεια: Βασίλης Παπακριβόπουλος
Από το αρχείο Φεβρουάριος 1991
Του Ignacio Ramonet*
Στη σύγκρουση του Κόλπου, οι πρακτικές της λογοκρισίας μετατράπηκαν σε ρητά διατυπωμένους κανόνες. Ο γαλλικός στρατός, επικαλούμενος ένα νομοθετικό διάταγμα του 1944, απαγορεύει επίσημα στους δημοσιογράφους να βρίσκονται «στη γραμμή του πυρός».
Οι διευθυντές ενημέρωσης των γαλλικών καναλιών δέχθηκαν να μεταδίδουν εικόνες που έχουν κινηματογραφηθεί από τους εικονολήπτες της Σχολής Κινηματογράφου και Τύπου του Στρατού (ECPA) και έχουν ελεγχθεί από την Υπηρεσία Ενημέρωσης και Δημοσίων Σχέσεων του Στρατού (Sipra), την οποία διευθύνει ο στρατηγός Ρειμόν Ζερμανός1.
Οι Αμερικανοί δημοσιογράφοι, οι οποίοι υπόκεινται σε σχεδόν εξίσου αυστηρούς περιορισμούς επιβεβλημένους από το Πεντάγωνο, κατέθεσαν μήνυση κατά της κυβέρνησης και δήλωσαν: «Οι περιορισμοί ισοδυναμούν με πολιτική λογοκρισίας και αυτό για πρώτη φορά στη νεότερη πολεμική ιστορία2».
Στην πραγματικότητα, δεν είναι η πρώτη φορά που εφαρμόζονται παρόμοιοι περιορισμοί, αλλά είναι όντως η πρώτη φορά που τους παραδέχεται επίσημα το Πεντάγωνο.
Έτσι, τα τηλεοπτικά κανάλια που έχουν στείλει δεκάδες δημοσιογράφους στην περιοχή (καθένα από τα τέσσερα μεγάλα αμερικανικά δίκτυα ABC, CBS, NBC και CNN έχει στείλει περισσότερα από εκατό άτομα και δαπανά κατά μέσο όρο περίπου 5 εκατομμύρια δολάρια την εβδομάδα...) στερούνται εικόνων από το μέτωπο. Ο πόλεμος του Κόλπου εξακολουθεί να είναι αόρατος και οι τηλεθεατές αισθάνονται βαθιά απογοήτευση, καθώς είχαν συνηθίσει στη φρενήρη κάλυψη των γεγονότων που οδήγησαν στην πτώση των καθεστώτων του Ανατολικού Μπλοκ. Εξάλλου, μετά από τις πρώτες δύο ημέρες «συνεχούς ενημέρωσης», τα κανάλια διαπίστωσαν ότι δεν είχαν πλέον και πολλά πράγματα να δείξουν σε απευθείας σύνδεση και ότι το όργιο τηλεφωνικών συνδέσεων με ανταποκριτές που δεν είχαν νεότερα να πουν και ομολογούσαν ότι παρακολουθούσαν και οι ίδιοι το CNN για να μαθαίνουν τι συμβαίνει κατέληξε να κουράσει τους τηλεθεατές και συνέβαλε στο να σχηματίσουν οι πολίτες μια ακόμα πιο απαξιωμένη εικόνα για τους δημοσιογράφους3.
Το μοντέλο του CNN αποδείχθηκε απάτη. Όταν ο δημοσιογράφος βρίσκεται επιτόπου, φορτωμένος με ηλεκτρονικό εξοπλισμό δεκάδων κιλών, κλεισμένος συνήθως μέσα σε ένα στούντιο ή στο δωμάτιο ενός ξενοδοχείου, τότε δεν έχει τη δυνατότητα να κινηθεί και να αναζητήσει πληροφορίες: στην καλύτερη περίπτωση περιορίζεται στον ρόλο του ατόμου που προσφέρει απλώς τη μαρτυρία του για όσα γεγονότα τυχόν υποπίπτουν στην αντίληψή του. Έτσι, μαζί με τους τηλεθεατές, καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα στο οποίο οδηγήθηκε ο Φαμπρίς, ο ήρωας του «Μοναστηριού της Πάρμας» του Σταντάλ, στο Βατερλό: το γεγονός ότι βρίσκεται εκεί δεν είναι αρκετό για να γνωρίζει4. Ο ρεπόρτερ του CNN Τζον Χόλιμαν (ο οποίος εργαζόταν με τους δύο καλύτερους δημοσιογράφους του καναλιού, τον Μπέρνι Σο και τον διάσημο Πίτερ Αρνέτ) έγινε διάσημος επειδή ήταν ο πρώτος που μετέδωσε την είδηση ότι άρχισε ο βομβαρδισμός της Βαγδάτης. Έδωσε την ανταπόκρισή του τηλεφωνικά, κοιτάζοντας από το παράθυρο του ξενοδοχείου του, χωρίς να γνωρίζει ποιος βομβάρδιζε, με ποια στρατιωτικά μέσα και ποιους στόχους, όπως επίσης δεν γνώριζε και ποια ήταν η φύση της αντίδρασης της ιρακινής αεράμυνας. Με λίγα λόγια, δεν υπήρχε καμία είδηση, πέρα από εκείνη που θα μπορούσε να δώσει οποιοσδήποτε κάτοικος της Βαγδάτης που θα είχαν κατορθώσει να βρουν στο τηλέφωνο οι υπεύθυνοι του καναλιού...
1. Libération, Παρίσι, 11-1-1991 και Le Figaro, Παρίσι, 12-1-1991.
2. Le Monde, 12-1-1991.
3. Le Monde, 12 Ιανουαρίου 1991.
4. (ΣτΜ) Μάλιστα, ο Σταντάλ, ο οποίος πολέμησε στο Βατερλό ως ανώτερος αξιωματικός της επιμελητείας, σημείωσε τα εξής στο ημερολόγιό του: «Από τις 12 ώς τις 3, είδαμε όλα όσα μπορεί να δει κανείς σε μια μάχη, δηλαδή τίποτα».
* Ο Ignacio Ramonet διετέλεσε διευθυντής της Le Monde Diplomatique από το 1990 ώς το 2008
