Της Κάκης Μπαλή
Σε πήλινα πόδια στέκεται η συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης - Τουρκίας για το προσφυγικό, την ώρα που τα ελληνικά νησιά έχουν γεμίσει με πρόσφυγες που έχουν καταθέσει αίτηση ασύλου -με την επεξεργασία των αιτήσεων να προχωρά με αργούς ρυθμούς ελλείψει και του απαραίτητου προσωπικού που όλο στέλνουν οι εταίροι μας κι όλο δεν έρχεται. Μπορεί οι αφίξεις να έχουν μειωθεί εντυπωσιακά, γεγονός που δείχνει ότι η Άγκυρα όντως μπορεί να ελέγξει τη διακίνηση, ωστόσο οι μετεγκαταστάσεις προσφύγων απ' ευθείας από την Τουρκία καθώς και από την Ελλάδα σε χώρες της Ε.Ε. είναι σκανδαλιστικά λίγες. Και η Τουρκία απειλεί πάλι να ανοίξει τη στρόφιγγα.
Γιατί; Το βασικό παζάρι, όσο κυνικό κι αν ακούγεται, είναι ελευθερία διακίνησης ανθρώπων έναντι «μαντρώματος» ανθρώπων. Υπενθυμίζεται ότι η Ε.Ε. υποσχέθηκε στην Τουρκία ότι θα άρει την υποχρέωση βίζας για τους πολίτες της μέχρι τα τέλη Ιουνίου, ώστε να ταξιδεύουν ελεύθερα στην Ευρώπη, και σε αντάλλαγμα η Άγκυρα δεσμεύεται να κρατήσει τους πρόσφυγες μακριά από την Ευρώπη. Η συμφωνία Ε.Ε.- Τουρκίας έχει κι άλλα στοιχεία, αλλά το «καυτό» είναι αυτό. Μόνο που η ευρωπαϊκή υπόσχεση έχει και προαπαιτούμενα. 72 για την ακρίβεια, τα περισσότερα από τα οποία έχει ήδη νομοθετήσει η Τουρκία, αλλά κάποια είναι ακόμη σε εκκρεμότητα. Το πιο προβληματικό για την τουρκική κυβέρνηση είναι ο αντιτρομοκρατικός της νόμος, ο οποίος στις βασικές αρχές του μοιάζει με τους ευρωπαϊκούς, πλην όμως περιλαμβάνει και κάποιες επιεικώς σκληρές παραγράφους, που ουσιαστικά επιτρέπουν στον όλο και πιο αυταρχικό πρόεδρο της γείτονος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να σέρνει ως... τρομοκράτη στα δικαστήρια όποιον δημοσιογράφο, διανοούμενο ή πολιτικό έχει το θράσος να του ασκεί κριτική. Στο αίτημα των Βρυξελλών να αλλάξει αυτές τις παραγράφους ο Ερντογάν λέει ένα ξεκάθαρο «όχι» και κατηγορεί μεταξύ άλλων την Ε.Ε. για «υποκρισία». Ο Μάρτιν Σουλτς, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο έχει δικαίωμα συναπόφασης στο θέμα της βίζας, δηλώνει απερίφραστα ότι δεν πρόκειται να φέρει το θέμα καν σε ψηφοφορία εάν η Τουρκία δεν υλοποιήσει και τα 72 προαπαιτούμενα. Κι ο πρόεδρος της Κομισιόν, Ζαν Κλοντ Γιούνκερ πετάει το μπαλάκι στον Ερντογάν, λέγοντας ότι «είναι δικό του πρόβλημα» το αν θα στερήσει από τον λαό του την ελεύθερη πρόσβαση στις χώρες της Ένωσης.
Πέρα από το πραγματικό πρόβλημα, ότι η Τουρκία δεν θέλει -και ο Ερντογάν το λέει με το γνωστό του ύφος του σουλτάνου- να τηρήσει τις υποσχέσεις της, υπάρχει κι ένα πραγματικό ή υποθετικό πρόβλημα, το οποίο κανείς... αρμόδιος δεν διατυπώνει πολύ φωναχτά, αλλά το έχει κάνει βούκινο η ευρωπαϊκή Δεξιά και όχι μόνο: Κι όλα σωστά να τα κάνει η Τουρκία, δεν παύει να έχει 80 εκατομμύρια κατοίκους κι έναν ακήρυχτο εμφύλιο με τον κουρδικό πληθυσμό της. Οπότε για πολλούς στην Ευρώπη η κατάργηση της βίζας ισοδυναμεί με «κίνδυνο» ανάλογο με την «επέλαση» των προσφύγων. Μόνο που αντί Σύριοι και Αφγανοί θα έρχονται -και με την... άδεια της αστυνομίας- κυνηγημένοι Κούρδοι και φτωχοί Τούρκοι μετανάστες κι όχι επισκέπτες.
Το ερώτημα που βασανίζει τώρα την Ε.Ε. και κάποια από τα μέλη της περισσότερα από τα άλλα -π.χ. την Ελλάδα, που είναι η βασική χώρα άφιξης των προσφύγων και μεταναστών από τα τουρκικά παράλια, ή τη γερμανική ηγεσία, που έπαιξε τα ρέστα της για να τα βρει με τον Ερντογάν- είναι εάν η συμφωνία Ε.Ε. - Τουρκίας θα τιναχθεί στον αέρα. Τα σύννεφα πυκνώνουν, αλλά δεν είναι δεδομένος ο κεραυνός, αφού τόσο η Ε.Ε. όσο και η Τουρκία έχουν πολλά να χάσουν. Άλλωστε, υπάρχει στο τραπέζι και η δυνατότητα της... παράτασης, να συρθεί δηλαδή στο παρά πέντε η απελευθέρωση της βίζας για τον Οκτώβριο. Κι ώς τότε έχει ο Θεός ή ο Αλλάχ. Στην περίπτωση, όμως, που όλα ναυαγήσουν, οι πρώτοι που θα την πληρώσουν -μετά τους πρόσφυγες που την πληρώνουν ούτως ή άλλως- θα είναι τα ελληνικά νησιά.
