Πολλοί στην Ευρώπη είχαν εναποθέσει μεγάλες ελπίδες στην εκλογή του Αλέξη Τσίπρα. Όταν, μετά από μακρές και εξαντλητικές διαπραγματεύσεις, ο ηγέτης του ΣΥΡΙΖΑ υπέγραψε το ευρωπαϊκό τελεσίγραφο, η απογοήτευση ήταν μεγάλη.
Θα ήταν άδικο και αλαζονικό να θελήσει κανείς να δώσει μαθήματα ηθικής στον Αλέξη Τσίπρα και τον ΣΥΡΙΖΑ. Μετά από αυτές τις εμπειρίες, θα ήταν καλύτερα για την ευρωπαϊκή Αριστερά να προβληματιστεί σχετικά με τις συνθήκες υπό τις οποίες μια δημοκρατική και κοινωνική πολιτική (και, επομένως, μια αριστερή πολιτική) είναι εφικτή στην Ευρώπη. Έχουμε μάθει ένα πράγμα: όταν η ΕΚΤ, ενώ ισχυρίζεται ότι είναι ανεξάρτητη και απολιτική, μπορεί να κλείσει την κάνουλα σε μία αριστερή κυβέρνηση, μια πολιτική προσανατολισμένη προς τις δημοκρατικές και κοινωνικές αρχές είναι αδύνατη.
Ο πάλαι ποτέ επενδυτικός τραπεζίτης Μάριο Ντράγκι δεν είναι ούτε ανεξάρτητος ούτε απολιτικός. Ήταν με την Γκόλντμαν Σακς όταν εκείνη βοήθησε την ελληνική κυβέρνηση να αλλοιώσει τα σπρέντς της. Και έτσι κατάφερε να μπει στη ζώνη του ευρώ.
Τους προηγούμενους μήνες έγιναν πολλές συζητήσεις για το κατά πόσο έπρεπε να επανέλθει η δραχμή. Αλλά αυτό δεν οδήγησε πουθενά και το να υποβιβάζουμε τη συζήτηση σε αυτό το ερώτημα είναι κακή επιλογή. Όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε ολόκληρο τον ευρωπαϊκό Νότο, η ανεργία των νέων είναι αναξιοπρεπώς υψηλή και η αποβιομηχάνιση επηρεάζει πολλές χώρες στην Ευρωζώνη. Μια Ευρώπη στην οποία η νεολαία δεν έχει μέλλον κινδυνεύει να καταρρεύσει και να γίνει βορά στην εθνικιστική Ακροδεξιά.
Επιστροφή στο Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα
Γι' αυτό το ερώτημα για εμάς δεν πρέπει να είναι "δραχμή ή ευρώ". Αντίθετα η Αριστερά πρέπει να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να υπερασπίζεται τη διατήρηση του ευρώ παρά τις καταστροφικές κοινωνικές του συνέπειες ή κατά πόσο θα μπει σε διαδικασία προοδευτικής μετάβασης προς ένα πιο ευέλικτο ευρωπαϊκό νομισματικό σύστημα.
Από πλευράς μου έχω μιλήσει για επιστροφή σε ένα Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα (ΕΝΣ), λαμβάνοντας υπόψη τις εμπειρίες που είχαμε με αυτό το σύστημα και βελτιώνοντας την κατασκευή του προς το συμφέρον όλων των χωρών που συμμετέχουν. Το ΕΝΣ λειτούργησε για πολλά χρόνια, σίγουρα όχι χωρίς τριβές, αλλά καλύτερα από το ενιαίο νόμισμα.
(...)
Ανάγκη για αποκέντρωση
Σε αυτό το πλαίσιο, συγκεκριμένα στη γερμανική Αριστερά, έχει εμφανιστεί ένα σφάλμα δομικής σκέψης που οδηγεί τη συζήτηση για το μέλλον της Ευρώπης σε κακή κατεύθυνση. Κάθε αίτημα να επαναμεταφερθεί μια συγκεκριμένη ευρωπαϊκή αρχή σε εθνικό επίπεδο κατηγορείται για εθνικισμό ή εχθρότητα προς την Ευρώπη.
Με τέτοια σχόλια, τα μεγάλα ΜΜΕ συσπειρώνονται για τα συμφέροντα των μεγάλων εταιρειών και των γερμανικών τραπεζών, εν χορώ. Και ένα μεγάλο μέρος της Αριστεράς πέφτει στην παγίδα.
Ήδη το 1976 ο θεωρητικός του φιλελευθερισμού Φρίντριχ Χάγιεκ απέδειξε σε ένα δημιουργικό άρθρο ότι η μεταβίβαση της εξουσίας στο διεθνές επίπεδο ανοίγει τον δρόμο για τον νεοφιλελευθερισμό. Και γι' αυτό η Ευρώπη της ελεύθερης αγοράς και της μη ρυθμιζόμενης ανταλλαγής κεφαλαίου δεν είναι ποτέ ένα αριστερό εγχείρημα. Και δεδομένου ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι σε ευθυγράμμιση με το οικονομικό λόμπι, μια νέα μεταβίβαση της εξουσίας προς το ευρωπαϊκό επίπεδο σημαίνει τη διάλυση του δημοκρατικού και κοινωνικού κράτους.
Αυτό -και λέγοντάς το κάνω και την αυτοκριτική μου ως πεπεισμένος ευρωπαϊστής που υποστήριζα την αυξανόμενη μεταφορά δράσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο- θα έπρεπε να το είχαμε καταλάβει νωρίτερα. Είναι λυπηρό το γεγονός ότι ο Γερμανός φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας και πολλές πολιτικές προσωπικότητες και οικονομολόγοι που συμμετείχαν σε αυτές τις συζητήσεις συνεχίζουν να επιμένουν σε αυτήν την πορεία, ακόμη και ενώ από τον έναν χρόνο στον άλλο φαίνεται όλο και περισσότερο να οδηγεί σε σφάλματα και να στρέφει τον ένα λαό της Ευρώπης εναντίον του άλλου.
Ο Τόμας Μαν ονειρευόταν μια ευρωπαϊκή Γερμανία: η ευχή του μετατράπηκε στο αντίστροφο. Σήμερα έχουμε μια γερμανική Ευρώπη. Η δημοκρατία και η αποκέντρωση είναι αλληλεξαρτώμενες. Όσο μεγαλύτερη η ενότητα, τόσο πιο συμπαγής γίνεται, όσο πιο περιορισμένη είναι, τόσο λιγότερο εύκολα ελέγχεται.
(...)
Δεν πρέπει να μεταφέρονται στα υψηλότερα κλιμάκια τα πράγματα που μπορούν να επιτευχθούν σε επίπεδο κοινότητας. Τα παραδείγματα κακών μεταφορών πλέον είναι πολλά. Δεν χρειαζόμαστε τις ορδές κερδοσκόπων οι οποίοι δρουν σε παγκόσμιο επίπεδο, αντίθετα χρειαζόμαστε τα ταμιευτήρια που μπορούν ακόμα να ελεγχθούν.
(...)
Η μετάβαση σε ένα ανανεωμένο Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα θα πρέπει να γίνει βήμα βήμα. Όταν η δραχμή επανεισαχθεί, για παράδειγμα -και αυτό θα ήταν το πρώτο βήμα- η ΕΚΤ θα πρέπει να στηρίξει την πορεία της. Ίσως η ελληνική κυβέρνηση θα έπρεπε να έχει ενθαρρύνει τον Σόιμπλε να αναπτύξει το σχέδιο του προσωρινού αποκλεισμού της Ελλάδας από την Ευρωζώνη. Υποσχέθηκε μια αναδιάρθρωση των χρεών και την ανθρώπινη και τεχνική υποστήριξη για την αναπτυξιακή ανασυγκρότηση.
Εκπόνηση Σχεδίου Β
Aν αυτή η πρόταση ήταν ειλικρινής και αν η νομισματική στήριξη από την ΕΚΤ είχε συμφωνηθεί, τότε όλα τα καταστροφικά σενάρια που ανέπτυξαν οι υποστηρικτές του ευρώ απέναντι στην επιστροφή της δραχμής θα είχαν χάσει κάθε έδαφος. Τότε η Ελλάδα θα ήταν σε θέση, όπως η Δανία με την κορόνα της, να συμμετέχει στον υπάρχοντα μηχανισμό συναλλαγματικής ισοτιμίας (ΕΝΣ ΙΙ)
Είναι εντυπωσιακό να δει κανείς τον βαθμό στον οποίο οι οικονομολόγοι και διεθνούς φήμης ειδικοί επί του νομίσματος, που προέρχονται από συντηρητικούς κύκλους και από τη φιλελεύθερη Αριστερά, έχουν συστήσει έξοδο της Ελλάδας από το σύστημα του ευρώ. Ο θαρραλέος Έλληνας υπουργός Οικονομικών Γιάνης Βαρουφάκης που συναντιόταν με δυσκολίες με τους Ευρωπαίους ομολόγους του επειδή πραγματικά εισακουόταν στην πολιτική οικονομία, είχε φτιάξει ένα σχέδιο επιστροφής στη δραχμή.
Ήθελε ένα Ρlan B στην περίπτωση που ο Ντράγκι τους έκοβε, χρησιμοποιώντας την "πυρηνική επιλογή", όπως την ονομάζουν οι ειδικοί. Πράγματι ο τέως τραπεζίτης έκανε χρήση του όπλου. Μαζί με τον Σόιμπλε, αυτός είναι ο πραγματικός κακοποιός της Ευρωζώνης. Από τη στιγμή που ο ΣΥΡΙΖΑ πήρε την εξουσία στην Αθήνα, χρησιμοποίησε τα όργανα βασανιστηρίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ώστε να αναγκάσει τον Τσίπρα να πέσει στα γόνατα.
Είναι πλέον απαραίτητο για την ευρωπαϊκή Αριστερά να εκπονήσει ένα Σχέδιο Β για την περίπτωση που ένα κόμμα - μέλος φτάσει σε αντίστοιχη κατάσταση. Είναι απαραίτητο να μεταμορφώσουμε τον ευρωπαϊκό μηχανισμό για να μετακινηθεί από την ΕΚΤ, που δεν έχει δημοκρατική νομιμότητα, την εξουσία, να καθιστά τη δημοκρατία "εκτός λειτουργίας" με το απλό πάτημα ενός κουμπιού. Η προοδευτική εισαγωγή ενός καινούριου ΕΝΣ ανοίγει τον δρόμο προς αυτή τη κατεύθυνση. Ακόμη και η γερμανική Αριστερά θα έπρεπε να ανακαλύψει την παγίδα του μότο της Μέρκελ πως "αν πεθάνει το ευρώ, η Ευρώπη είναι νεκρή".
Αυτό το ευρώ έχει γίνει όργανο χειραγώγησης από την γερμανική οικονομία και από τη γερμανική κυβέρνηση έναντι της Ευρώπης. Μετά τις ελληνικές εμπειρίες, μια Αριστερά που θέλει μια δημοκρατική και κοινωνική Ευρώπη πρέπει να μετατρέψει τις ευρωπαϊκές πολιτικές της και να χαράξει νέα μονοπάτια.
(Ο Όσκαρ Λαφοντέν είναι πρώην συμπρόεδρος του Die Linke)
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑΜΑΛΗ
