Ρεπορτάζ: Κάκη Μπαλή
Παραδοσιακούς φίλους και συμμάχους δεν τους λες τους Τούρκους και τους Ρώσους. Ούτε στο πολύκροτο παρελθόν τους, το γεμάτο θερμούς πολέμους και ψυχρούς ανταγωνισμούς, ούτε στο σήμερα, που τους χωρίζουν πολλά - π.χ. η αντιδιαμετρική τους στάση στο θέμα του Μπασάρ Αλ Άσαντ της Συρίας ή στο μέλλον των Τατάρων της Κριμαίας.
Κι όμως το κλίμα κατά την επίσημη επίσκεψη του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν στο Λευκό Σεράι του Ρετσέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Άγκυρα ήταν ιδιαίτερα θερμό. Ίσως επειδή και οι δύο ηγέτες αισθάνονται περίπου αποσυνάγωγοι στα μάτια της μεγάλης γειτόνισσας Ευρώπης. Η Ρωσία του Πούτιν υφίσταται κυρώσεις, εξαιτίας της κρίσης στην Ουκρανία, η Τουρκία του Ερντογάν βλέπει την ενταξιακή της προοπτική να απομακρύνεται όλο και περισσότερο. Οπότε η προσφώνηση «σεβαστέ μου φίλε», του Ερντογάν προς τον Πούτιν, και καλοδεχούμενη ήταν και εξηγήσιμη.
Επιπλέον, και οι δύο βρήκαν κάτι να τους ενώνει, όπως φάνηκε και από τη σύνθεση των δύο κρατικών αποστολών: τις μπίζνες, κυρίως με το αέριο, αλλά όχι μόνο. Δεν ήταν τυχαίο ότι την είδηση της επίσκεψης την ξεστόμισε ο πρόεδρος του ομίλου Gazprom Αλεξέι Μίλερ: «Αυτό ήταν, το έργο του South Stream τελείωσε».
Και εγένετο… Anatolia Stream
Αυτό που τελείωσε ήταν το πολύπαθο σχέδιο του αγωγού που θα έφερνε ρωσικό αέριο κάτω από τη Μαύρη Θάλασσα στην Ευρώπη, μήκους 2.380 χιλιομέτρων και αρχικού προϋπολογισμού 16 δισεκατομμυρίων ευρώ. Ο αγωγός αυτός θα παρέκαμπτε την Ουκρανία -με την οποία είχε και προ κρίσης πρόβλημα η Gazprom- και, σύμφωνα με τη Μόσχα, «κόλλησε» στην απροθυμία της Βουλγαρίας και κατ' επέκταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στη θέση του η Ρωσία σχεδιάζει έναν εναλλακτικό αγωγό, τον οποίο η τουρκική εφημερίδα Χουριέτ έσπευσε ήδη να ονομάσει Anatolia Stream. Ο αγωγός θα περνά από τουρκικό έδαφος και θα καταλήγει στα ελληνοτουρκικά σύνορα. Θα έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει περί τα 63 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα αερίου τον χρόνο, σχεδόν πέντε φορές περισσότερο από όσο παίρνει αυτή τη στιγμή η Τουρκία από την Gazprom. Ο Πούτιν υπόσχεται μάλιστα να συμμετάσχει στο κόστος κατασκευής ενός ενεργειακού κόμβου στη δυτική Τουρκία, που σημαίνει ότι δε θεωρεί τη χώρα απλώς τράνζιτ, αλλά τις προσφέρει τη δυνατότητα να πουλά κι αυτή ένα μέρος του αερίου.
Βεβαίως, δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα σχέδιο, κι αν έχει τη μοίρα του South Stream ή του Μπουργκάς - Αλεξανδρούπολη -τον θυμάστε ακόμη;- θα χρειαστεί πολύ καιρό για να πάρει σάρκα και οστά, αν πάρει.
Κανείς δεν περίμενε να διαβάσει ο Πούτιν από την Άγκυρα τον επικήδειο για τον South Stream, πλην όμως υπήρχαν από καιρό ισχυρές ενδείξεις ότι το έργο έμπαινε στο ψυγείο. Για παράδειγμα, η υπουργός Οικονομίας της Ιταλίας Φεντερίκα Γουίντι είχε δηλώσει τις προάλλες ότι ο αγωγός αυτός δεν αποτελεί πλέον προτεραιότητα κι η δήλωσή της είχε σημασία, καθώς στο κονσόρτσιουμ του South Stream συμμετέχει και ο ιταλικός ενεργειακός όμιλος ΕΝΙ.
Επιπλέον, σε αντίθεση με τη Δυτική Ευρώπη, η οικονομία της οποίας είναι αφενός σε στασιμότητα, αφετέρου στρέφεται όλο και περισσότερο στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οπότε η ζήτηση για αέριο αργά αλλά σταθερά μειώνεται, η Τουρκία διψά για ενέργεια. Αυτή τη στιγμή εισάγει το 61% του αερίου από τη Ρωσία και θα ήθελε κι άλλο. Κατά προτίμηση σε χαμηλότερη τιμή, κάτι που υποσχέθηκε ο Πούτιν, αναγγέλλοντας έκπτωση 6% από την Πρωτοχρονιά. Όπως υποσχέθηκε να αυξήσει τη ροή του αερίου μέσω του υφιστάμενου αγωγού Blue Stream κατά τρία δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα τον χρόνο. Αλλά και ο πρόεδρος της Gazprom άφησε να εννοηθεί ότι υπάρχουν περιθώρια για μεγαλύτερες εκπτώσεις, «όσο βαθαίνει η συνεργασία μας».
Ο Ρώσος πρόεδρος προσπαθεί από καιρό να βρει άλλους πελάτες για το αέριο, κυρίως στην Κίνα - και μετά την κρίση στην Ουκρανία η αναζήτηση αυτή γίνεται πιο επείγουσα. Μόνο που οι αγωγοί χρειάζονται χρόνο και χρήμα για να κατασκευαστούν, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται το ρίσκο της απόδοσής τους, τώρα που οι τιμές του πετρελαίου και κατ' επέκταση του αερίου βρίσκονται σε ελεύθερη πτώση.
Τα ανταλλάγματα
Εφόσον ο αγωγός μέσω Τουρκίας συμφέρει ιδιαίτερα την Άγκυρα -ανάλογα, βέβαια, με το ποια θα είναι η συμφωνία για τα δικαιώματα διέλευσης και το πόσο αέριο θα μπορεί να πουλάει παραπέρα η Τουρκία-, ο Πούτιν για το «δώρο» του ήθελε ανταλλάγματα και φαίνεται ότι τα πήρε. Ο Ερντογάν φρόντισε λίγες ώρες πριν από την έλευση Πούτιν να εγκρίνει την περιβαλλοντική και σεισμική μελέτη για το πυρηνικό εργοστάσιο της Μερσίνας, το οποίο θα κατασκευάσει η ρωσική Rosatom. Αλλά και ο Ρώσος μουσαφίρης ήθελε να δείξει ότι εκτιμά τη μη συμμετοχή της Τουρκίας στις δυτικές κυρώσεις σε βάρος της χώρας του, παρά τις πιέσεις από την Ουάσιγκτον και από τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ. Οπότε υποσχέθηκε ότι θα φροντίσει να τριπλασιαστεί ο όγκος του διμερούς εμπορίου με την Τουρκία και θα φτάσει τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2023. Μάλιστα, ο πρόεδρος του συνδέσμου Τούρκων εξαγωγέων, Μεχμέτ Μπουγιούκεκσι έριξε την ιδέα το διμερές εμπόριο να γίνεται στο μέλλον αποκλειστικά σε ρούβλια και τουρκικές λίρες, αντί σε δολάρια. Αλλά και οι Τούρκοι κατασκευαστές ευελπιστούν ότι θα αυξήσουν τις μπίζνες τους με τη Ρωσία, γι' αυτό και ο Ερμάν Ιλισάκ, ο εργολάβος που έφτιαξε το Λευκό Σεράι, τη φαραωνική προεδρική κατοικία στην Άγκυρα -«δεν είμαι σίγουρος εάν είναι μεγαλύτερη από το Κρεμλίνο», είπε στον Πούτιν-, υπέγραψε φαρδιά πλατιά τη συμφωνία συνεργασίας με το νεοϊδρυθέν ρωσικό κρατικό επενδυτικό ταμείο. Κερδισμένη, τέλος, από την κρίση στις σχέσεις της Ε.Ε. με τη Ρωσία είναι και η τουρκική βιομηχανία τροφίμων, καθώς έχει ήδη αυξήσει τις εξαγωγές φρούτων και λαχανικών προς τη Ρωσία - και θα το κάνει ακόμη περισσότερο μετά την υπογραφή της σχετικής συμφωνίας κατά την επίσημη επίσκεψη του Πούτιν στην Άγκυρα.
