«Δεν θέλουμε τον Ψυχρό Πόλεμο, δεν θέλουμε έναν θερμό πόλεμο, θέλουμε να διατηρήσουμε την ειρηνική τάξη στην Ευρώπη». Αυτή ήταν η γραμμή... υπεράσπισης του Γερμανού υπουργού Εξωτερικών Φρανκ Βάλτερ Στάινμαϊερ ενώπιον της Βουλής του Βερολίνου, όχι έναντι της δικής του αριστερής αντιπολίτευσης -που θεωρεί λάθος την επιβολή περαιτέρω κυρώσεων στη Ρωσία-, αλλά έναντι των εταίρων της Γερμανίας στην ανατολική Ευρώπη, που θεωρούν ότι το Βερολίνο κρατά υπερβολικά... μαλακή στάση απέναντι στη Μόσχα.
Η αλήθεια είναι ότι τόσο τα αποτελέσματα της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ προ δεκαημέρου όσο και το νέο κύμα κυρώσεων σε βάρος της Ρωσίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν άφησαν κανέναν ικανοποιημένο. Για τα «γεράκια» και τους φοβισμένους Ανατολικοευρωπαίους, οι αποφάσεις δεν ήταν "αρκετά σκληρές". Για τις «περιστερές» και τους επιφυλακτικούς Γερμανούς θα ήταν προτιμότερο κάτι πιο... λάιτ. Οι πρώτοι θα προτιμούσαν να εγκαταστήσουν ΝΑΤΟϊκές βάσεις στα σύνορα με τη Ρωσία -αγνοώντας τη συμφωνία με τη Μόσχα που απαγορεύει ρητά κάτι τέτοιο, με τη λογική "όπως παραβιάζει ο Πούτιν το διεθνές δίκαιο, έτσι θα κάνουμε κι εμείς!"-, οι δεύτεροι θέλουν να διατηρήσουν πάση θυσία τους διαύλους επικοινωνίας με τη Μόσχα ανοιχτούς, αποδεχόμενοι σιωπηρά την προσάρτηση της Κριμαίας στη Ρωσία.
Συμβιβασμός (;)
Τελικά, ο συμβιβασμός που επιτεύχθηκε, έπειτα από έναν διπλωματικό μαραθώνιο εντός του δυτικού στρατοπέδου, ήταν να αρχίσουν να ισχύουν από προχθές, Παρασκευή, οι νέες κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας, παρά την -έστω πλημμελή- τήρηση της κατάπαυσης του πυρός στην ανατολική Ουκρανία.
Ποιες είναι οι νέες κυρώσεις; Σύμφωνα με την απόφαση των πρεσβευτών των 28 κρατών - μελών της Ε.Ε., διευρύνεται ο κατάλογος των ρωσικών εταιρειών που θα έχουν δύσκολη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή χρηματαγορά. Μέχρι προχθές, το πρόβλημα το αντιμετώπιζαν μόνο οι κρατικές ρωσικές τράπεζες, από προχτές κλείνουν οι στρόφιγγες για τους πετρελαϊκούς ομίλους Rosneft και Transneft καθώς και για την πετρελαϊκή θυγατρική της Gazprom.
Αρχικά, οι εν λόγω κυρώσεις θα έπρεπε να αρχίσουν να ισχύουν από την περασμένη Δευτέρα. Μια σειρά από ευρωπαϊκές χώρες -μεταξύ των οποίων και η Γερμανία- είχαν πιέσει για αναβολή, ώστε να δοθεί μια ευκαιρία στην εκεχειρία, στην οποία συμφώνησαν η κυβέρνηση του Κιέβου με τους ρωσόφιλους αυτονομιστές προ δεκαημέρου στο Μινσκ της Λευκορωσίας. Επιπλέον, ήθελαν να διασφαλίσουν ότι θα υπάρχει επιστροφή, ότι με κάθε μικρή ή μεγάλη πρόοδο στην αποκλιμάκωση της κρίσης θα μπορούσαν οι κυρώσεις να ακυρωθούν. Τελικά, ο απερχόμενος πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Χέρμαν βαν Ρομπάι βγήκε την Πέμπτη να διαβεβαιώσει ότι η Ε.Ε. θα επανεξετάσει στα τέλη Σεπτεμβρίου την κατάσταση κι αν δει ότι εφαρμόζεται το ειρηνευτικό σχέδιο για την Ουκρανία, θα πάρει πίσω τις κυρώσεις. Μέχρι τότε η Ε.Ε. αποφάσισε να... επιδείξει πυγμή εκεί που πονάει το περιβάλλον του Πούτιν.
Η ρωσική αντίδραση
Άμεση ήταν η αντίδραση της Μόσχας στην αναγγελία των νέων κυρώσεων από την Ε.Ε. "Είμαστε έτοιμοι να λάβουμε τα 'κατάλληλα μέτρα'", είπε ο εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, «η απάντησή μας θα είναι απολύτως συγκρίσιμη με τις κυρώσεις της Ε.Ε.». Αυτό που σκέφτονται στη Μόσχα -και με το οποίο έχει ήδη απειλήσει τρεις φορές ο πρωθυπουργός της χώρας, Ντιμίτρι Μεντβέντεφ- είναι να απαγορεύσουν στις δυτικές αεροπορικές εταιρείες να χρησιμοποιούν τράνζιτ τον ρωσικό εναέριο χώρο, κάτι που θα αύξανε κατακόρυφα το κόστος των καυσίμων και, σύμφωνα με τις ρωσικές εκτιμήσεις, θα οδηγούσε τις πιο αδύναμες από τις αεροπορικές εταιρείες στη χρεοκοπία. Ένα πιο προχωρημένο βήμα είναι το εμπάργκο στις εισαγωγές αυτοκινήτων από τη Δύση ή το πάγωμα των εξαγωγών πρώτων υλών.
Αυτό το τελευταίο είναι δίκοπο μαχαίρι και το βιώνει ήδη στο... πετσί του ο ενεργειακός γίγαντας της Gazprom, που είδε τα κέρδη του το πρώτο τρίμηνο του 2014 να μειώνονται κατά 41%, χωρίς να έχουν μειωθεί ούτε κατά διάνοια οι πωλήσεις του. Η μείωση των κερδών οφείλεται αφενός στο αδύναμο ρούβλι, αφετέρου στην απόφαση του Πούτιν να μειώσει κατά το ένα τρίτο την τιμή του αερίου για την Ουκρανία εκείνο το τρίμηνο, ως κίνητρο για να μην υπογράψει τη συμφωνία σύνδεσης με την Ε.Ε. Στο μεσοδιάστημα τα πράγματα άλλαξαν και από τον Απρίλιο η τιμή του αερίου για την Ουκρανία έχει αυξηθεί και πάλι κατά 80%, με αποτέλεσμα τα χρέη της Ουκρανίας στη Μόσχα να συσσωρεύονται με ταχύ ρυθμό. Παραδόξως, η Κομισιόν είναι αυτή που παίζει ακόμη τον ρόλο του διαμεσολαβητή μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας στο πολλοστό επεισόδιο του καβγά για το αέριο κι έχει κανονίσει ένα ραντεβού με τις δύο πλευρές στις 20 Σεπτεμβρίου στο Βερολίνο. Ίσως, πράγματι, κανείς να μην είναι διατεθειμένος να ρίξει στο τραπέζι του νέου Ψυχρού Πολέμου το όπλο της ενέργειας...
Πρόοδοι επί του εδάφους;
Στο μεταξύ, αν και τα όπλα δεν έχουν σιγήσει εντελώς στην ανατολική Ουκρανία, ο πρόεδρος της χώρας, Πέτρο Ποροσένκο εμφανίζεται αισιόδοξος ότι η κατάπαυση του πυρός θα μονιμοποιηθεί. Την περασμένη Τετάρτη βγήκε να δηλώσει ότι, σύμφωνα με τις πληροφορίες των μυστικών υπηρεσιών του, το 70% των Ρώσων στρατιωτών έχει αποσυρθεί από το έδαφος της ανατολικής Ουκρανίας. Μια μέρα αργότερα, το ΝΑΤΟ υποστήριξε ότι παραμένουν περίπου 1.000 Ρώσοι στρατιωτικοί στο ουκρανικό έδαφος, ενώ ταυτόχρονα άλλοι 20.000 στρατιώτες είναι εγκατεστημένοι στα ρωσο-ουκρανικά σύνορα. Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν, από την πλευρά του, κατηγορεί το ΝΑΤΟ ότι χρησιμοποιεί την κρίση στην Ουκρανία για να «αναστήσει» τη βορειοατλαντική συμμαχία.
Πάντως, η κυβέρνηση του Κιέβου παραδέχτηκε ότι δεν ελέγχει την επικράτεια από τα ανατολικά σύνορα με τη Ρωσία μέχρι τη Αζοφική Θάλασσα, χωρίς αυτή τη φορά να αναγγείλει αντεπίθεση για την ανακατάληψή της. Φαίνεται ότι η διάσπαση της Ουκρανίας παγιοποιείται ατύπως, ενώ η λύση που προτείνει ο Ποροσένκο είναι να υπάρξει μια διευρυμένη αυτονομία για τις ανατολικές επαρχίες. Την ίδια ώρα, όμως, η ουκρανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι ξεκινάει την κατασκευή οχυρωματικών έργων στα σύνορα με τη Ρωσία: «Έχουμε σχεδιάσει δύο γραμμές άμυνας», δηλώνει η ουκρανική προεδρία και «σε πρώτη φάση» σκάβει... λάκκους σε μια έκταση 1.500 χιλιομέτρων για να αναχαιτίσει πιθανή ρωσική επίθεση. Προφανώς, κανείς δεν πιστεύει ότι η εκεχειρία θα είναι διαρκής...
