Yπέρμαχος του "ναι", ο 50χρονος ακτιβιστής μουσικός, συγγραφέας και δημοσιογράφος Πατ Κέην (Pat Kane) εξηγεί ότι το συντριπτικό επιχείρημα υπέρ της ανεξαρτησίας της Σκωτίας είναι αυτό που ο Χάμπερμας περιγράφει ως "συνταγματικό πατριωτισμό". Ο Κέην - από τις ιδρυτικές "πέννες" της σκωτσέζικης εφημερίδας Sunday Herald, ίσως της μόνης μεγάλης εφημερίδας της Σκωτίας που δεν τάσσεται υπέρ του "όχι" - αυτή την περίοδο είναι σύμβουλος στην καμπάνια υπέρ του "ναι" (Yes Scotland) και μιλάει στην "Α" για το τι θα πρεσβεύει μια Σκωτία που δεν θα ανήκει στο Ηνωμένο Βασίλειο.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑΜΑΛΗ
* Η ψήφος στο δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Σκωτίας είναι περισσότερο συναισθηματική ή ορθολογική;
Είναι συνδυασμός και των δύο, αλλά κυρίως ορθολογική - ή τουλάχιστον κοινωνικο-οικονομική. Η πολιτική ατζέντα των παν-βρετανικών κομμάτων συγκλίνει σταδιακά με τα χρόνια. Όλα αποδέχονται τον φονταμενταλισμό της αγοράς, την νεοφιλελεύθερη προσέγγιση στην εθνική ανάπτυξη, με μικρές διαφορές στο πόσο ευσπλαχνικά θα φέρονται στα θύματα αυτής της ανταγωνιστικής κοινωνίας. Το ευρύ κίνημα υπέρ της ανεξαρτησίας στην Σκωτία έχει στο εσωτερικό του ισχυρά στοιχεία με διαφορετική οπτική. Θέλουμε να αναπτύξουμε και να εξελίξουμε τους πόρους της Σκωτίας -που είναι τεράστιοι, τόσο οι φυσικοί όσο και οι ανθρώπινοι- αλλά με στόχο την άμεση αντιμετώπιση του ζητήματος της κοινωνικής ανισότητας και της φτώχειας, μέσω τόσο της δημιουργίας θέσεων εργασίας όσο και της αναδιανομής. Οι περισσότεροι στο κίνημα θα αποστασιοποιούνταν από "ανορθολογικές" δεσμεύσεις σε εθνικά χαρακτηριστικά - θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε τις εξουσίες μιας εθνικής διακυβέρνησης για να ξεκινήσουμε να χτίζουμε μια καλή κοινωνία, (good society) με την σοσιαλδημοκρατική έννοια, στην Σκωτία.
* Υπάρχει κάποιο επιχείρημα υπέρ ή κατά της ανεξαρτησίας το οποίο να θεωρείτε συντριπτικό;
Δεν είμαι εδώ για να λέω επιχειρήματα υπέρ της ανεξαρτησίας! Ωστόσο νομίζω πως το συντριπτικό επιχείρημα υπέρ της ανεξαρτησίας έχει να κάνει με αυτό που ο Γιούργκεν Χάμπερμας αποκαλούσε "συνταγματικό πατριωτισμό" - για την πίστη στην ιδέα μιας λειτουργικής, πλήρως υπόλογης, διαδραστικής / συμμετοχικής δημοκρατίας. Η Σκωτία κοιτώντας άλλες μικρές βόρειες σκανδιναβικές χώρες βλέπει τα πλεονεκτήματα της συμμετοχικότητας των πολιτών, συνδυασμένα με μια κυβέρνηση που μπορεί να δρα γρήγορα και να ανταποκρίνεται στις συνθήκες. Το πλεονέκτημα είναι οι κοινωνίες που μπορούν σταθερά και συναινετικά να αναπτύσσουν τις προοπτικές τους, αποκλείοντας τα χτυπήματα και τις προκλήσεις που αποσταθεροποιούν λιγότερο αποτελεσματικές διακυβερνήσεις. Η Νορβηγία είναι το σαφές υπόδειγμα, αφού ανακάλυψε την ύπαρξη υδρογονανθράκων ταυτόχρονα με τη Σκωτία πριν από 40 χρόνια, αλλά τα χρησιμοποίησε για να φτιάξει ένα γιγαντιαίο κρατικό επενδυτικό ταμείο και να εξασφαλίσει το μέλλον της κοινωνικής πρόνοιας στη χώρα. Είμαστε λίγο πίσω στη διαδικασία, αλλά μπορούμε να αρχίσουμε να ακολουθούμε αυτό το μοντέλο με την ανεξαρτησία.
* Υπάρχει και μια θρησκευτική διάσταση, η οποία παίζει σημαντικό ρόλο. Ισχύει ότι οι καθολικοί είναι στην πλειονότητά τους υπέρ του "ναι";
Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των ερευνών στη Σκωτία το επιβεβαιώνουν - κι εγώ προέρχομαι από οικογένεια με ιρλανδική καθολική καταγωγή. Αλλά δεν νομίζω ότι η θρησκευτική διαίρεση έχει παίξει ρόλο στο δημοψήφισμα. Όσοι προσπαθούν να συνδέσουν με το Ηνωμένο Βασίλειο με κάποιο είδος προτεσταντικής ταυτότητας έχουν καταγγελθεί και καταδικαστεί από όλες τις πλευρές. Δεν έχει σημασία το θρησκευτικό τους υπόβαθρο, οι Σκωτσέζοι αντιμετωπίζουν αυτή την κάλπη ως πολίτες.
* Μια ανεξάρτητη Σκωτία θα είναι μέλος της Ε.Ε. ή/και του ΝΑΤΟ; Η καμπάνια του "ναι" μπορεί να λέει πως θέλει να κρατήσει τη λίρα, αλλά το Λονδίνο λέει πως "αποκλείεται". Τι νόμισμα θα έχει η ανεξάρτητη Σκωτία;
Στο ζήτημα της Ε.Ε., είναι πολύ πιθανό να είναι μέλος - εναρμονίζεται με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και νόμους άλλωστε για περισσότερα από 40 χρόνια ως μέρος του Ηνωμένου Βασιλείου, θα ήταν μάλλον ανόητο να την βγάλουν εκτός και μετά να την ξαναβάλουν σε διαδικασία ένταξης. Θυμηθείτε, κάτι τέτοιο δεν έχει ξανασυμβεί στην Ε.Ε., οπότε δεν υπάρχει σχετικό προηγούμενο. Αλλά η πολιτική και το αμοιβαίο συμφέρον -τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων της Σκωτίας, τα αλιευτικά της πεδία και ο γενικός της ενθουσιασμός για το ευρωπαϊκό εγχείρημα- θα υπερνικήσουν τις όποιες νομικές ενστάσεις.
Όσο για το ΝΑΤΟ, οι προθέσεις της κυβέρνησης της Σκωτίας είναι να γίνει μη-πυρηνικό μέλος, όπως τα περισσότερα μέλη του ΝΑΤΟ. Διαφωνώ με αυτή τη θέση. Νομίζω πως πρέπει να ξεφορτωθούμε τα πυρηνικά όπλα που βρίσκονται εγκατεστημένα σε σκωτσέζικα εδάφη. Αλλά θα πρέπει να κρατήσουμε μια σχετική απόσταση και από τις επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ, που είναι ολοένα πιο τυχοδιωκτικές στα θέατρα του πολέμου και συνιστούν ένα είδος τροφοδότη του στρατιωτικοβιομηχανικού κυκλώματος. Οι Σκωτσέζοι θα πρέπει να παίξουν ρόλο στη γενική ευρωπαϊκή ασφάλεια, ιδιαίτερα στη ναυτιλία στη Βόρεια Θάλασσα και την Αρκτική. Όμως προσωπικά, νιώθω άβολα να είμαστε δεσμευμένοι στα φιρμάνια του ΝΑΤΟ - προτιμώ η Σκωτία να υιοθετήσει μια επιχειρησιακή απόσταση, όπως η Φινλανδία και η Ιρλανδία.
Για το νόμισμα, πρόκειται για πραγματιστικό ζήτημα. Εν ολίγοις, υπάρχει ένας εύκολος και ένας δύσκολος τρόπος διαχείρισης των νέων μακρο-οικονομικών σχέσεων ανάμεσα σε μια ανεξάρτητη Σκωτία και στο εναπομείναν Ηνωμένο Βασίλειο. Ο εύκολος τρόπος είναι οι δύο κυβερνήσεις να σταθεροποιήσουν τις βραχυ-μεσοπρόθεσμες εμπορικές σχέσεις συμφωνώντας είτε σε μια πλήρη "νομισματική ένωση" είτε σε κάποια διαφοροποίηση όπου ένα σκωτσέζικο νόμισμα θα προσαρμόζεται πλήρως στις διακυμάνσεις της λίρας και παράλληλα θα υπάρχει κάποια συμφωνία για τα δημοσιονομικά και τα όρια των δαπανών. Αυτό θα έκανε τα πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας να κυλήσουν ήρεμα και για τις δύο πλευρές, μειώνοντας τα κόστη των συναλλαγών και σταθεροποιώντας το νόμισμα που χρησιμοποιείται. Ο δύσκολος τρόπος είναι η αμήχανη και ντροπιασμένη κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου να παρεμποδίσει τις αποτελεσματικές εμπορικές σχέσεις από την αρχή, αναγκάζοντας την σκωτσέζικη κυβέρνηση να παίξει σκληρά σε ζητήματα που αφορούν την διανομή του εθνικού χρέους (το οποίο έχει ήδη εγγυηθεί η κυβέρνηση της Βρετανίας για να εξευμενίσει τις διεθνείς αγορές). Αν υπερισχύσει το "ναι" στην κάλπη, η πρώτη κίνηση ανήκει στην κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου.
* Φανταστείτε μια Ευρώπη όπου το Βέλγιο είναι κομμένο στα δύο, η Ισπανία στα τρία και η Σκωτία είναι ανεξάρτητη. Θα είναι μια καλύτερη Ευρώπη;
Nαι, θα είναι. Ο θεωρητικός της ανεξαρτησίας. Tom Nairn το θέτει έτσι: Έχουμε περάσει μέσα από μια περίοδο που τα κράτη έγιναν αυτοκρατορίες, κάποια συνεχίζουν ως υπερδυνάμεις, αλλά τα υπόλοιπα σε πολλές περιπτώσεις στοιχειώνονται από οράματα δόξας του παρελθόντος. Η Ένωση της Σκωτίας και της Αγγλίας το 1707 ήταν μια εμπορική συμφωνία, που έδωσε στους Σκωτσέζους πρόσβαση στις διευρυμένες αγορές της Αγγλίας, που έγινε η μεγαλύτερη αυτοκρατορία από όλες. Αλλά πλέον ζούμε σε ένα δικτυωμένο, παγκοσμιοποιημένο κόσμο, όπου τα πλεονεκτήματα της κλίμακας και της τυποποίησης που προσέφερε η "μεγάλη" χώρα, είτε για να διοικήσει μια αυτοκρατορία είτε όχι, στην πραγματικότητα δεν ειναι το θέμα. Η Ευρώπη που περιγράφεις ίσως είναι μια Ευρώπη πολλών μικρότερων "ανεξάρτητων" κρατών - αλλά οι σχέσεις μεταξύ τους, και με τον κόσμο, θα είναι πολύ πιο ειλικρινείς, καλοήθεις και δημιουργικές, από τις εθνικές σχέσεις του παρελθόντος. Εμείς οι Σκωτσέζοι θέλουμε να πάρουμε τα "καλά" μας και να βγάλουμε στον κόσμο μέσω της ανεξαρτησίας - να πούμε μια διαφορετική αφήγηση από το Ηνωμένο Βασίλειο, που έχει τον 6ο μεγαλύτερο στρατό στον κόσμο και είναι η 4η μεγαλύτερη εξαγωγός οπλικών συστημάτων. Στην προκειμένη περίπτωση ισχύει αυτό που λέμε " small can be beautiful" (σ.σ. και τα μικρά μπορούν να είναι όμορφα).
