Μετά τον εμφύλιο πόλεμο, στα πέτρινα χρόνια, ο ηττημένος κόσμος της Αριστεράς ήταν τσακισμένος και απογοητευμένος. Στις συνοικίες της πρωτεύουσας, της Θεσσαλονίκης, του Βόλου, της Καβάλας κι άλλων μεγάλων πόλεων, τους αριστερούς τους ένωνε ο πόνος για τους χαμένους στις μάχες κι ο καημός για τους χιλιάδες αγωνιστές που στέναζαν στις φυλακές και στα ξερονήσια. Οι οικογένειές τους ήταν αποδεκατισμένες. Οι φάκελοι με τα «κοινωνικά φρονήματα» κρατούσαν τους περισσότερους στην ανεργία. Οι νέοι μετανάστευαν.
Στη μέση της δεκαετίας του '50, άρχισε να αναπτύσσεται ένα σημαντικό φιλειρηνικό κίνημα και να οργανώνονται εντυπωσιακά το συνδικαλιστικό και το φοιτητικό κίνημα, με μαζικούς και δυναμικούς αγώνες για το μεροκάματο, την ειρήνη, την παιδεία, τη δημοκρατία, την Κύπρο και την αμνηστία. Στον πολιτιστικό τομέα, άρχισαν να κυκλοφορούν βιβλία Ελλήνων και ξένων προοδευτικών συγγραφέων. Συγκροτούνται θίασοι, με γίγαντες της τέχνης, που ανεβάζουν τραγωδίες, έργα κλασικών, του Μπρεχτ και νέων Ελλήνων συγγραφέων. Στη μουσική, εκτός από τα σμυρναίικα και ρεμπέτικα τραγούδια, οι Θεοδωράκης και Χατζιδάκις άρχισαν να δίνουν στον λαό τραγούδια που χιλιοτραγούδησε. Οι ζωγράφοι με εκθέσεις ομορφαίνουν τους ανθρώπους, την αγωνία τους και τους αγώνες τους.
Η τρομοκρατία κατά των αριστερών εντείνεται («καλείσθε στην ασφάλεια δι' υπόθεσίν σας»), οι συλλήψεις, δίκες και εκτοπίσεις συνεχίζονται, αλλά το κλίμα αρχίζει ν' αλλάζει. Οι νέοι, από τα 15 και πάνω, οργανώνονται στα συνδικάτα και σε μαθητικές, σπουδαστικές και φοιτητικές παρατάξεις και κυριαρχούν σιγά-σιγά, σ' όλες τις σχολές. Απομονώνουν τους εγκάθετους της ΓΣΕΕ (Μακρής, Θεοδώρου κ.λπ.) και τους βαλτούς της ασφάλειας από τα διοικητικά συμβούλια των συλλόγων τους. Κυριαρχούν η ΔΕΣΠΑ και η ΕΦΕΕ και οι φοιτητές από την περιφέρεια συγκροτούν την «Ομοσπονδία σπουδαστικών συλλόγων Ελλάδος». Και όλοι, με ογκώδεις συγκρουσιακές διαδηλώσεις, αλλά και ειρηνικές μαζικές πολιτισμικές εκδηλώσεις, αξιώνουν μίαν άλλη Ελλάδα. Ο αριστερός ήταν πρότυπο ήθους, εντιμότητας και αγωνιστικότητας.
Στην πολιτική κυριαρχεί αστάθεια, με αντικομμουνιστικό λόγο, και εναλλαγή στην εξουσία των δύο μεγάλων κομμάτων και ομάδων της Δεξιάς και του Κέντρου. Η ΕΔΑ κτίζει μέσα σ' αυτό το κλίμα οργανώσεις παντού και αναδεικνύει στη Βουλή ηγέτες, που κατακτούν τη λαϊκή προσοχή και εμπιστοσύνη (Πασαλίδης, Ηλιού, Εφραιμίδης, Ηλιόπουλος, Ελένη Μπενά, Παπαδημητρίου, Γλέζος, Κύρκος, Μπριλλάκης, Κατερίνης, και άλλα σπουδαία στελέχη), κάτω από τα 40 οι περισσότεροι.
Τη βουλευτική κάλπη οι κυβερνήσεις την διαχειρίζονται για ποθητά τους αποτελέσματα, με διάφορα εκλογικά συστήματα. Για το 1958, ο Γ. Παπανδρέου, με στόχο τον περιορισμό της ανερχόμενης Αριστεράς, πρότεινε και ψηφίσθηκε ειδικό σύστημα ενισχυμένης αναλογικής. Η ΕΔΑ, αφού στο μεταξύ συγκροτήθηκε σε ενιαίο κόμμα, με την προσωπική ενοποίηση σ' αυτό κομμουνιστών, σοσιαλιστών και δημοκρατών αριστερών, έδωσε με όλες τις δυνάμεις της την εκλογική μάχη και κατήγαγε τον θρίαμβο του 25%, γεμίζοντας τα έδρανα της Βουλής. Το ΚΚΕ είχε διαλύσει μόνο την ΕΠΟΝ, εμμένοντας στις παρεμβάσεις του, από το εξωτερικό.
Στα κατοπινά χρόνια, δογματικές αντιλήψεις και ενέργειες διέσπασαν με επώδυνες συνέπειες τη νικηφόρα παράταξη. Το 1974, η «Κίνηση των 77» κορυφαίων στελεχών των Λαμπράκηδων, πρότεινε την ίδρυση ενιαίου αριστερού μαρξιστικού φορέα, αλλά δεν εισακούσθηκαν. Η περυσινή κάλπη αναγέννησε πάλι την Αριστερά. Ας πάμε τώρα πιο μπροστά, χωρίς πισωγυρίσματα.
