Κωνσταντία Γουρζή. Συνθέτρια, καθηγήτρια σε Ανώτατη μουσική Ακαδημία της Γερμανίας και η μόνη γυναίκα διευθύντρια ορχήστρας αυτήν τη στιγμή στην Ευρώπη. Η κ. Γουρζή, που ζει και εργάζεται στο Μόναχο, βρίσκεται σχεδόν τριάντα χρόνια μακριά από την Ελλάδα, ενώ το 1995 διηύθυνε τη Συμφωνική Ορχήστρα του Βερολίνου στο Ηρώδειο. Αυτές τις μέρες βρίσκεται στην Αθήνα, για την παρουσίαση του άλμπουμ της «Μουσική για πιάνο και κουαρτέτο εγχόρδων», που εγκαινιάζει τη συνεργασία της με την ECM New Series. Με την αφορμή αυτή μιλά στην "Αυγή".
Συνέντευξη στη Μάνια Ζούση
* Ασυνήθιστη η θέση του πόντιουμ για μια γυναίκα. Τι είναι αυτό που σας δυσκόλεψε περισσότερο για να φτάσετε έως εδώ;
Aπό τότε που ξεκίνησα να μαθαίνω πιάνο, σε ηλικία 7 ετών, μέχρι σήμερα πείθομαι καθημερινά ότι οι δυσκολίες δεν έχουν να κάνουν με εμένα προσωπικά ή με το ότι είμαι γυναίκα σε άλλο ένα ανδροκρατούμενο επάγγελμα. Έχουν να κάνουν κυρίως με την εκπαίδευση της ψυχής μου κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μπορέσει μέσω της μουσικής και των μουσικών δραστηριοτήτων να εκφραστεί. Όταν ασκείσαι στον πόνο, τις επόμενες φορές μαθαίνεις να τον αντιμετωπίζεις διαφορετικά και δίνεις ευκολότερα ένα χέρι βοηθείας στον διπλανό σου, όταν και εκείνος πονάει. Η συνειδητοποίηση των εμπειριών με ωθεί στην «αναγκαστική» μουσική έκφραση, προσδοκώντας να δημιουργήσω «ηχητικά νησιά ειρήνης», όπως μου έχει πει και ένας δάσκαλός μου.
* Ποια είναι τα χαρακτηριστικά που συνθέτουν την προσωπική μουσική σας γλώσσα;
Άσκηση είναι να μάθεις να βλέπεις και να ακούς για να αρχίσεις να υφαίνεις στον δικό σου μουσικό αργαλειό. Όταν πρωτοπήγα στο Βερολίνο για να σπουδάσω σύνθεση και διεύθυνση ορχήστρας, είχα την αίσθηση ότι δεν μπορούσα να αναμετρηθώ με το εκεί μουσικό περιβάλλον. Η παράδοση και τα ακούσματά μας είναι γεμάτα μελωδίες και ρυθμό. Οι σπουδές μου στη Γερμανία δεν περιείχαν τίποτε από αυτά.
Για να μπορέσω να αναμετρηθώ και να ενταχθώ στο περιβάλλον αποφάσισα ότι δεν θέλω να γνωρίζω τίποτε από το παρελθόν μου, μουσικό και μη. Αυτό κράτησε κάποια χρόνια και ήταν επιτυχές, σύμφωνα με τους δασκάλους και μέντορές μου. Όχι όμως και για μένα. Ευτυχώς που η ψυχή επαναστάτησε και άρχισε να με βοηθάει να συνδέσω, να αποσυνδέσω, να συνδυάσω και τελικά να συνθέσω. Η σύνθεση γίνεται έτσι μια πολύ προσωπική υπόθεση, σαν ένα μουσικό ημερολόγιο το οποίο διαβάζω δυνατά αφού πρώτα το έχω ξεψαχνίσει.
* Η αίσθηση του χρόνου και της μνήμης απασχολούν τη δραματουργία των έργων σας. Τι ρόλο παίζουν για εσάς και τις συνθέσεις σας;
Χρειάστηκα αρκετά χρόνια για να καταλάβω ότι η υγιής πρόσβαση στο παρελθόν συνδέεται με την αποδοχή του εαυτού στο σήμερα. Όσο αυτό δεν το αποδεχόμουν, ένιωθα ασφυξία και απομόνωση μέσα στους ίδιους μου τους ήχους. Όταν κοίταξα τον εαυτό μου στο παρόν, ανασύρθηκαν και όλες οι μνήμες που είχαν καταχωρηθεί στον νου και την καρδιά μου. Όφειλα έτσι καταρχήν να αποδεχθώ το μουσικό μου παρελθόν και παρόν χωρίς να το κρίνω.
Στη συνέχεια αισθάνθηκα την ανάγκη να επεξεργαστώ με τη φαντασία και την τεχνική γνώση εκείνα τα κομμάτια της μνήμης που ένιωθα εγγύτερα, ώστε να είμαι ειλικρινής απέναντι στον εαυτό μου και το κοινό, κρατώντας πάντα την περιέργεια και τη λαχτάρα για εξέλιξη. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι επιτέλους έβαλα μελωδία και ρυθμό στο πεντάγραμμό μου, κάτι απαγορευτικό κατά τη διάρκεια των σπουδών μου. Σημαντικό ρόλο για τις αισθήσεις μου παίζει η οπτική και ακουστική παρατήρηση της ελληνικής φύσης.
* Η κρίση έχει επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό την τέχνη και τον πολιτισμό. Η όπερα της Ρώμης απέλυσε τελευταία χορωδία και ορχήστρα. Πώς νομίζετε ότι πρέπει να απαντήσετε ως καλλιτέχνες σε αυτήν τη "δίωξη";
Το σοκ απόλυσης μιας ορχήστρας ή ενός καλλιτεχνικού φορέα σείει εκ θεμελίων τον σημερινό άνθρωπο, τον καταρρακώνει, τον αποκληρώνει. Η τέχνη και ο πολιτισμός έχουν κανόνες και αυτοί πρέπει να τηρούνται απαραβίαστα. Δεν υπάρχει διαπραγμάτευση σε αυτό. Είναι σαν να σου κόβουν το υγιές πόδι για να αναγκαστείς να μάθεις να περπατάς με πατερίτσες. Πώς θα διασφαλιστεί η συνέχεια όταν κανένας θεσμός δεν λειτουργεί πια; Πρέπει να συζητηθούν τα αίτια, η επανεξέταση των δομών και των θεσμών, να βρεθούν λύσεις.
Η καλλιέργεια του πολίτη πρέπει να διατηρηθεί σαν το ακριβότερο διαμάντι του κόσμου. Πρέπει να δημιουργηθεί μια νέα, σκεπτόμενη κατηγορία ανθρώπων με γνώση, αξίες, πλάνο, θετικές και πραγματοποιήσιμες προτάσεις. Ξεκινώντας από την αρχή να αξιοποιήσουμε την εμπειρία του παρελθόντος, με συνείδηση, πειθαρχία και στόχο. Η ατομικότητα και ο εγωισμός είναι στοιχεία παρακμής γι' αυτό και οι συνεργασίες πρέπει να πληθύνουν, να δημιουργηθούν καινούργια ρεύματα, νέες στάσεις και τάσεις. Βρισκόμαστε στην εποχή του επαναπροσδιορισμού, της αλληλεγγύης, της επανατοποθέτησης. Άκρως οδυνηρή αλλά και συγχρόνως άκρως δημιουργική περίοδος, για ένα φωτεινό αύριο.
* Πόσο παρακολουθείτε την καθημερινότητα και την καλλιτεχνική ζωή της Ελλάδας και τι έχετε να προτείνετε σε νέους συναδέλφους σας για την πορεία και την εξέλιξή τους;
Παρακολουθώ αρκετά τα καλλιτεχνικά δρώμενα της Ελλάδας. Μπορούμε να αναζητήσουμε την πηγή των αξιών και της γνώσης μέσα από τη μελέτη, την πειθαρχία, τον στόχο. Ο κανόνας είναι δημιουργική αναζήτηση, προσήλωση, σεβασμός, καθημερινός αγώνας. Τα σύνορα των χωρών είναι γεωγραφικά ανύπαρκτα και η μετακίνηση έχει γίνει δυνατότερη από ποτέ. Είμαι της γνώμης ότι ο κάθε ένας πρέπει να ψάξει πώς και πού μπορεί να αξιοποιήσει τη γνώση του με τον πιο υγιή τρόπο. Πιστεύω ακράδαντα στη νέα γενιά και γνωρίζω ελάχιστους Έλληνες που δεν θα πρόσφεραν στην Ελλάδα αυτά που έχουν μάθει μακριά από αυτήν. Ο καλλιτέχνης μεταφράζει με την τέχνη του μια πραγματικότητα, την εκφράζει στο κοινό και πλουτίζει τον κόσμο.
* Η σκηνή εμπεριέχει, εκτός από δημιουργία, και μοναξιά;
Αισθάνομαι ευγνώμων, εσωτερικά γυμνή, ειλικρινής, συγκινημένη και πάνω απ' όλα μπαίνω στη ροή της μουσικής, του ήχου, ζω την πλαστικότητά του. Όλα αυτά τα λατρεύω, τα αισθάνομαι και τα αντιμετωπίζω όλο και περισσότερο σαν θεία δώρα! Τις περισσότερες φορές αισθάνομαι εσωτερικά πλήρης κατά τη διάρκεια μιας συναυλίας. Προσπαθώ κάθε φορά να βελτιώνομαι παρατηρώντας εκ των υστέρων τον εαυτό μου και ό,τι συνέβη. Μέχρι τώρα έχω αγωνιστεί πάρα πολύ και συνεχίζω να αγωνίζομαι για να αποκτάω αυτό που επιθυμώ, για να ανακαλύπτω κάτι παραπάνω, να δοκιμάζω κάτι κάπως αλλιώς, να φτάνω στο συγκεκριμένο αποτέλεσμα που οραματίζομαι και ονειρεύομαι.
Όσο για τη μοναξιά, δεν είναι ξένη στη δημιουργία. Είναι απαραίτητη για τη σύνθεση, την κατάκτηση της παρτιτούρας, τη συγκέντρωση, την πειθαρχία, την ισορροπία. Αισθάνομαι όλο και πιο έντονα ότι το σύμπαν της μουσικής είναι αέναο! Το ακολουθώ πιστά, το υπηρετώ με αφοσίωση και αυτό μου δείχνει μέχρι τώρα το επόμενο βήμα. Εξάλλου η σύνθεση είναι εν τέλει μια πράξη κοινωνική, μια αντίπραξη στη μοναξιά, μια πρόσκληση επικοινωνίας που μάλιστα πρόσφατα αποτυπώθηκε στον δίσκο μου από την ECM «Μουσική για πιάνο και κουαρτέτο εγχόρδων».
